Burun polipləri burun və paranazal sinusların xroniki iltihabı fonunda yaranan yumşaq, xoşxassəli selikli qişa törəmələridir. Burun tutulması və qoxu hissinin azalmasına səbəb ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sinonazal polipoz
- polipoz rinosinusit
Xəstəlik haqqında
Burun polipləri burun keçidlərinin və burunətrafı ciblərin selikli qişasının böyüməsidir, orqanın işini. Xəstəlik xroniki lokal iltihab ocağının yaranması səbəbindən demək olar ki, həmişə rinosinuzitlə müşayiət olunur.
Xəstəlik xəstənin həyatı üçün təhlükə yaratmır, lakin onun keyfiyyətini pisləşdirə bilər. Burun poliplərinin əlamətlərinin nəzərə alınmaması patologiyanın proqressivləşməsinə və yeni törəmələrin böyüməsinə gətirib çıxarır. Onlar bakterial infeksiya, tez-tez burun qanaxmaları, havanın sərbəst hərəkətinin pozulması səbəbindən yuxarı tənəffüs yollarının xəstəlikləri kimi ağırlaşmaların inkişafına səbəb ola bilər.
Xəstəliyin ilk əlamətləri yarandıqda ixtisaslaşmış tibbi yardıma müraciət etmək lazımdır. Vaxtında başlanan müalicə davamlı remissiya və ya tam sağalma təmin edir.
Səbəbləri
Burun polipləri insan orqanizmində müxtəlif pozğunluqlar fonunda inkişaf edə bilən sindromdur. Bu günə qədər bu problemin inkişaf səbəbi haqqında vahid anlayış mövcud deyil.
Alimlər mənşəyinin bir neçə əsas nəzəriyyəsini ayırd edirlər:
- Eozinofil iltihab. Fikir ondan ibarətdir ki, burun selikli qişasının mexaniki və ya allergik zədələnməsi fonunda bu zonaya böyük miqdarda eozinofil yönəlir. Bu hüceyrələr zədələnmiş hüceyrələrin bölünmə proseslərinin pozulmasında “işə salan mexanizm” olan aseptik iltihabın proqressivləşməsinə cavabdehdir. Nəticədə hüceyrələr daha tez-tez bölünməyə başlayır və poliplər əmələ gəlir.
- Araxidon turşusunun sintezinin pozulması. Bu nəzəriyyə araxidon turşusunun səhv mübadiləsi məhsullarının proiltihabi fəallığını göstərir. Onlar hüceyrə epitelinin bölünməsini stimullaşdıraraq eozinofillərin burun nahiyəsinə kütləvi miqrasiyasına səbəb olur.
- Xroniki bakterial iltihab. Burunda uzun müddət qalan bakteriyalar epitel hüceyrələrini zədələyir. Burun keçidləri və əlavə ciblərin daxilində toxumaların proliferasiyasına səbəb olan xroniki iltihab ocağı əmələ gəlir.
- Göbələk nəzəriyyəsi. Bu fərziyyəyə görə, polipozun səbəbi burun selikli qişasına daxil olan göbələklərin fəallığıdır.
- Genetik nəzəriyyə. Xəstəliyin əsasında polipoza irsi meyllilik dayanır.
Qeyd olunan nəzəriyyələrdən əlavə, xəstəliyin inkişaf riskinə bronxial astma, qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələrə allergiya, burunun travmatik zədələnmələri, burunətrafı ciblərin inkişafının anadangəlmə anomaliyaları kimi amillərin təsirinə dair dəlillər mövcuddur.
Təsnifat
Bu gün burun polipləri bir çox alimlər tərəfindən ayrıca xəstəlik kimi deyil, burun keçidlərinin və burunətrafı ciblərin selikli qişasında bir sıra patoloji dəyişikliklərə müşayiət edən sindrom kimi qəbul edilir. Buna görə problemin bütün aspektlərini tam əhatə edən yeganə standart təsnifat hələ mövcud deyil.
Histoloji quruluşundan asılı olaraq aşağıdakı polip növləri ayırd edilir:
- ödemli, eozinofil (“allergik”);
- fibroz-iltihabi (neytrofil);
- vəzili;
- stromanın atipiyası ilə olan.
Poliplərin əmələ gəlməsinə səbəb ola biləcək çoxsaylı amilləri nəzərə alaraq, Q.Z. Piskunov etioloji aspektə əsaslanan aşağıdakı təsnifatı təklif etmişdir:
- burun keçidlərindən əlavə ciblərə hava hərəkətinin fizioloji prosesinin pozulması nəticəsində yaranan poliplər;
- xroniki irinli rinit və ya rinosinusit fonunda inkişaf edən patologiya;
- göbələk mənşəli polipoz;
- araxidon turşusunun metabolizminin pozulması nəticəsində böyüyən poliplər;
- mukovissidoz və/və ya Kartagener sindromu ilə əlaqəli polipoz.
