Hərəkət xəstəliyi və ya kinetoz — insanın hərəkətə mənfi reaksiya verdiyi vəziyyətdir. Bu səhifədə hərəkət xəstəliyinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Nevroloq Neyrocərrah Otolarinqoloq Qastroenteroloq Terapevt Travmatoloq-ortoped
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Hərəkət xəstəliyi və ya kinetoz — insanın hərəkətə mənfi reaksiya verdiyi vəziyyətdir. Ən çox ürəkbulanma, qusma, baş gicəllənməsi ilə müşayiət olunur, nəqliyyatda gediş zamanı yaranır. Uşaqlar böyüklərə nisbətən daha çox əziyyət çəkir. Kinetozun ən məşhur forması dəniz xəstəliyidir.
Növləri
Hərəkət xəstəliyinin bir neçə təsnifat variantı mövcuddur. İnsanın ürəyinin bulandığı nəqliyyat növündən asılı olaraq avtomobil, dəniz, hava, kosmik xəstəlik və digər növləri fərqləndirilir.
Üstünlük təşkil edən simptomlar kinetozun aşağıdakı formalarını ayırd etməyə imkan verir.
- Sinir (nevroloji) forması. Baş gicəllənməsi, baş ağrıları, yuxululuq, hərəkətlərin koordinasiyasının kəskin pisləşməsi ilə xarakterizə olunur.
- Mədə-bağırsaq forması. Ürəkbulanma və qusma, tüpürcək axması üstünlük təşkil edir, bəzən ağızda yad dad yaranır, ayrı-ayrı iylərə artıq həssaslıq müşahidə olunur.
- Ürək-damar forması. İnsanın nəbzi tezləşir və ya seyrəkləşir, bəzən aritmiya yaranır, arterial təzyiq yüksəlir və ya düşür.
- Qarışıq forma. Xəstədə kinetozun müxtəlif formalarının simptomlarının birləşməsi müşahidə olunur.
Həkimlər həmçinin hərəkət xəstəliyinin üç ağırlıq dərəcəsini ayırd edir.
- Yüngül. Dəyişikliklər zəif ifadə olunur, süstlük və yuxululuq, orta dərəcəli ürəkbulanma və ya baş gicəllənməsi üstünlük təşkil edir.
- İfadəli. İnsan özünü pis hiss edir, tez-tez ürəyi bulanır və qusur, təkrarlanan gəyirmə, güclü baş ağrısı, narahatlıq yaranır.
- Ağır. Ürəyin ciddi pozğunluqları, fəzada oriyentasiyanın itirilməsi, bayılmalar müşahidə olunur.
Bəzi insanlar yalnız yüngül hərəkət xəstəliyi formaları ilə üzləşir, digərlərində isə simptomatika tədricən ağır vəziyyətə qədər güclənir.
Səbəbləri
Tarazlığa cavabdeh olan beyin şöbəsi bir neçə analizatordan — görmə, eşitmə, vestibulyar, həmçinin bədən daxilindəki reseptorlardan — eyni vaxtda siqnallar alır. Siqnallar arasında balanssızlıq yaranarsa, bu mürəkkəb sistemin işində nasazlıq inkişaf edə bilər. Nəticədə kinetoz simptomları meydana çıxır. Vestibulyar aparat yalnız yeniyetməlik dövründə tam yetişdiyinə görə uşaqlar nəqliyyatda ürəkbulanmadan qat-qat tez-tez əziyyət çəkir.
Yaşlı insanın maşında bulandığı mümkün səbəblər arasında aşağıdakılar var:
- Bədən fəzasında vəziyyət analizatorlarının yerləşdiyi orta və daxili qulaq xəstəlikləri;
- Oftalmoloji patologiyalar: görmə kəskinliyinin azalması, əşyaların ikiləşməsi;
- Artıq həssaslığa gətirib çıxaran kəskin və ya xroniki mədə-bağırsaq pozğunluqları;
- Nevroloji pozğunluqlar;
- Beynin qan təchizatının pozulması ilə müşayiət olunan onurğa xəstəlikləri;
- Ürək-damar xəstəlikləri.
Hamiləlik, xüsusilə birinci trimestr, risk amilidir. Həddindən artıq yorğunluq, spirtli içki qəbulu, menstruasiya, stress zamanı kinetoz ehtimalı daha yüksəkdir. İstilik, hava çatışmazlığı və ya kəskin xoşagəlməz iylər də hərəkət xəstəliyini provoka edə bilər. Maşında, avtobusda, təyyarədə və ya digər nəqliyyat vasitəsində niyə ürəyin bulandığını, bu tez-tez baş verdikdə nə etmək lazım olduğunu yalnız həkim dəqiq müəyyən edə bilər.
Diaqnostika
Yaşlı insanı və ya uşağı maşında niyə bulandırdığını və bu baş verdikdə nə etmək lazım olduğunu müəyyən etmək üçün tam müayinədən keçmək lazımdır.
Həkim şikayətləri və anamnezi toplayır, kinetozun nə qədər tez-tez və nə dərəcədə güclü yarandığını, hansı simptomlarla müşayiət olunduğunu dəqiqləşdirir. Keçirilmiş xəstəliklər və travmalar haqqında məlumatlar mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Sonra hərəkət xəstəliyinin səbəbini axtarmağa yönəlmiş kompleks diaqnostika aparılır.
