Burun selikli qişası həmişə qoruyucu funksiya daşıyan ifrazat istehsal edir. Bu səhifədə sarı burun ifrazatının səbəbləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər və hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Allerqoloq İnfeksionist Otolarinqoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Burun selikli qişası həmişə qoruyucu funksiya daşıyan ifrazat istehsal edir. Yoluxma zamanı selikdə immun sisteminin məhv olmuş hüceyrələri və mikroorqanizmlər toplanır. Bu komponentlərin parçalanması ifrazatı saramtıl çalara boyayır. Sarı burun ifrazatı ilkin iltihabdan və ya bakterial floranın ikincili qoşulmasından xəbər verə bilər. Parlaq sarı ifrazat adətən prosesin yüksək aktivliyini əks etdirir. Belə əlamətin yaranması, xüsusilə də bir həftədən çox davam edərsə, üz nahiyəsində ağrı, hərarətin qalxması və ya nəfəsalmanın çətinləşməsi ilə müşayiət olunarsa, sağlamlığa xüsusi diqqətlə yanaşmaq üçün səbəbdir.
Növləri
Bu simptomun xarakteristikaları müxtəlif ola bilər. Onlar törədicinin xüsusiyyətləri və orqanizmin iltihabi cavabı ilə müəyyən olunur. Növlərə görə təsnifat:
- açıq-sarı, sulu ifrazat;
- qatı sarı ifrazat;
- sarı-yaşıl ifrazat;
- xoşagəlməz qoxulu ifrazat;
- hər iki burun dəliyindən və ya yalnız birindən gələn ifrazat.
Bir burun dəliyindən gələn birtərəfli irinli ifrazat, xüsusən xoşagəlməz qoxu ilə, LOR həkiminə müraciət üçün ayrıca səbəbdir — bu, yad cismin və ya bir tərəfli sinusitin əlaməti ola bilər.
Səbəbləri
O, infeksion (ən çox) və ya qeyri-infeksion xarakter daşıya bilər. Tez-tez vəziyyət ciğır boşluqlarının pozulmuş drenajı ilə ağırlaşır ki, bu da bakterial floranın ikincili qoşulması üçün şərait yaradır.
- Problemin ən tez-tez rast gəlinən mənbəyi ilkin bakterial iltihabdır. Sarı selik orqanizmin bir hissəsi məhv edilən mikroblara qarşı immun cavabı nəticəsində yaranır. Belə ifrazat, bir qayda olaraq, xəstəliyin birinci həftəsinin sonuna yaxın büruzə verir və mütəxəssis məsləhəti tələb edir.
- Virus infeksiyası — sağalma zamanı selik sarımtıl ola bilər. Bu, ölmüş virus hissəciklərinin və leykositlərin xaric edilməsi ilə bağlıdır. Belə simptom ən çox xüsusi müalicə tələb etmir.
- Sinusit — irinli məzmunla ciğır boşluqlarının iltihabı. Sarı və ya sarı-yaşıl ifrazat baş ağrısı, üzdə ağırlıq hissi və mümkün temperatur yüksəlməsi ilə müşayiət olunur. Müalicə olunmadıqda kəskin proses xronik formaya keçə bilər.
- İmmunitetin zəifləməsi — belə şəraitdə orqanizm infeksiyalarla daha pis mübarizə aparır. Nəticədə hətta yüngül soyuqdəymə irinli ifrazatlarla uzunmüddətli iltihaba keçə bilər. Bu vəziyyət kompleks terapevtik yanaşma tələb edir.
- Ağırlaşmış allergik rinit — selikli qatın şişməsi və seroz (şəffaf) sekretin toplanması bakteriyaların çoxalması üçün əlverişli şərait yaradır. Nəticədə ifrazatın xarakteri dəyişir və iltihab güclənir.
- Burun gigiyenasına riayət edilməməsi — quru və/və ya çirklənmiş hava şəraitində selik artır, qatılaşır və sarı rəngə keçir. Bu, infeksiya və iltihabın inkişafı riskini artırır.
