Etmoidit – xəlbir sümüyünün ciblərinin selikli qişasının iltihabıdır. O, digər sinusitlərə nisbətən xeyli daha nadir rast gəlinir. Burun körpüsü nahiyəsində xüsusilə güclü olan, başı irəli əyərkən artan baş ağrısı, burundan patoloji ifrazatın olması ilə təzahür edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Xəlbir sümüyü sinusunun iltihabı
- etmoidal sinusit
Etmoidit – xəlbir sümüyünün ciblərinin selikli qişasının iltihabıdır. O, digər sinusitlərə nisbətən xeyli daha nadir rast gəlinir. Burun körpüsü nahiyəsində xüsusilə güclü olan, başı irəli əyərkən artan baş ağrısı, burundan patoloji ifrazatın olması ilə təzahür edir. Müvafiq vaxtda başlanmış müalicə olmadıqda, xəlbir sinusundan gələn iltihabi proses yaxın toxumalara – göz yuvasına, baş beynə yayılaraq ağırlaşmaların inkişafına səbəb olur. Dəqiq diaqnozun qoyulması və müalicə üzrə tövsiyələr üçün otolarinqoloqa vaxtında müraciət etmək bunun qarşısını almağa kömək edər.
Xəstəlik haqqında
Etmoidit zamanı iltihabın episentri olan xəlbir sümüyü – kəllənin cüt olmayan, onun dərinliyində yerləşən, göz yuvasının divarlarının, arakəsmənin və burun boşluğunun formalaşmasında iştirak edən sümüydür. O, nazik sümük lövhələrindən ibarətdir, onların arasında isə boşluq – cib yerləşir.
Bu patologiya ilə xəstələnənlərin əksəriyyəti 6-7 yaşadək uşaqlardır; onlarda yaşa bağlı anatomik xüsusiyyətlərə görə burunun selikli qişasından olan iltihabi proses asanlıqla xəlbir sümüyünün cibinə yayılır. Böyüklər də etmoiditdən əziyyət çəkirlər, lakin onlarda bu xəstəliyin xroniki forması daha çox müşahidə olunur. Kişilər və qadınlar eyni tezlikdə xəstələnirlər.
Səbəbləri
Xəlbir sümüyünün cibində iltihabın səbəb amili, adətən, viruslar və bakteriyalardır. Onlar cibə yaxın yerləşən kəskin və xroniki infeksiya ocaqlarından – kəskin respirator virus infeksiyaları, angina, skarlatina və digər xəstəliklər zamanı cibə daxil olurlar. Uşaqlıq dövründə patologiyanın inkişafına xəlbir labirintinin anatomik cəhətdən dar çıxış kanalları, dar orta burun keçidi, adenoidlərin böyüməsi şərait yaradır. Böyüklərdə etmoidit əsasən digər xroniki sinusitlərin – haymoritin, frontitin gedişini ağırlaşdırır.
Təsnifat
Xəstəliyin gediş aktivliyindən asılı olaraq kəskin və xroniki etmoidit fərqləndirilir. Kəskin forma parlaq klinik mənzərə ilə debüt edir, qəfil inkişaf edir, xroniki forma isə remissiya və patoloji prosesin kəskinləşməsi dövrlərinin növbələşməsi ilə dalğavari gedişlə xarakterizə olunur.
İltihabın lokalizasiyasına görə sağtərəfli, soltərəfli və ikitərəfli etmoidit ayırd edilir.
Xəstəlik zədələnmiş selikli qişada müxtəlif morfoloji dəyişikliklərlə gedə və müxtəlif xarakterli eksudatın ifrazı ilə müşayiət oluna bilər. Bu meyara görə onun 4 növü fərqləndirilir:
- Kataral (eksudat yarımşəffaf, açıq rəngli maye kütlə görnüşündə olur);
- Irinli (cib hüceyrələri tərəfindən qəhvəyi, sarı-yaşıl və ya yaşıl rəngli yarım-maye və ya qatı eksudatın hazırlanması ilə xarakterizə olunur);
- Ödemli-kataral (zədələnmiş selikli qişa ödemlidir, cibdə kataral və ya irinli xarakterli mülayim miqdarda eksudat vardır; ümumilikdə ödem eksudasiya proseslərindən üstünlük təşkil edir);
- Hiperplastik, yaxud polipoz (zədələnmiş cibin selikli qişası diffuz şəkildə qalınlaşır və ya onun ayrı-ayrı sahələrində patoloji törəmələr – poliplər müəyyən olunur).