- Laborator diaqnostika. Analizlər anemiyanı, iltihabi prosesə xas olan dəyişiklikləri, şəkər səviyyəsinin dəyişmələrini, infeksiyaları aşkar etməyə kömək edir.
- Mədə-bağırsaq traktı orqanlarının müayinəsi: qastroskopiya, USM, kifayət qədər məlumatlı olmadıqda KT və ya MRT.
- MSS-in vəziyyətinin diaqnostikası: damarların dupleks skanlanması, KT, MRT.
- LOR orqanlarının müayinəsi: gicgah sümüyünün rentgeni, otoskopiya.
- Oftalmoloji diaqnostika: vizometriya, avtorefraktometriya, perimetriya, gözün USM-i və OKT-si.
- Vestibulyar sınaqlar.
Prosedurların siyahısı nəticələr əldə edildikcə dəqiqləşdirilir.
Müalicə
Hərəkət xəstəliyi üzvi patologiya ilə əlaqəli deyilsə, xəstələrə kinetoz əlamətlərini azaltmaq üçün bir sıra qaydalara əməl etmək tövsiyə olunur:
- Ac qarına səyahət etməmək, lakin həddindən artıq da yeməmək; yüngül qidaya üstünlük vermək, hərəkət zamanı yüngül qəlyanaltı etmək;
- Spirtli içkilərdən, qazlı içkilərdən çəkinmək;
- Təyyarədə salonun ortasında yer seçmək, maşında, avtobusda, elektrik qatarında hərəkət istiqamətinə görə oturmaq;
- Balış və ya boyun üçün xüsusi yaxalıq istifadə etmək;
- Yan pəncərədən sürətlə keçən əşyalara baxmamaq;
- Hərəkət zamanı kitab oxumamaq və telefon ekranına baxmamaq.
Tutmaların qarşısını almaq və aradan qaldırmaq üçün dofamin və serotonin reseptorlarını bloklayan dərman preparatları, antihistamin və sedativ vasitələr də istifadə olunur. Hər bir halda həkim konkret xəstə üçün optimal kombinasiyanı seçir.
Hərəkət xəstəliyi ikincili xarakter daşıyırsa, əsas diqqət əsas xəstəliyin müalicəsinə yönəlir. Vəziyyətdən asılı olaraq konservativ və cərrahi üsullar istifadə olunur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Kinetozun ağırlaşması aşağıdakılar ola bilər:
- Daimi qusma səbəbindən dehidratasiya;
- Arterial təzyiqin kəskin düşməsi və ya əksinə, hipertonik kriz;
- Tromboza, infarkta, kəskin qan dövranı çatışmazlığına, ürəyin dayanmasına gətirib çıxara bilən ağır aritmiyalar;
- Huşun itməsi.
Həmçinin kinetozla təzahür edən patologiyalar da ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Belə ki, beyin sarsıntısı bəzən sinir toxumasının geri dönməz zədələnməsinə səbəb olur, boyun osteoxondrozu isə insult riskini artırır. Ürək dayanması, huşun itməsi və ya ağır aritmiya əlamətləri yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Hansı həkimə müraciət etməli
Müayinədən keçmək və insanın nəqliyyatda niyə bulandığı sualına cavab tapmaq üçün terapevtə müraciət etmək lazımdır. Əsas müayinədən sonra o, xəstəni başqa mütəxəssisə yönləndirə bilər.
Yadda saxla!
Bəzi insanlar üçün hərəkət xəstəliyi adi bir haldır. Onlar avtobusda və ya avtomobildə uzun səyahətlərə çətinliklə dözür, hava və ya su nəqliyyatından istifadə etməməyi üstün tuturlar, karuseldən və digər attraksionlardan qaçınırlar. Adətən, kinetozun təzahürləri gündəlik həyata güclü təsir etmirsə, çox tez-tez baş vermirsə və başqa əlamətlərlə müşayiət olunmursa, təcili həkim köməyinə ehtiyac yoxdur. Buna baxmayaraq, xəstəyə LOR orqanlarının, həzm, sinir, ürək-damar sistemlərinin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün vaxtaşırı kompleks diaqnostikadan keçmək tövsiyə olunur.
Hərəkət xəstəliyi qəfləti yarandıqda, xüsusən travmadan sonra, yaxud proqressivləşməyə başladıqda tezliklə müayinə keçmək lazımdır. Kinetoz ağır formada keçdikdə, preparatlarla zəif aradan qaldırıldıqda, başqa əlamətlərlə (temperatur, görmə və ya eşitmənin zəifləməsi, ətrafda keyimə, nitq pozğunluqları və s.) müşayiət olunduqda həkimə müraciət etmək vacibdir. Mütəxəssis müayinə aparacaq və maşında ürəkbulanma olduqda nə etmək barədə tövsiyələr verəcək.
Suallar və cavablar
Hərəkət xəstəliyinə qarşı bilərziklər biləyin daxili səthinə yerləşdirilməli olan bərk muncuqla təchiz olunur. Burada vestibulyar aparatın işinə cavabdeh olan refleksogen zona yerləşir. Bilərziyi nəqliyyatda taxmaq bu nöqtəyə təsir vasitəsilə kinetozun təzahürlərini azaldır. Maksimum effekt üçün onu bütün səyahət boyunca çıxarmamaq tövsiyə olunur.
Profilaktika tədbirlərinə müntəzəm hərəki fəallıq, tam yuxu, zərərli vərdişlərdən imtina daxildir. Stresləri minimuma endirmək, həddindən artıq yorulmağa yol verməmək tövsiyə olunur.