Patoloji törəmələrin sayından asılı olaraq poliplər çoxsaylı (diffuz) və tək olur. Burun keçidlərinin və ciblərinin zədələnmə dərəcəsindən, həmçinin ilkin provokasiya edən amildən asılı olaraq xəstəliyin müalicəsi fərqli ola bilər.
Klinik mənzərə
Poliplər burun keçidləri vasitəsilə havanın normal hərəkəti üçün mexaniki maneədir. Onun ciblərdə və burun boşluqlarında burulması selikli qişanın funksiyasını pozan lokal iltihab ocağının yaranması üçün əlverişli şərait yaradır.
Burun polipozlu xəstələrin 90-95%-i aşağıdakı şikayətləri edir:
- burun tənəffüsünün çətinləşməsi (çətinləşmə dərəcəsi patoloji törəmələrin sayından, onların yerləşməsindən, bakterial mikroflora qoşulmasından asılıdır);
- havanın normal hərəkətinin pozulması səbəbindən səsin burundan gəlməsi (xəstə daim “burnundan danışır”);
- burun keçidlərinin selikli qişasının qədəhvari hüceyrələrinin funksiyasının pozulması nəticəsində burundan seliyin ayrılması (lokal iltihab bu hüceyrələrin virusları, bakteriyaları və toz mikrohissəciklərini boşluqdan mexaniki təmizləmək üçün həddindən artıq sekret istehsal etməsinə səbəb olur);
- hipo- və ya anosmiya – iybilmənin azalması və ya tam itməsi (qoxuların qəbulundan məsul sinir hüceyrələrinin – iybilmə reseptorlarının yerləşdiyi yuxarı burun keçidinin selikli qişasının iltihabı nəticəsində inkişaf edir);
- baş ağrısı, ümumi zəiflik (normal tənəffüsün pozulmasının nəticəsi – qana oksigen daxil olmasının azalması səbəbindən beyin oksigen çatışmazlığı yaşayır – hipoksiya yaranır).
Polipin bakterial mikroflora ilə yoluxması zamanı bədən temperaturu yüksələ bilər. Adətən termometrdəki rəqəmlər 37-38°C-dən yuxarı olmur. Bu vəziyyətin təhlükəsi baş beyni qidalandıran iri damarların yaxın yerləşməsindədir. Bakteriyaların baş beynin qişalarına və toxumasına miqrasiyası ciddi ağırlaşmaların inkişafı ilə hədələyir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qadınlarda və kişilərdə burun poliplərinin diaqnostikası xəstənin otorinolarinqoloqla ilk söhbəti mərhələsində başlayır. Həkim xəstənin xarakterik şikayətlərini təhlil edir, risk amillərinin mövcudluğuna diqqət yetirir (bronxial astma, qeyri-steroid preparatlara allergiya və s.).
Bundan sonra otorinolarinqoloq xəstəni müayinə edir, ön rinoskopiya aparır. Prosedur burun keçidlərinin obturasiya (bağlanma) dərəcəsini, patoloji törəmələrin yerləşməsini qiymətləndirməyə və onların sayını müəyyən etməyə imkan verir.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün aşağıdakı müayinələr aparıla bilər:
- Endoskopik rinoskopiya. Miniatür videokamera vasitəsilə həkim patoloji törəmələrin sayını və yerləşməsini dəqiq müəyyən etmək üçün bütün burun keçidlərini müayinə edir.
- Kəllənin kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası (müvafiq olaraq KT və ya MRT). Bu üsullar burunətrafı ciblərin optimal vizuallaşdırılmasını təmin edir və yaxınlıqdakı digər toxumalarda (üz sümükləri, orbita, kəllə boşluğu, baş beyin) patoloji dəyişikliklərin aşkarlanmasına kömək edir
Hər bir xəstəyə həmçinin skrininq laboratoriya testləri kompleksi – ümumi qan, sidik analizi, qanın “biokimyası”, infeksion qrupa görə analiz (QİÇS, sifilis, virus hepatitləri) təyin olunur. Bu müayinələr insanın sağlamlıq vəziyyətinin kompleks qiymətləndirilməsi üçün lazımdır.
Daxili orqan və sistemlərin patologiyasından şübhələnildikdə otorinolarinqoloq xəstəni dar ixtisaslı mütəxəssislərə – pulmonoloqa, kardioloqa, nevropatoloqa göndərir.
Müalicə
Müalicə üsulları
Burun poliplərinin müalicəsi konservativ və cərrahi yolla aparıla bilər. Bu, hipertrofiya olunmuş sahələrin sayından, onların yerləşməsindən, xəstəliyin ifadə dərəcəsindən, xəstənin subyektiv hisslərindən, habelə orqanizmin fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Konservativ müalicə
Burun polipozunun medikamentoz terapiyası həmişə xroniki iltihab ocağının yatırılmasına və xəstəliyin əsas səbəbinin aradan qaldırılmasına yönəldilir. Bu məqsədlə xəstəyə damcı və ya sprey şəklində hormonal preparatlar təyin olunur.
