Rinit burun selikli qişasının iltihabı və ya disfunksiyası nəticəsində burun tutulması, axıntı, asqırma və qaşınma ilə xarakterizə olunan vəziyyətlər qrupudur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Zökəm
- burun selikli qişasının iltihabı
Xəstəlik haqqında
Rinit daha çox uşaqlar üçün, xüsusən məktəbəqədər və kiçik məktəb yaşlı uşaqlar üçün xarakterik olan xəstəlikdir – məhz uşaq bağçasına gedən və ya hər hansı digər kollektivə qoşulan uşaqlar tez-tez zökəm xəstəliyinə tutulurlar. Böyüklərdə də rinit müşahidə olunur, lakin o, xeyli az tezliklə – bir qayda olaraq, mövsümi KRVİ dövründə və ya bitkilərin çiçəkləmə dövründə ildə 2-4 dəfə baş verir. Bu patologiya kişi və qadınları eyni tezliklə zədələyir.
Səbəbləri
İnfeksion rinit burunun selikli qişasına virusların (rinovirusların, qrip virusunun, paraqripin, adenovirusların və digərlərinin) və ya bakteriyaların (stafilo-, strepto-, pnevmokokların) düşməsi zamanı yaranır.
Rinitin digər səbəbləri ola bilər:
- çiçək tozu, kimyəvi və ya digər mənşəli allergenlərlə təmas;
- bəzi dərman preparatları (xüsusən yerli damar daraldıcı damcı və spreylər, sözdə dekonqestantlar);
- orqanizmdə hormonal dəyişikliklər (məsələn, hamiləlik və ya püberatat dövründə);
- burunun selikli qişasının qan damarlarının tonusunun pozulması.
Risk amillərinin orqanizmə təsiri zamanı rinitə tutulma ehtimalı artır, onların arasında:
- soyuqlama (hipotermiya);
- rasionda vitamin və mikroelementlərin çatışmazlığı;
- digər lokalizasiyalı ağır infeksion xəstəliklər və ya digər orqan və sistemlərin somatik xəstəlikləri;
- tozlu otaqda və ya allergenlərin tənəffüsü ilə bağlı müəssisələrdə işləmək (məsələn, un, mişar tozu, məişət kimyası vasitələri, dərman preparatları istehsalında və digərlərində);
- yaşayış yerində mütəmadi nəm təmizlik aparılmadıqda çoxlu miqdarda toz yığan əşyaların – xalçaların, yumşaq oyuncaqların, kitabların olması.
Təsnifat
Gedişinin xarakterinə görə kəskin və xroniki rinit ayırd edilir.
Burunun selikli qişasının iltihabına səbəb olan amildən asılı olaraq otolarinqoloqlar rinitin aşağıdakı növlərini ayırd edirlər:
- infeksion (virus, bakterial, göbələk);
- allergik (əsasında – allergik iltihab);
- hormonal (orqanizmin hormonal yenidənqurulması zamanı);
- medikamentoz (damar daraldıcı vasitələrdən sui-istifadə zamanı);
- peşə (toz, heyvan tükü, mişar tozu, un, kimyəvi maddələr çox olan müəssisələrdə işləyənlərdə);
- senil (ahıl yaşda);
- idiopatik (aşkar səbəbi olmayan).
Patoloji prosesdən zədələnmiş selikli qişanın xüsusiyyətlərindən çıxış edərək rinitlər ayırd edilir:
- kataral (selikli qişanın üst qatının zədələnməsi, onun tərəfindən bol seroz ifrazatın istehsalı ilə xarakterizə olunur);
- hipertrofik (burunun selikli qişası sahələrinin həddindən artıq böyüməsi ilə müşayiət olunur);
- atrofik (selikli qişanın nazikləşməsi ilə xarakterizə olunur);
- vazomotor (əsasında – qişanın damar tonusunun tənziminin pozulması).
Rinitin daha bir forması ayrıca dayanır – iylənən atrofik rinit, və ya ozena – irsi meyllilikli, lakin klebsiella bakteriyasının səbəb olduğu, selikli qişanın atrofiyası ilə xarakterizə olunan xəstəlik.
Klinik mənzərə
Yaşlılarda və uşaqlarda rinitin ən xarakterik əlaməti burun keçidlərindən seroz, selikli, selikli-irinli, irinli, bəzən qan qarışıqlı ifrazatın olmasıdır. Onlar adətən aşağıdakılarla müşayiət olunur:
- burun tutulması hissi (xəstənin burun tənəffüsü çətinləşib və ya yoxdur);
- burun boşluğunda qaşınma, yanma və narahatlıq;
- asqırma;
- iybilmənin pisləşməsi.
Xəstələr həmçinin ixtiyarsız göz yaşarmasını qeyd edirlər – bu, rinitə müşayiət edən göz konyunktivasının iltihabı (konyunktivit) səbəbindən yaranır. Tez-tez bu vəziyyəti baş ağrısı, ümumi zəiflik, yorğunluq müşayiət edir.
Xroniki rinitin əlamətləri adətən aşağıdakılar olur:
- burun boşluğunda güclü quruluq, tənəffüsü pisləşdirən qabıqların olması;
- qoxu qavranmasının pisləşməsi;
- xroniki hipoksiyanın nəticəsi kimi – yuxusuzluq və yaddaşın zəifləməsi.
