Haymorit – üstçənə (Haymor) ciblərinin selikli qişasının iltihabi xəstəliyidir. Onlar üst çənənin qalınlığında yerləşir və burunun əlavə ciblərinin növlərindən biridir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Maksillyar sinusit
- üst çənə cibinin iltihabı
Haymorit – üstçənə (Haymor) ciblərinin selikli qişasının iltihabi xəstəliyidir. Onlar üst çənənin qalınlığında yerləşir və burunun əlavə ciblərinin növlərindən biridir. Haymoriti mütləq müalicə etmək lazımdır, çünki bu xəstəlik meningit, beyin absesi, göz yuvasının flegmonası, üçlü sinirin nevriti və sair kimi ciddi ağırlaşmalara gətirib çıxara bilər.
Xəstəlik haqqında
Haymoritlə böyüklər və 5 yaşdan yuxarı uşaqlar xəstələnirlər. Erkən yaşlı uşaqlar üçün bu diaqnoz, bir qayda olaraq, əsaslı deyil, çünki onlarda ciblər kifayət qədər inkişaf etməmiş olur.
Statistik məlumatlara görə, hər il dünya əhalisinin 8%-dək hissəsi Haymor ciblərinin iltihabından əziyyət çəkir, bu zaman patologiya daha çox kəskin gedir, lakin bəzi hallarda xroniki gediş alır. Vaxtında başlanmış müalicə prosesin xronikləşməsinin qarşısını almağa və ağırlaşmaların inkişaf ehtimalını azaltmağa imkan verir.
Səbəbləri
Haymoritə səbəb ola bilər:
- Viruslar
- Bakteriyalar;
- Travmalar.
Daha çox bu patologiya adi KRVİ-nin ağırlaşmasına çevrilir. Bu, eləcə də digər infeksion və ya allergik mənşəli xəstəliklər immunitetin əhəmiyyətli dərəcədə zəifləməsinə səbəb olur. İmmun sistemi bakteriyalar üçün həssas olur, onlar sinuslara daxil olurlar. Selikli qişanın iltihabi ödemi seliyin axınına mane olur – ciblərdə bakteriyaların (stafilokoklar, pnevmokoklar və s.) çoxalması üçün əlverişli şərait yaranır.
Həmçinin böyüklərdə haymoritin geniş yayılmış səbəbi – yuxarı dişlərin vaxtında müalicə olunmayan və ya müalicə edilməyən xəstəlikləri, yaxud dişlərin endodontik müalicəsi zamanı plomb materialının dişin zirvəsindən bilavasitə üstçənə cibinə çıxarılmasıdır. Xəstəliyin bu formasına odontogen deyilir.
Haymor sinuslarında iltihabın inkişafına meyilləndirən amillər:
- Burun arakəsməsinin əyrilikləri;
- Üz skeletinin anatomik xüsusiyyətləri;
- Adenoid vegetasiyalar;
- Poliplər.
Təsnifat
Praktik otolarinqoloqlar haymoritləri birtərəfli və ikitərəfli, kəskin və xroniki olaraq ayırırlar.
İnfeksiyanın cihaza daxil olma yolundan asılı olaraq haymoritin belə növləri fərqləndirilir:
- Hematogen (qan axını ilə uzaqda yerləşən infeksiya ocaqlarından);
- Rinogen (infeksion proseslə zədələnmiş yuxarı tənəffüs yollarından);
- Odontogen (cihaza bilavasitə yaxın yerləşən kariyesli dişlərdən);
- Birbaşa, yaxud travmatik (çölə açıq üz kəlləsi travması zamanı).
Kəskin haymorit cihaza olan eksudatın xarakterindən asılı olaraq kataral və ya irinli ola bilər.
Xroniki haymorit zədələnmiş cihaza selikli qişasındakı dəyişikliklərə görə eksudativ və produktiv olaraq bölünür. Eksudativ haymorit isə öz növbəsində eksudatın xarakterinə görə kataral və irinli, produktiv isə atrofik, polipoz, nekrotik, hiperplastik olur. Birinci halda üstünlük təşkil edən proses zədələnmiş hüceyrələr tərəfindən iltihabi mayenin ifrazıdır, ikinci halda isə selikli qişanın quruluşunun, qalınlığının dəyişməsidir.