Klinik mənzərə
Pasiyentdə kəskin etmoiditin mövcudluğunu belə əlamətlər göstərir:
- Birdən yaranmış, darıxdırıcı və ya pulsasiyaedici intensiv ağrı burun körpüsü, burun kökü, gözün medial (daxili) bucağı nahiyəsində, gecə saatlarında güclənən, alın, göz yuvası istiqamətinə irradiasiya edən;
- Burun tutulması, burunla nəfəs almağın çətinləşməsi;
- Qoxu hissinin tam itkinliyinə qədər azalması;
- Burundan seroz, seroz-irinli və ya irinli xarakterli ifrazatın olması;
- Burunda dolğunluq hissi;
- Gözlərin tez yorulması;
- Göz yuvasının daxili hissəsinin, göz qapaqlarının yumşaq toxumalarının qızarması və ödemi;
- Baş ağrısı;
- Bədən temperaturunun febril (38-39°C) göstəricilərə qədər yüksəlməsi;
- Yuxunun pozulması;
- Ümumi zəiflik, yorğunluq.
Böyüklərdə və ya uşaqlarda kəskin etmoiditin adekvat müalicəsi olmadıqda proses xronikiləşir – onun simptomları o qədər də aydın olmur: ağrılar daha az intensiv olur, ifrazat az miqdarda olur, lakin xroniki intoksikasiyanın əlamətləri – darıxdırıcı baş ağrısı və burun körpüsündə ağrı, zəiflik, yüklənməyə aşağı dözümlülük, subfebril (37.0-37.5°) bədən temperaturu – saxlanılır. Xroniki etmoiditin remissiya dövründə bu simptomlar minimal dərəcədə ifadə olunur və ya ümumiyyətlə olmur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Yetkinlərdə və uşaqlarda etmoiditin simptomlarının diaqnostikası və müalicəsi ilə məşğul olurlar Otolarinqoloqlar. İlk növbədə, həkim pasiyentlə söhbət aparacaq – şikayətləri toplayacaq və xəstəliyin anamnezi barədə ətraflı soruşacaq. Sonra mütəxəssis baxış keçirəcək, bu zaman etmoidit üçün xarakterik olan əlamətləri aşkar edəcək – göz qapaqlarının ödemi və hiperemiyası, göz yarığının daralması. Diaqnostikanın növbəti mərhələsi – rinoskopiyadır, bu, LOR həkiminə burun selikli qişasının vəziyyəti, anatomik xüsusiyyətləri, boşluqda törəmələrin olub-olmaması və ifrazatın xarakteri barədə təsəvvür verəcək.
Daha sonra diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün pasiyentə aşağıdakı həcmdə əlavə müayinə tövsiyə oluna bilər:
- Ətraf-burun ciblərinin endoskopiyası (həkimə burunətrafı ciblərin çıxış dəliklərini tam müayinə etməyə və onların dərinliyinə baxmağa imkan verəcək);
- Ümumi qan analizi;
- Rentgenoqrafiya, burun ciblərinin kompüter tomoqrafiyası.
Yalnız son diaqnoz aydın olduqda, pasiyentə onun vəziyyətində etmoiditin müalicəsi üçün ən effektiv sxem təklif ediləcək.
Müalicə
Etmoidit hallarının əksəriyyəti hospitalizasiya tələb etmir – pasiyentlər terapiyanı ambulator şəraitdə alırlar.
- Həm kəskin iltihabda, həm də xroniki prosesin kəskinləşməsində müalicənin əsasını geniş təsir spektrli preparatla antibiotikoterapiya təşkil edir – dərman mikrobların aktivliyini mümkün qədər tez basdıracaq, ağrını və ödemi aradan qaldıracaq.
- Yerli olaraq pasiyentə qısa kursla vazokonstriktor preparatlar təyin olunacaq – onlar ödemi azaldacaq, ciblərdə hava mübadiləsini və ondan patoloji ifrazatın axınını yaxşılaşdıracaq.
- Simptomatik terapiya qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatları əhatə edir, bunlar ağrını effektiv şəkildə yüngülləşdirir, iltihabın aktivliyini azaldır və hərarət salıcı təsir göstərir.