Diaqnostika
Sarı və ya sarı-yaşıl burun ifrazatının olması kompleks müayinə tələb edir. Bu, infeksion səbəbi təsdiqləməyə, ciblərin nə dərəcədə zədələndiyini və cərrahi müalicənin lazım olub-olmadığını müəyyən etməyə imkan verir. Diaqnostika proqramına aşağıdakı üsullar daxil ola bilər:
- Rinoskopiya;
- Klinik qan analizi;
- Burun ciblərinin rentgenoqrafiyası;
- Kompüter tomoqrafiyası (KT);
- Mikroflora üçün burundan yaxma;
- Allergik testlər.
Rinoskopiya zamanı həkim böyütmə altında selikli qişanın vəziyyətini qiymətləndirir. Qan analizi iltihabın kompleks qiymətləndirilməsində istifadə olunur. Rentgen skanlaşdırma və KT irinli ocaqları aşkar etməyə və burunətrafı cibləri vizuallaşdırmağa kömək edir. Yaxma səbəb olan patogeni aşkar edə bilər, allergik testlər isə burun axmasının differensial diaqnostikası çərçivəsində göstərişdir.
Müalicə
Sarı burun ifrazatının müalicəsi onun yaranmasına səbəb olan amildən asılıdır. Əgər səbəb virusdursa, orqanizm adətən, xüsusən simptomatik terapiya dəstəyi ilə, öz-özünə öhdəsindən gəlir. Lakin bakterial iltihab əlamətləri olduqda antibiotiklərin tətbiqi də daxil olmaqla əlavə tədbirlər tələb oluna bilər.
Birinci vəzifə burundan və ciğır boşluqlarından selikin axınını təmin etməkdir. Bu məqsədlə yuyulma üçün duzlu məhlullar, (təyinat üzrə və qısa kurslarla) damar daraldıcı damcılar, həmçinin seliki durulaşdıran vasitələr tətbiq olunur. Bu tədbirlər şişkinliyi azaltmağa, nəfəs almağı asanlaşdırmağa və qatı ifrazatı aradan qaldırmağa kömək edir. Bakterial infeksiya əlamətləri olduqda həkim antibakterial vasitə qrupundan preparatlar — yerli formalarda, ağır gedişdə isə sistemli təsirli — təyin edə bilər. Lakin belə dərmanlar yalnız vəziyyət qiymətləndirildikdən sonra tətbiq olunur, çünki virus infeksiyasında onlar effektiv deyil.
Uşaqda və böyükdə sarı burun ifrazatının müalicəsinə əlavə tədbirlər də daxildir:
- Otağın tez-tez havalandırılması;
- Havanın nəmləndirilməsi;
- Burun gigiyenasına nəzarət.
Kompleks terapiyada iltihabəleyhinə vasitələr, immunomodulyasiya terapiyası, vitaminlər, fizioterapiya prosedurları tətbiq oluna bilər. Xüsusən yaşıl və ya sarı-yaşıl ifrazat yarandıqda özbaşına müalicədən çəkinmək vacibdir, çünki bu, xəstəliyin gedişini ağırlaşdıra bilər. Əgər müalicə nəticə vermirsə və iltihab əlamətləri (məsələn, baş ağrısı, temperatur, üzdə təzyiq hissi) saxlanılırsa, ciğır boşluqlarının punksiyası və ya drenajı aparıla bilər. Bu, irinli məzmunu çıxarmağa və beləliklə iltihabı aradan qaldırmağa kömək edir. Bəzi patologiyalarda (poliplər, arakəsmənin deformasiyası və ya adenoidlər) cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Müalicə olunmadıqda sarı burun ifrazatı insan orqanizmində mikrobların yayılması üçün şərait yarada bilər. Bu, ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxara bilər.
- Qaymorit — virus və ya bakterial soyuqdəyməni ağırlaşdıra bilən qaymor ciğırlarının iltihabı. Böyükdə və ya uşaqda sarı və ya sarı-yaşıl ifrazat onun tipik əlamətidir. Kəskin proses yaxşı müalicə olunur. Vaxt itirilərsə, xəstəlik xronik formaya keçə bilər.