Burun boşluğuna yeridilən hormonal preparatlar eozinofillərin fəallığını kəskin şəkildə azaldır, lokal iltihabın proqressivləşməsinin qarşısını alır, selikli qişanın damarlarının daralmasına kömək edir. Bütün bu effektlər xəstəliyin inkişafını ləngidir və onun geriləməsinə kömək edir. Hormonlardan əlavə, konservativ müalicə damarları daraldan vasitələrin istifadəsini nəzərdə tutur.
İntranazal hormonal vasitələrin təsirsiz olması və cərrahi müalicəyə əks göstərişlərin olması halında otorinolarinqoloq kortikosteroidlərin qısa kurslarla sistemli tətbiqini nəzərdən keçirə bilər. Dərmanların dozası və qəbul müddəti klinik halın ağırlığından və xəstə orqanizminin bu terapiyaya “reaksiyasından” asılıdır.
İrinli iltihabın inkişafı ilə müşayiət olunan bakterial mikroflora qoşulduqda kompleks şəkildə antibakterial vasitələr təyin edilir.
Cərrahi müalicə
Burun polipozunun cərrahi müalicəsi patoloji törəmələrin çıxarılmasını nəzərdə tutur. Prosedur ambulator və ya stasionar şəraitdə endoskopik avadanlıq vasitəsilə həyata keçirilir.
Otorinolarinqoloq burun boşluğunun videoxəzarəti altında miniatür alətlər daxil edir. Onların köməyilə həkim patoloji toxumaları çıxarır, zəruri hallarda burun daxilindəki anomaliyaları və ya deformasiyaları (arakəsmənin əyilməsi) korreksiya edir, kistaları çıxarır.
Burun endoskopik cərrahiyyəsi üçün müasir cihazlar sağlam toxumaların minimal zədələnməsi ilə fərqlənir. Polip çıxarıldıqdan dərhal sonra mütəxəssis qanaxan damarların koaqulyasiyasını aparır ki, bu da qanaxma inkişafı riskini demək olar ki, sıfıra endirir.
Reabilitasiya
Polipoz üçün aparılan cərrahi müalicədən sonra reabilitasiya həkimin tövsiyələrinə əməl edilməsini nəzərdə tutur. Otorinolarinqoloq xəstəyə əməliyyatdan sonra burun gigiyenası qaydalarını öyrədir. İlk günlərdə həkim xəstənin vəziyyətinə nəzarət edir, sağalmanın adekvatlığını qiymətləndirir.
Cərrahi müalicədən sonra tam sağalma 1-2 aya qədər çəkə bilər. Bu müddətdə fiziki həddindən artıq yüklənmələrdən, burunun travmatik zədələnmələrindən çəkinmək, daha çox istirahət etmək və tam qidalanmaq tövsiyə olunur.
Zərurət yarandıqda həkim əməliyyatdan sonrakı yaranın yoluxmasının qarşısını almaq üçün profilaktik antibiotikoterapiya kursu təyin edə bilər.
Profilaktika
Burun poliplərinin spesifik profilaktikası mövcud deyil. Bütün sağlam insanlara risk amillərinin təsirindən qaçınmaq tövsiyə olunur. Mütəmadi olaraq profilaktik müayinələrdən keçmək, LOR patologiyasını vaxtında müalicə etmək lazımdır.
Əməliyyatdan sonrakı dövrdə xəstəyə hər 3-4 ayda bir dəfə həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur. Xəstəliyin residivi baş verdikdə hərtərəfli müayinə göstərişdir.
Yadda saxla!
Otorinolarinqoloq kimi qeyd etməliyəm ki, burun keçidlərinin polipozu hər 20 min nəfərdən birində rast gəlinir. Bu patologiya ölümcül təhlükəli xəstəliklərə aid deyil, lakin ciddi ağırlaşmaların inkişafı riski səbəbindən diqqətli nəzarət və vaxtında müalicə tələb edir.
Burun poliplərinin ilk əlamətlərini nəzərə almamaq lazım deyil. Belə ki, bir çox xəstələr burundan selikli ifrazatın olması, tənəffüsün pozulması və ya tez-tez baş ağrıları zamanı öz vəziyyətlərini ümumi yorğunluğa və ya mövsümi soyuqdəymə ilə əlaqələndirməyə meyllidirlər. Çox vaxt məhz belə olur, lakin istisnalar da var. Xəstəni 6-7 gün ərzində vəziyyətin yaxşılaşmaması və iybilmənin tədricən itməsi diqqətli olmağa vadar etməlidir. Bu əlamətlər polipoz üçün xarakterikdir. Patologiyanın erkən aşkarlanması, adekvat müalicənin təyin edilməsi və poliplərin çıxarılması vəziyyətin yaxşılaşmasına kömək edir.
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
