Boyun osteoxondrozu — keçmiş SSRİ ölkələrində boyun ağrısı və onurğanın boyun şöbəsində yaşla bağlı dəyişikliklər üçün işlədilən addır. Beynəlxalq praktikada belə şikayətlər spesifik olmayan boyun ağrısı, disk yırtığı, radikulopatiya və ya spondiloz kimi qiymətləndirilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Servikal osteoxondroz
Xəstəlik haqqında
Qeyd
«Boyun osteoxondrozu» diaqnozu əsasən keçmiş SSRİ ölkələrində işlədilir və onurğa ağrısının demək olar ki, hər halına qoyulur. Beynəlxalq praktikada «osteoxondroz» termini başqa mənada — uşaq və yeniyetmələrdə sümük böyümə zonalarının xəstəlikləri üçün işlədilir, onurğada yaşla bağlı dəyişikliklər isə disklərin degenerasiyası və spondiloartroz kimi təsvir olunur və çox vaxt ağrının səbəbi olmur. Belə şikayətlərin arxasında adətən spesifik olmayan (mexaniki) bel və ya boyun ağrısı, dorsopatiya, fəqərəarası disk yırtığı ilə radikulopatiya, miofasial ağrı sindromu durur; dəqiq səbəbi həkim müayinədən sonra müəyyən edir.
Onurğanın boyun şöbəsinin osteoxondrozu qığırdaq və ona yaxın əzələ-bağ strukturlarının reproduktiv qabiliyyətlərinin itirilməsinə səbəb olan dəyişikliyidir. Bu prosesin ilkin mərhələlərində fəqərəarası diskin hündürlüyünün tədricən azalması baş verir. Bunun nəticəsində onun nüvəsindəki mübadilə proseslərinin pozulması və fibroz halqada çatların meydana çıxması baş verir.
Vaxtında müalicə aparılmadıqda qığırdaq toxumasında və sümükdə osteofitlər meydana çıxır. Bunun nəticəsində onurğanın boyun şöbəsinin hərəkətliliyi əhəmiyyətli dərəcədə azalır, bu da ifadəli ağrı sindromunun meydana çıxmasına gətirib çıxarır. Disklərdə yaşla bağlı dəyişikliklər MRT-də ağrısı olmayan insanların da böyük hissəsində görünür, ona görə də onlar həmişə ağrının səbəbi deyil.
Səbəbləri
Onurğanın boyun şöbəsi ilə bağlı problemlərin əsas səbəbi balanssız və həddindən artıq yüklənmədir. Bir qayda olaraq, osteoxondroz onurğa sütununda yaşla bağlı dəyişikliklər, onurğanın boyun şöbəsində alınmış travmalar və ya mübadilə proseslərinin pozulması səbəbindən yaranır. Bundan əlavə, bu xəstəliyin meydana çıxmasına aşağıdakı amillər kömək edir:
- Genetik meyllilik. Əgər insanda anadangəlmə birləşdirici toxuma zəifliyi varsa, o, onurğanın boyun-döş şöbəsinin funksionallaşmasının pozulması ilə üzləşə bilər.
- Fəqərələrin qeyri-sabitliyi. Onurğanın yuxarı hissəsinin artmış hərəkətliliyi çox vaxt fəqərəarası disklərin amortizasiya xüsusiyyətlərinin pisləşməsinə gətirib çıxarır.
- Sümük-əzələ sisteminin xəstəlikləri. Onurğanın boyun şöbəsinin hərəkətliliyi çox vaxt sümük sisteminin inkişaf anomaliyaları, skolioz, yastıpəncəlik və revmatik xəstəliklər səbəbindən azalır.
- Aşağı fiziki aktivlik. Oturaq və hərəkətsiz həyat tərzi fəqərələrin deformasiyasına və birləşdirici toxumanın deqradasiyasına kömək edir.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin mərhələsindən və ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq boyun osteoxondrozunun əsas simptomları aşağıdakılar ola bilər:
- boyunda ağrı və hərəkətin məhdudlaşması;
- ağrının ənsəyə, çiyinə və kürəklər arasına yayılması;
- boyun-ənsə əzələlərinin gərginliyi, gərginlik tipli baş ağrısı;
- sinir kökü sıxıldıqda — qola yayılan ağrı, barmaqlarda keyimə, zəiflik.
Başgicəllənmə, qulaqlarda küy, ürəkbulanma, görmə və eşitmənin pisləşməsi boyun onurğasındakı dəyişikliklərlə izah edilməməlidir — belə əlamətlərin səbəbi ayrıca müayinə olunur.