Allergik rinit allergenlə (toz və ya müəyyən kimyəvi maddə, qoxu) təmasdan sonra yaranır, çiçək tozu ilə bağlı olanı isə mövsümi müşahidə olunur. Burunun tutulması, burun boşluğunda qaşınma, tez-tez asqırma, bol maye selik ifrazı ilə müşayiət olunur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Rinit diaqnozunu qoymaq üçün otolarinqoloq xəstənin şikayətlərini təhlil edəcək və burun boşluğunun diqqətli baxışını – ənənəvi burun güzgülərindən və ya endoskopdan istifadə edərək rinoskopiya aparacaq. Sonuncu metod daha informativdir, o, burun keçidlərini, arakəsməni, udlağın arxa divarını, cibləri, eşitmə borusunun ağzını və yumşaq damağı diqqətlə müayinə etməyə imkan verir.
Diaqnozu dəqiqləşdirməyə və buruna yaxın orqanların zədələnməsini istisna etməyə əlavə müayinə üsulları kömək edəcək:
- burunətrafı ciblərin rentgenoqrafiyası;
- kompüter tomoqrafiyası;
- rinomanometriya (xüsusi cihaz – rinomanometr vasitəsilə burun tənəffüsünün müqavimətinin diaqnostikası).
Diaqnoz otolarinqoloqda şübhə doğurmadıqda, o, xəstəyə onun vəziyyəti üçün ən effektiv terapiya sxemini təyin edəcək.
Müalicə
Rinitdən əziyyət çəkən xəstədə ilk növbədə burun tənəffüsünü bərpa etmək – insanı burun tutulması hissindən xilas etmək lazımdır. Bunun üçün yerli təsirli iltihabəleyhinə və damar daraldıcı vasitələr istifadə olunur. Bu preparatları qısa kursla tətbiq etmək vacibdir ki, öyrəşmənin və sonradan medikamentoz rinitin formalaşmasının qarşısı alınsın.
Rinitin səbəbindən və konkret klinik vəziyyətin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq xəstəyə aşağıdakılar təyin oluna bilər:
- antibiotiklər;
- antivirus preparatlar;
- qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr;
- bəlğəmi durulaşdıran yerli təsirli preparatlar;
- vitaminlər;
- antihistamin vasitələr;
- topikal steroidlər;
- fizioterapiya üsulları (UYT, fonoforez, lazer terapiyası).
Burunun selikli qişası hipertrofiyaya uğradıqda və medikamentoz terapiya effektiv olmadıqda yaşlılarda rinitin müalicəsinin aşağıdakı üsulları tətbiq olunur:
- burunun hipertrofiyaya uğramış selikli qişasının cərrahi yolla kəsilib çıxarılması;
- qalvanoakustika;
- kriodestruksiya;
- lazer konxotomiyası;
- əyilmiş burun arakəsməsinin düzəldilməsi.
Reabilitasiya
Kəskin virus rinit xəstəliyin başlanğıcından 7-10 gün sonra əksər hallarda xəstənin tam sağalması ilə başa çatır və reabilitasiya tələb etmir.
Xroniki rinit zamanı adekvat müalicə tədbirləri kəskinləşmənin aktivliyini azaltmağa, patologiyanı remissiya mərhələsinə gətirməyə kömək edir, xəstənin profilaktika tədbirlərinə məsuliyyətlə riayət etməsi isə əldə olunmuş remissiyanı uzun müddət saxlayır.
Xroniki hipertrofik rinitin cərrahi müalicəsindən sonra xəstə stasionar müşahidəyə ehtiyac duyur, onun müddəti cərrahi müdaxilə üsulundan asılı olaraq 1-2-dən 4-5 günə qədər təşkil edir. Çıxışdan sonra xəstəyə 2-3 həftə ərzində ağır fiziki yüklərdən çəkinmək, hamam və saunalara getməkdən imtina etmək və intensiv burnunu təmizləməmək tövsiyə olunur.
Profilaktika
Rinitin və onun ağırlaşmalarının inkişaf riskini azaltmaq üçün aşağıdakılar tövsiyə olunur:
- KRVİ-ni, tonzillitləri, yuxarı tənəffüs yollarının digər xəstəliklərini vaxtında müalicə etməyə başlamaq, onları öz axarına buraxmamaq;
- stomatoloqda müntəzəm profilaktik müayinələrdən keçmək, ağız boşluğunu sanasiya etmək;
- tam dəyərli, balanslaşdırılmış qidalanmaq;
- həddindən artıq yorulmamaq;
- ağır və xroniki stress vəziyyətlərindən qaçmaq;
- hipodinamiyadan qaçmaq;
- siqaretdən imtina etmək.
Yadda saxla!
Rinit uşaqlar və yaşlılar arasında son dərəcə geniş yayılmış xəstəlikdir. Demək olar ki, istənilən KRVİ burunun selikli qişasının zədələnməsi ilə keçir, bu xəstəlikdən əziyyət çəkən xəstələr isə həkim məsləhətinə tələsmir, özbaşına müalicə olunmağı üstün tuturlar. Bəli, xəstə tərəfindən düzgün hərəkətlər olduqda rinit bir həftə ərzində keçib gedir, lakin düzgün olmayan müalicə digər, daha ciddi vəziyyətlərin əsasını qoya bilər.
Hər şeydən əvvəl söhbət damar daraldıcı damcıların nəzarətsiz tətbiqindən gedir. Onların tətbiqinə dair təlimat qəbul tezliyinə və terapiyanın müddətinə ciddi riayət olunmasını tələb edir. Lakin xəstələr tez-tez buna məhəl qoymayaraq preparatları tez-tez və uzun müddət istifadə edirlər. Belə vəziyyətlərdə virus rinit virus olmaqdan çıxır, damar daraldıcı vasitələrdən asılılıqla bağlı medikamentoz rinitə çevrilir. Bu xəstəliklə mübarizə aparmaq asan deyil, onun qarşısını almaq daha asandır.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin ağırlığı və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