- Frontit alın sinuslarına infeksiya keçdikdə inkişaf edir, bu, alın nahiyəsində kəskin ağrı və ciddi ağırlaşma imkanı ilə müşayiət olunur. Baş əyildikdə narahatedici hisslər güclənir. İfrazat qatılaşır və pis qoxu verə bilər.
- Otit — infeksiya eşitmə borusuna yayıldıqda orta qulaq iltihabı inkişaf edə bilər. Bu, qulaqda ağrı, eşitmənin zəifləməsi və temperatur yüksəlməsinə səbəb olur.
- Xronik rinit — selikli qişanın daimi iltihabı, iybilmə hissinin zəifləməsi və burun tutulması. Sarı ifrazat xüsusən soyuq mövsümdə kəskinləşmələr zamanı yarana bilər. Selik qatılaşır, nəfəs almaq çətinləşir və narahatlıq güclənir.
- Polipoz — burunda selikli qişanın böyüməsi, bu, nəfəs almanın pozulmasına və tez-tez soyuqdəymələrə gətirib çıxarır. Poliplər selikin axınına maneə yaradır, bu səbəbdən durğunluq və infeksiyanın qoşulması baş verir. Bu, qatı sarı ifrazatın yaranmasına səbəb olur.
- Meningit — infeksiya beyin qişalarına keçdikdə yaranan olduqca nadir, lakin ciddi ağırlaşmadır. Vaxtında müalicə olunmayan irinli rinosinusitdən başlaya bilər. Vəziyyət dərhal hospitalizasiya və intensiv terapiya tələb edir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Sarı burun ifrazatı bir neçə gün ərzində keçmirsə və ya başqa əlamətlərlə müşayiət olunursa, həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur. Mütəxəssis səbəbləri araşdıracaq və hədəfli müalicə planı tərtib edəcək. Problemin həllinə kömək edə biləcək həkimlər:
Yadda saxla!
Tibbi baxımdan yetkin insanda və ya uşaqda sarı burun ifrazatı həmişə təhlükəli xəstəlik demək deyil, lakin bu simptomu nəzərə almamaq da olmaz.
Belə rəng virus iltihabının həll olunması zamanı norma variantı ola bilər.
Lakin əlamətlər davam edirsə, xüsusən ağrı, hərarət və burun nahiyəsində təzyiq hissi ilə birləşirsə, söhbət çox vaxt bakterial təbiətli iltihabdan gedir. Belə hallarda sinusiti və ya digər ağırlaşmanı istisna etmək üçün əlavə diaqnostika tələb olunur.
Suallar və cavablar
Adətən bu simptom burun axması ilə büruzə verən lokal tənəffüs infeksiyasına işarə edir. Bir qayda olaraq, törədicilər bakteriyalardır.
Bakterial və immun hüceyrələr parçalandıqdan sonra selikdə ekssudatı sarı rəngə boyayan piqmentlər yaranır.
Burnu yumaq, ümumi vəziyyətə nəzarət etmək tövsiyə olunur, əgər simptom 5–7 gündən çox davam edirsə, həkimə müraciət etmək lazımdır. Özbaşına müalicə, xüsusən sinusit əlamətləri olduqda, ağırlaşmalara gətirib çıxara bilər.
Müalicəni həkim seçir. Proqrama burnun yuyulması, damar daraldıcı damcılar/spreylər, həmçinin selikin axınını yaxşılaşdıran vasitələr daxildir. Sağalma üçün şərait yaratmaq vacibdir: təmiz hava, optimal rütubət, kifayət qədər maye qəbulu.
Əgər sarı və ya sarı-yaşıl ifrazat bir həftədən çox keçmirsə, ağrı, yüksək temperatur və ya xoşagəlməz qoxu ilə müşayiət olunursa — bu, LOR həkiminə baş çəkmək üçün səbəbdir. Uşaqlarda simptomlar yarandıqda gecikdirməmək xüsusilə vacibdir.