Unutmaq lazım deyil ki, boyun osteoxondrozu xronik xəstəliklərə aiddir, bunlarda simptomatika xəstəliyin inkişafının müəyyən mərhələsindən asılı olaraq dəyişir. Bunun nəticəsində xəstədə onurğanın boyun şöbəsindəki dəyişikliklərin konkret mərhələsinə işarə edən bəzi əlamətlər müşahidə oluna bilər:
- Fiziki aktivlik zamanı yaranan dözülə bilən boyun ağrısı, habelə adi baş çevirmələri zamanı narahatlıq onurğanın boyun şöbəsinin fəqərəarası diskinin hündürlüyünün cüzi azalması baş verən xəstəliyin ilkin mərhələsində meydana çıxır.
- Boyunu çevirərkən kəskin ağrı və sərtlik hissi, habelə xırıltı və baş ağrıları qığırdaq toxumasının düzgün olmayan artması dövründə, onurğa diskinin hündürlüyünün azalması və fibroz halqada çatların meydana çıxması zamanı yaranır.
- Uzun müddət keçməyən kəskin boyun ağrısı, keyimə və boyun şöbəsi nahiyəsindəki dəri sahələrinin həssaslığının qismən itirilməsi fibroz halqanın cırılması və fəqərəarası yırtıqların formalaşması zamanı, habelə onurğa sütununun deformasiyası zamanı qeydə alınır.
Uzun müddət davam edən güclü ağrılarla müşayiət olunan boyun və çiyin qurşağının yuxarı hissəsinin hərəkətliliyinin itirilməsi, çoxsaylı osteofitlərin inkişaf etdiyi və fəqərəarası diskin strukturlarının tədricən çapıq toxuması ilə əvəz olunduğu 4-cü dərəcəli boyun osteoxondrozunun ifadəli əlamətlərindən biridir.
Xəstəliyin simptomları
- Aşağı arterial təzyiq
- Baş ağrısı
- Başda ağırlıq
- Başın döndərilməsi zamanı boyun ağrısı
- Boyun ağrısı
- Boğazda yumru hissi
- Gözlərin altında qaralıqlar
- Gözlərin önündə işıltılar
- Hamiləliyin 1-ci, 2-ci və 3-cü trimestrlərində baş ağrıları
- Hərəkət xəstəliyi
- Kəllənin əsasında ağrı
- Qollarda ağırlıq
- Qollarda zəiflik
- Qulaqda uğultu
- Üzün keyiməsi
- Əllərin keyiməsi
- Ənsədə ağrı
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xəstəliyin səbəblərini müəyyən etmək üçün mütləq qaydada xəstənin sorğusu və müayinəsi aparılır, ağrılı nahiyələr və onurğa sütununun hərəkətlilik dərəcəsi müəyyən edilir, reflekslərin keyfiyyəti qiymətləndirilir.
Bu xəstəliyin diaqnostikası üçün müxtəlif üsullardan istifadə olunur, o cümlədən:
- Rentgenoqrafiya və multispiral kompüter tomoqrafiyası. Bu alət diaqnostikası üsulları onurğanın boyun şöbəsindəki dəyişikliklərin xəstəliyin inkişafının gec mərhələlərində, onurğa sütununun sümük və qığırdaqlarının zədələnmələri yaxşı görünən olduqda müəyyən edilməsi üçün özünü ən yaxşı şəkildə doğrultmuşdur.
- Maqnit-rezonans tomoqrafiyası. Hazırda onurğanın boyun şöbəsində baş verən dəyişikliklərin müəyyən edilməsi üçün ən çox məhz bu diaqnostika üsulu istifadə olunur, çünki onun köməyi ilə həkim xəstəliyi meydana çıxmasının ən erkən mərhələsində aşkar edə bilir.
- Baş və boyun arteriyalarının dupleks skanlanması — yalnız damar xəstəliyinə şübhə olduqda aparılır; boyun ağrısının səbəbini müəyyən etmir.
Əlavə olaraq təyin oluna bilər: yaxınlıqdakı orqanların ultrasəs müayinəsi, ürəyin EKQ-si, qan və sidik analizləri.
Müalicə
Konservativ müalicə
Əgər onurğanın boyun şöbəsinin xəstəliyi erkən mərhələdə aşkar edilibsə, onun müalicəsi üçün konservativ üsullar tətbiq olunur. Onlar xəstəliyin sonrakı inkişafının qarşısını almağa, xoşagəlməz simptomları aradan qaldırmağa və onurğanın yuxarı şöbəsinin hərəkətliliyini bərpa etməyə imkan verir.
Boyun osteoxondrozunun konservativ müalicə üsullarına aşağıdakılar aiddir:
- Dərman müalicəsi. Ağrını azaltmaq üçün qısa kursla qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr, bəzən miorelaksantlar tətbiq olunur. Xondroprotektorların və «qan dövranını bərpa edən» vasitələrin boyun ağrısında effektivliyi sübut olunmayıb.
- Fizioterapevtik müalicə. Bir qayda olaraq, fizioterapiya dərman terapiyasına əlavə olaraq təyin edilir. Bu, müalicəvi masaj, iynə-reflektor terapiyası, lazer təsiri, maqnitoterapiya, UYT-terapiya və boyunətrafı əzələlərin boşalmasına, spazmın aradan qaldırılmasına və qan dövranının normallaşdırılmasına kömək edən digər prosedurlar ola bilər.