Klinik mənzərə
Kəskin haymoritdən əziyyət çəkən uşaqlar və böyüklər xəstəliyin belə əlamətlərindən şikayət edirlər:
- Burunun bir və ya hər iki tərəfində tutulma, damar daraldıcı vasitələrlə belə aradan qaldırmaq mümkün olmur;
- Burundan selikli, selikli-irinli və ya irinli xarakterli ifrazatlar;
- Burunda, zədələnmiş cibin üstündə, burun kökünün nahiyəsində, gözlərdə və onların üstündə, başın vəziyyəti dəyişdikdə güclənən, gözlərə, gicgahlara, dişlərə, alına yayılan diskomfort və ya ağrı;
- Baş ağrısı;
- Göz qapaqlarının və yanaqların şişkinliyi;
- Göz yaşarması;
- Gecə öskürəyi (eksudatın cihaza burun-udlaqın arxa divarı ilə axması nəticəsində yaranır);
- Iybilmənin pisləşməsi;
- Ağızda xoşagəlməz qoxu və dad;
- Qulaqlarda tutulma;
- Bədən temperaturunun yüksəlməsi;
- Zəiflik, yorğunluq.
Xroniki haymorit kəskinləşmə və remissiya dövrlərinin növbələşməsi ilə gedir. Xəstəliyin kəskinləşməsinin klinik mənzərəsi kəskin forma zamanı olduğu qədər parlaq deyil – onun simptomları eynidir, lakin daha az ifadəlidir. Remissiya dövründə pasiyent özünü praktiki olaraq və ya tamamilə sağlam hiss edir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Böyüklərdə və uşaqlarda haymoritin simptomlarının diaqnostikası və müalicəsi – vəzifə Otolarinqoloqun.
Diaqnostikanın əvvəlində həkim xəstəni şikayətlər və xəstəliyin anamnezi (inkişaf tarixi) barədə sorğu-sual edəcək. Sonra o, xəstənin xarici müayinəsini aparacaq, Rinoskopiya (burun boşluğunun müayinəsi), faringoskopiya (udlağın müayinəsi), Otoskopiya qulaq boşluğunun müayinəsi). Bu tədqiqat metodlarının köməyi ilə LOR selikli qişanın vəziyyətini qiymətləndirəcək və patoloji prosesin lokalizasiya sahəsini və onun xarakterini ehtimal edəcəkdir.
Daha sonra pasiyentə əlavə müayinə tövsiyə ediləcək:
- Ümumi qan analizi;
- Burunətrafı ciblərin rentgenoqrafiyası;
- Paranazal sinusların kompüter tomoqrafiyası.
Göstərişlərə əsasən allergik sınaqlar üzrə qan analizi və immunoqramma təyin oluna bilər.
Bu diaqnostik metodlar həkimə haymoritin təbiətini və sinuslarda patoloji prosesin mərhələsini anlamağa kömək edəcək ki, bu da müalicə taktikasının müəyyən edilməsi üçün vacibdir.
Xroniki gaymoritdə, müalicəyə zəif tabe olduqda, sinusun diaqnostik punksiyası aparılır və onun tərkibinin bakterioskopiyası vasitəsilə törədici və onun antibiotiklərə həssaslığı müəyyən edilir.
Müalicə
Kəskin maksilyar sinusitinin müalicəsi həm böyüklərdə, həm də uşaqlarda əsasən konservativdir. Terapiya, ilk növbədə, sinusun selikli qişasının və onun axarı kanalının ödeminin azaldılmasına, sinus tərkibinin xaricə keyfiyyətli axınının təmin edilməsinə yönəlmişdir.
Pasiyentə aşağıdakı qrupların preparatları təyin oluna bilər:
- Vazokonstriktor vasitələr. Yerli damcılar və spreylər selikli qişanın ödemini azaldaraq drenaj funksiyasını yaxşılaşdırır.
- Antibiotiklər. Antibakterial preparatların kursu xəstəliyin törədicisini tez bir zamanda aradan qaldıracaq – iltihabi proses geriləyəcək.
- Antiseptiklər və dəniz suyu. Sinusların yuyulması üçün istifadə olunur.
- Antihistamin preparatlar. İltihabın allergik komponentini aradan qaldıracaq, ödemi azaldacaq.
- Qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr. İltihabi prosesin aktivliyini və ağrını azaldacaq, yüksək temperatur olduqda isə onu salacaq.
- Vitaminlər, ümumi möhkəmləndirici preparatlar.
Haymoritin müalicəsində köməkçi metodlar kimi fizioterapiya üsullarından istifadə oluna bilər: UHF, sollyuks, elektromaqnit dalğaları, Elektroforez, inhalyasiyalar, Lazeroterapiya.
