MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?

MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli antisperm anticisimlərinin qiymətləndirilməsində istifadə olunan üsullardandır. Cavab spermanın bütün xüsusiyyətlərini göstərmir: say, hərəkət və morfologiya ayrıca məlumatdır. Anticisim nəticəsi ilə spermatozoidlərin bir-birinə yapışması da avtomatik eyni anlayış sayılmamalıdır. Testin adı deyil, hansı nümunə və üsulla aparıldığı əhəmiyyətlidir.

Laborator cavabda faiz görmək onu birbaşa hamiləlik ehtimalına çevirməyə imkan vermir. Məsələn, müəyyən faiz “bu qədər sonsuzluq riski” mənasına gəlmir. Referens və qiymətləndirmə laboratoriya üsulu ilə əlaqəli ola bilər. Tam cavabı həkimə göstərin, yalnız işarələnmiş rəqəmin şəklini göndərməklə kifayətlənməyin.

MAR-testi təzə sperma nümunəsində aparılır, çünki hərəkətli spermatozoidlərin vəziyyəti qiymətləndirilir. Nümunə laboratoriyada xüsusi hissəciklərlə qarışdırılır; hissəciklər üzərində insan anticisimləri olur. Əgər spermatozoidin səthində antisperm anticisimləri varsa, hissəciklər ona yapışır. Laborant mikroskopla baxaraq hərəkətli spermatozoidlərin hansı hissəsinin hissəciklərlə bağlandığını sayır.

1. Nümunə verilir. Laboratoriyanın bildirdiyi abstinensiya müddətinə və toplama qaydasına əməl edin.
2. Nümunə vaxtında çatdırılır. Təzə nümunə lazım olduğundan gecikmə nəticəni zəiflədə bilər.
3. Mikroskopik qiymətləndirmə aparılır. Nəticə adətən faizlə yazılır.
4. Həkim cavabı şərh edir. Rəqəm spermoqrammanın digər göstəriciləri ilə birlikdə oxunur.

Test qan götürməyi tələb etmir və özü ağrısızdır; ağrı yalnız nümunənin alınması ilə bağlı narahatlıq kimi qiymətləndirilə bilər.

Nümunədə spermatozoid yoxdursa və ya hərəkətli spermatozoid çox azdırsa, test texniki cəhətdən qiymətləndirilə bilməyə bilər. Bu halda laboratoriya səbəbi izah etməli və növbəti addımı bildirməlidir.

Spermatozoidlərin bir-birinə yapışması (aqqlütinasiya) mikroskopda görünən ayrıca hadisədir və antisperm anticisimləri ilə əlaqəli ola bilər, lakin hər yapışma anticisim deməkdir. Yapışma infeksiya, nümunənin saxlanma şəraiti və ya digər səbəblərdən də yarana bilər. MAR-testi isə məhz spermatozoid səthindəki anticisimləri hissəciklərlə göstərir. Hesabatda hər iki müşahidənin ayrıca yazılıb-yazılmadığına diqqət edin.

AUA/ASRM tövsiyələrində antisperm anticisimlərinin ilkin kişi sonsuzluğu müayinəsində rutin yoxlanması məsləhət görülmür. Bu, testin heç bir halda istifadə edilməməsi demək deyil. Həkim seçilmiş vəziyyətdə onun müalicə qərarını dəyişdirib-dəyişdirməyəcəyini qiymətləndirə bilər. “Bütün analizləri verək” yanaşması həmişə daha çox faydalı məlumat yaratmır.

İlk spermoqrammada dəyişiklik varsa, nəticənin təkrarı və tam androloji qiymətləndirmə daha vacib ola bilər. Həmçinin cütlüyün hər iki tərəfinin vəziyyəti nəzərə alınmalıdır. Normal MAR-testi qadın və ya başqa kişi amillərini istisna etmir; müsbət cavab da digər ehtimalları araşdırmağı dayandırmır.

Normalda spermatozoidlər immun sistemindən qismən qorunur. Bu qoruma pozulduqda orqanizm onları yadelli kimi tanıya və onlara qarşı anticisim istehsal edə bilər. Pozulmaya səbəb ola biləcək vəziyyətlər bunlardır:

• xaya və ya xayalıq nahiyəsinin zədələnməsi;
• xayanın, epididimin və ya prostatın keçirilmiş iltihabı;
• sperma yollarında əməliyyat, o cümlədən vazektomiya və sonradan bərpa əməliyyatı;
• sperma yollarında maneə və ya yaranmış anatomik dəyişiklik.

Bununla belə, bir çox kişidə aşkar səbəb tapılmır. Tarixçənizdə bu hallardan biri varsa, bunu qəbulda mütləq deyin; test üçün göstərişin olub-olmadığını həkim məhz tarixçəyə əsasən qiymətləndirir. Anticisimlərin olması xəstəliyin ağırlığı və ya sizin “günahınız” demək deyil.

Sperma nümunəsi üçün laboratoriyanın abstinensiya, toplama və çatdırılma qaydalarını alın. Nümunənin bir hissəsi itibsə, son xəstəlik və dərman qəbulu olubsa, bunu bildirin. Qaydaya uyğun olmayan nümunəni gizlətmək nəticəni daha etibarlı etmir. Təkrar lazım olarsa, məqsədi əvvəlcədən dəqiqləşdirin.