- Pasiyentin vəziyyəti yaxşılaşdıqdan sonra kompleks müalicədə istifadə oluna bilər Fizioterapevtik prosedurlar, bunlar zədələnmiş toxumalarda qan axınını yaxşılaşdırır, ödemi azaldır, iltihabı aradan qaldırır və sağalma proseslərini sürətləndirir.
Konservativ müalicə effekt vermədikdə və mürəkkəb klinik vəziyyətlərdə həyata keçirilir Cərrahi müdaxilə. Patoloji proseslə zədələnmiş şəbəkə sümüyü hüceyrələri müasir endoskopik üsulla burun vasitəsilə açılır – bu, ağırlaşma və üz toxumalarının travması riskini minimuma endirir.
Reabilitasiya
Kəskin etmoidit hallarının əksəriyyəti vaxtında başlanmış düzgün müalicə şərti ilə 10-14 gün ərzində pasiyentin tam sağalması ilə nəticələnir. Müalicə başlanmasa, proses xroniki formaya keçəcək və ya ağırlaşmalara səbəb olacaq.
Etmoiditin endoskopik üsulla cərrahi müalicəsindən sonra pasiyent 1-2 sutka tibb işçilərinin nəzarəti altında stasionarda qalır. Əməliyyatdan sonrakı dövr əlverişli keçərsə, ona dərman terapiyasını davam etdirmək, 2-3 həftə ərzində aktiv şəkildə burnunu üfürməmək, intensiv fiziki yüklənmələrdən çəkinmək, hovuz, hamam, sauna ziyarətindən imtina etmək, təyyarə ilə uçmamaq tövsiyələri ilə birlikdə evə buraxılır.
Profilaktika
Etmoiditin inkişaf riskini azaltmaq üçün aşağıdakılara riayət etmək lazımdır:
- KRVİ-ni, kəskin və xroniki tonzillitləri, sinuzitləri və LOR-orqanlarının digər infeksion xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək;
- Somatik xəstəliklərin, maddələr mübadiləsi pozğunluğunun əlamətləri yarandıqda – diaqnozu dəqiqləşdirmək və müalicə üçün həkimə müraciət etmək;
- Rasional və balanslaşdırılmış qidalanmaq;
- Aktiv həyat tərzi sürmək, hipodinamiya ilə mübarizə aparmaq;
- Əmək və istirahət rejiminə riayət etmək, həddən artıq yorulmaqdan çəkinmək.
Yadda saxla!
Uzun illər praktika aparan otolarinqoloq kimi deyə bilərəm ki, etmoidit kifayət qədər az rast gəlinən xəstəlikdir. Lakin bu, onu pasiyent üçün daha az xoşagəlməz etmir – çətin ki, kimsə şişmiş gözlə gəzməyi və burun kökü ilə bütün başda dözülməz sıxıcı ağrı hiss etməyi xoş hesab etsin.
Şəbəkə sümüyünün cibinin iltihabı müstəqil patoloji deyil, o, rinitlərin, sinuzitlərin, tonzillitlərin gedişini ağırlaşdırır, deməli, bu xəstəliklərin düzgün və vaxtında başlanmış müalicəsi onun qarşısını almağa kömək edəcək. Bütün oxucuları məsuliyyətli olmağa və öz sağlamlıqlarına diqqətli yanaşmağa çağırıram – o zaman etmoidit xəstəliyinin nə olduğunu hiss etməyəcəksiniz.
Suallar və cavablar
Burunətrafı ciblərin xəstəliklərinin diaqnostikası və müalicəsi ilə otolarinqoloq həkim məşğul olur.
Xeyr, cərrahi müdaxilə yalnız konservativ terapiyanın səmərəsizliyi hallarında və ya pasiyentin ilkin olaraq ağır vəziyyətində, ağırlaşma əlamətləri olduqda göstərilir.
Təəssüf ki, bu xəstəlik formasından tamamilə sağalmaq mümkün deyil, lakin düzgün dərman müalicəsi onu remissiya mərhələsinə gətirməyə kömək edəcək, bütün profilaktik tədbirlərə riayət olunması isə remissiyanın uzun müddət saxlanmasını təmin edəcək. Pasiyentin hisslərinə görə, davamlı tam remissiya sağalma ilə eynidir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