Konservativ müalicənin səmərəsiz olduğu halda həkim pasiyentə üst çənə cibinin punksiyasını tövsiyə edir. Bu prosedur yerli ağrısızlaşdırma altında aparılır, o, pasiyentə tez bir zamanda yüngüllük gətirir. Cibin tərkibi evakuasiya edildikdən sonra boşluq antiseptik məhlulla yuyulur, antibiotiklər, fermentlər (irin daha yaxşı sorulması üçün), kortikosteroidlər (çıxış ağızlarının nəzərəçarpan ödeminin aradan qaldırılması üçün) yeridilir.
Müdaxilə endonazal yolla – burun vasitəsilə girişlə həyata keçirilir. Cərrahi mikroalətlər və optik sistemlər patologik olaraq dəyişmiş toxumaları tamamilə çıxarmağa imkan verir.
Reabilitasiya
Kəskin haymoritin müalicəsinə vaxtında başlanılması tam sağalmaya gətirib çıxarır. Terapiya olmadıqda nəticə iltihabi prosesin xronikləşməsi və ya onun ağırlaşmaları olacaqdır.
Xroniki haymoritdən sağalmaq mümkün deyil, lakin düzgün müalicə taktikası və bütün profilaktik tədbirlərə riayət etmək xəstəliyin remissiya mərhələsinə keçməsinə və onu mümkün qədər uzun müddət saxlamağa kömək edəcəkdir.
Çənə cibinin punksiyasından sonra pasiyentin hospitalizasiyaya ehtiyacı olmur – onu evə sonrakı müalicə ilə bağlı tövsiyələrlə və təkrar qəbul üçün təyin olunmuş müraciət tarixi ilə buraxırlar.
Haymoritin endoskopik müalicəsindən sonra pasiyent 1-2 sutka ərzində tibb personalının nəzarəti altında stasionarda olur. Evə yazıldıqdan sonra ona həkimin sonrakı dərman müalicəsi ilə bağlı tövsiyələrinə riayət etmək, 2-3 həftə ərzində aktiv şəkildə burnunu sümkürməmək, soyuqlamadan və ifadəli fiziki yüklənmələrdən çəkinmək tövsiyə olunur.
Profilaktika
Haymoritin spesifik profilaktikası yoxdur. Qeyri-spesifik profilaktika bunları əhatə edir:
- Kəskin respirator virus infeksiyalarının, kariyesin və digər infeksiya mənbələrinin vaxtında və keyfiyyətli müalicəsi;
- Burun çəpərinin əyriliyinin düzəldilməsi;
- Sağlam həyat tərzi.
Yadda saxla!
Həkim kimi, demək olar ki, hər gün sinusitli pasiyentləri məsləhətləşən biri olaraq demək istəyirəm ki, xroniki haymorit kəskin haymorit formasında olduğu kimi bu qədər parlaq simptomatika ilə keçməsə də, pasiyentlərin həyat keyfiyyətini eyni dərəcədə aşağı salır. Bir qayda olaraq, xroniki haymoritin kəskinləşmələri kifayət qədər tez-tez baş verir – ən kiçik soyumadan, yüngül ARVI-dan sonra, və kəskinləşməni aradan qaldırmaq çox vaxt kəskin prosesdən daha çətin olur, çünki bakteriyalar zaman keçdikcə antibiotiklərə daha az həssas olurlar – effektiv preparatı seçmək üçün vaxt tələb olunur.
Bu yanaşma sizə ən tez sağalmanı təmin edəcək və haymoritin xronikləşmə riskini və ya onun ağırlaşmalarının inkişafını minimuma endirəcək.
Faydalı Məqalələr
Üst çənə cibinin punksiyası - prosedur necə keçir?
Üst çənə cibinin (sinusun) punksiyası – haymoritin müalicə üsullarından biridir. Bu zaman həkim həmin boşluqla burun yollarını ayıran…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Suallar və cavablar
Yanaq cibi (maksillyar sinus) iltihabının əsas simptomları — zədələnmiş sinus və onu əhatə edən toxumalarda ağrı, sinusda ağırlıq hissi, burun tutulması və burundan ifrazatın olması, baş ağrısıdır.
Yanaq cibinin punksiyası, bir qayda olaraq, dərman terapiyasının qeyri-effektivliyi zamanı aparılır. Müalicə kursuna punksiya ilə başlamaq, xəstə LOR həkiminə vaxtında müraciət etmədikdə mümkün ola bilər.
Bu xəstəlik zamanı öskürək xəstələri əsasən gecələr narahat edir. Xəstə üfüqi vəziyyətdə olarkən iltihablanmış sinusdan selik burun-udlağa axır və orada toplanır, tənəffüsü çətinləşdirir və selikli qişanı qıcıqlandırır – öskürək yaranır.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