- Müalicəvi gimnastika. Bu, onurğanın boyun şöbəsinin müalicəsinin çox vacib hissəsidir. Belə ki, xüsusi fiziki məşqlər yalnız əzələ çərçivəsini möhkəmləndirməyə və duruşu düzəltməyə deyil, həm də onurğa sütununun yuxarı hissəsinin qanla təchizatını yaxşılaşdırmağa kömək edir. Əvvəlcə həkim 6-8 məşqdən ibarət kompleks seçir, sonra isə fiziki yüklənməni tədricən artıraraq yeni məşqlər əlavə edir.
Cərrahi müalicə
Konservativ müalicə üsullarından effekt olmadıqda və ya xəstəliyin qabaqlaşmış hallarında onurğanın boyun şöbəsinin osteoxondrozunu cərrahi üsullardan istifadə edərək müalicə etmək lazım gəlir. Cərrahların əsas vəzifəsi sinir köklərinə, arteriyalara, onurğa beyninə və müvafiq nahiyədəki digər strukturlara olan təzyiqin aradan qaldırılmasıdır.
Bu vəzifəni həll etmək üçün onurğanın boyun şöbəsində aşağıdakı növ əməliyyatlar tətbiq olunur:
- mikrocərrahi diskektomiya — bu zaman həkim mikroskop nəzarəti altında fəqərəarası diskin natamam və ya tam çıxarılması ilə fəqərəarası yırtığın kəsilib çıxarılmasını həyata keçirir;
- laminektomiya — onurğa beyni kökünə düşən yükü azaltmaq üçün fəqərə qövsünün, iynəvari çıxıntıların, faset oynaqlarının və bağların qismən və ya tam rezeksiyasını nəzərdə tutur;
- endoskop istifadə edərək kiçik girişdən yırtığın, şişlərin və degenerativ-distrofik dəyişikliklərin çıxarıldığı endoskopik əməliyyat;
- fəqərəarası diskin nüvəsinin kiçik fraqmentini çıxarmaq üçün zəruri olan lazer işıqkeçiricisinin yeridildiyi punksion deşik açılması ilə aparılan lazer nukleoplastikası.
Reabilitasiya
Reabilitasiya planı patologiyanın mərhələsinə, pasiyentin sağlamlıq vəziyyətinə, həmçinin yaşına, çəkisinə və ümumi özünühissetməsinə uyğun tərtib edilir. Proqrama tibbi masaj, müalicəvi bədən tərbiyəsi məşqləri və fizioterapiya daxil ola bilər. Bu, sağlamlığı möhkəmləndirməyə, ağırlaşmaların və residivlərin qarşısını almağa kömək edəcək.
Profilaktika
Bir çox xəstələr səhvən düşünürlər ki, boyun osteoxondrozu konservativ terapiya və ya cərrahi müdaxilədən dərhal sonra keçib gedir. Lakin istənilən müalicə üsulları yalnız xəstəliyin proqressivləşməsini dayandırmağa və ya ləngitməyə imkan verir. Məhz buna görə də müalicə kursundan sonra insan boyun osteoxondrozunun profilaktikası üçün aşağıdakı tədbirlərə riayət etməli olacaqdır:
- sağlam və aktiv həyat tərzi sürmək;
- ağırlıq qaldırmaqdan çəkinmək;
- ortopedik döşək və yastıqda yatmaq;
- müntəzəm olaraq üzgüçülük hovuzuna getmək;
- idman məşqləri kompleksi yerinə yetirmək;
- başı çevirərkən ehtiyatlı olmaq;
- balanslaşdırılmış qidalanma rasionunu saxlamaq.
Yadda saxla!
Bu xəstəliyi tam sağaltmaq mümkün olmasa da, ondan həddindən artıq qorxmağa dəyməz. Vaxtında adekvat tədbirlər görülərsə, xəstəliyin demək olar ki, bütün təzahürlərini minimuma endirmək mümkündür. Məsələn, bədənin düzgün vəziyyətinə daim nəzarət etməyi öyrənmək lazımdır, çünki bu, onurğaya düşən yükün artmasına kömək edə bilər. Bundan əlavə, unutmaq olmaz ki, bəzi idman növləri onurğanın boyun şöbəsi üçün təhlükə yaradır.
Mən bir çox xəstələrimə müxtəlif travma alma təhlükəsi böyük olan komanda idman növlərindən çəkinməyi qətiyyətlə tövsiyə edirəm. Piyada gəzintilər, xizəklə sürüşmə və üzgüçülüyə üstünlük vermək daha yaxşıdır. Belə fiziki aktivlik onurğanın bütün şöbələrinə müsbət təsir göstərəcəkdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