Cavab əsasında özbaşına hormon, antibiotik və ya immun sisteminə təsir edən preparat başlamaq olmaz. Həkimdən nəticənin hansı qərarı dəyişdirdiyini soruşun: əlavə müayinə lazımdır, əvvəlki məlumatlar yenidən baxılır, yoxsa nəticə indiki planı dəyişmir? Diaqnostik tapıntı ilə müalicə göstərişinin fərqini anlamaq lazımsız müdaxilədən qoruyur.

Müsbət cavab alındıqda ilk addım nəticənin klinik əhəmiyyətini müəyyənləşdirməkdir: anticisimlərin hansı hissədə və nə qədər spermatozoidlə bağlı olduğu, sperma göstəricilərinin necə olduğu və cütlüyün yaşı nəzərə alınır. Növbəti seçimlər fərdi şəkildə müzakirə edilir:

• cütlüyün digər amillərinin tam qiymətləndirilməsi;
• nümunənin hazırlanması ilə bağlı laborator üsullar və uşaqlıq daxilinə yeridilmə kimi köməkçi reproduktiv üsullar;
• daha ağır hallarda spermatozoidin yumurta hüceyrəsinə birbaşa yeridilməsini əhatə edən üsullar.

Əvvəlki spermoqrammaları tarix sırası ilə gətirin. “Bu testi niyə məhz indi seçirik?”, “Nəticə müsbət və ya mənfi olsa, hansı addım dəyişəcək?” və “Cütlüyün digər qiymətləndirməsi ilə necə əlaqələnəcək?” suallarını yazın. Cavabın ayrı bir rəqəm kimi yox, ümumi planın hissəsi kimi izah edilməsini istəyin.

Antisperm anticisimləri olan bəzi cütlüklər təbii yolla da hamilə qala bilər; ehtimal anticisimlərin miqdarına və digər amillərə görə dəyişir. Digər tərəfdən, normal MAR-testi qadın amillərinin, yumurtlama pozuntusunun və ya sperma göstəricilərindəki dəyişikliyin istisnası deyil. Testi “hökm” yox, mümkün səbəblərdən birini yoxlayan müayinə kimi qəbul edin.

MAR-testi təklif edildikdə əvvəlki spermoqrammanın hansı xüsusiyyətinin sual yaratdığını dəqiqləşdirin. Anticisim araşdırılması ilə spermatozoidlərin sayı və hərəkətinin qiymətləndirilməsi ayrı məlumatdır. Birinin dəyişməsi digərlərinin mənasını avtomatik müəyyən etmir. Nümunə keyfiyyəti barədə laborator qeydi də nəzərə alın.

Qərarı anlamaq üçün iki ssenarini soruşmaq faydalıdır: anticisim aşkarlansa plan dəyişəcəkmi, aşkarlanmasa başqa hansı ehtimal araşdırılacaq? Hər iki cavabda eyni müalicə seçilirsə, testin məhz indi nə üçün faydalı sayıldığını izah etməsini istəyin. Müsbət cavabı özbaşına “immunitetim spermə qarşıdır” kimi ümumi diaqnoza çevirməyin.

Həmçinin nəticəni partnyorun qiymətləndirilməsindən ayırmayın. Kişinin laborator tapıntısı cütlükdə bütün çətinliyi təkbaşına izah etməyə bilər. Son məqsəd laborator sətri dəyişdirmək deyil, sağlamlıq və reproduktiv seçimlər haqqında əsaslı plan qurmaqdır.

Bu hallarda MAR-testi növbəti addım olub-olmamasından asılı olmayaraq, kişi reproduktiv sağlamlığı üzrə həkim müayinəsi vaxtında aparılmalıdır. Xüsusilə yaş amili cütlük üçün zamanın əhəmiyyətini artırır, ona görə “bir az da gözləyək” qərarını həkimlə razılaşdırın. Nəticə normal olsa belə, şikayət davam edərsə, təkrar qiymətləndirmə üçün müraciət etmək lazımdır.

Kişi amilinin qiymətləndirilməsi mərhələlidir: tarixçə, fiziki baxış, spermoqramma, lazım olduqda təkrar spermoqramma, hormon və genetik müayinələr, və yalnız seçilmiş hallarda immunoloji testlər. MAR-testi bu zəncirin son və ixtiyari halqalarından biridir. Qadın tərəfdə isə eyni zamanda yumurtlama, uşaqlıq boşluğu və boruların vəziyyəti araşdırılır.

Cütlüyün yaşı, cəhd müddəti və əvvəlki hamiləliklər testin nə qədər tez lazım olduğunu müəyyən edir. Qadın yaşlıdırsa, uzun gözləmək əvəzinə, müayinələrin paralel aparılması məqsədəuyğun ola bilər. Hər iki tərəfin nəticələrini bir yerdə toplamaq və hansı addımın vaxtı sıxışdığını həkimdən soruşmaq faydalıdır.