Aritmologiya

Ürəyin ritmi xüsusi elektrik siqnalları ilə tənzimlənir. Bu siqnalın tezliyi və ya keçid yolu dəyişdikdə müxtəlif ritm pozuntuları yaranır. Ən çox rast gəlinənlər bunlardır:

• Taxikardiya — ürək döyüntülərinin sürətlənməsi;
• Bradikardiya — döyüntülərin yavaşlaması;
• Ekstrasistoliya — növbədənkənar döyüntülər, «çırpınma» və ya «dayanma» hissi;
• Qulaqcıqların fibrilyasiyası — qeyri-bərabər və qaydasız ritm;
• Blokadalar — elektrik siqnalının ötürülməsinin ləngiməsi.

Hər ritm pozuntusu təhlükəli deyil, lakin onun növünü və əhəmiyyətini yalnız müayinə ilə müəyyən etmək mümkündür.

Ritm pozuntularının bir hissəsi sağlam adamlarda da rast gəlinir, digər hissəsi isə ürək xəstəlikləri, yüksək təzyiq və ya digər orqan problemləri fonunda yaranır. Buna görə müayinə həm ritmi, həm də ürəyin ümumi vəziyyətini əhatə edir.

Aşağıdakı hallarda ürək ritminin qiymətləndirilməsi məqsədəuyğundur:

• istirahətdə və ya yüklənmə zamanı ürəkdöyünmə hissi;
• ürəyin «dayanıb yenidən işə düşməsi» hissi;
• səbəbsiz baş gicəllənməsi;
• qısamüddətli huşun itməsi və ya buna yaxın vəziyyət;
• təngnəfəslik, sinədə narahatlıq;
• adi yüklənmədə tez yorulma.

Şikayətlər yalnız epizodik olduqda da müayinə faydalıdır, çünki ritm pozuntusu həkim qəbulu zamanı həmişə özünü göstərmir. Belə hallarda ritmin uzun müddət qeydə alınması tələb oluna bilər.

Ürəkdöyünmə zamanı baş verənləri, onun nə qədər davam etdiyini və hansı şəraitdə başladığını xatırlamağa çalışın. Əvvəlki EKQ və digər müayinə nəticələrini də qəbula gətirmək məsləhətdir. Bu məlumatlar həkimə diaqnostika planını düzgün qurmağa kömək edir.

Müayinə kardioloqun söhbəti və baxışı ilə başlayır: şikayətlərin xarakteri, başlama vaxtı, təhrikedici hallar və əvvəlki xəstəliklər dəqiqləşdirilir. Sonra klinik vəziyyətə uyğun müayinələr təyin edilir:

• EKQ — ürəyin elektrik fəaliyyətinin qısa qeydi;
• Holter monitorinqi — gün ərzində ritmin fasiləsiz qeydi, epizodik pozuntuları tutmağa kömək edir;
• Exokardioqrafiya (ExoKQ) — ürəyin quruluşu və işinin qiymətləndirilməsi;
• Tredmil-test — fiziki yüklənmə zamanı ritmin davranışı.

Müayinələrin həcmi hər pasiyent üçün ayrıca müəyyən edilir.

Müayinələr ağrısızdır və çox hallarda qısa müddətdə aparılır. Nəticələr kardioloq tərəfindən birlikdə şərh olunur, çünki ritm pozuntusunun əhəmiyyəti tək bir göstəriciyə deyil, bütün məlumatların məcmusuna əsasən qiymətləndirilir.

Ritm pozuntusunun müalicəsi onun növündən, səbəbindən və pasiyentin ümumi vəziyyətindən asılıdır. Bəzi hallarda müalicə tələb olunmur, yalnız müəyyən müddətdən sonra təkrar nəzarət kifayət edir. Digər hallarda səbəbin aradan qaldırılması və ya ritmə nəzarət üçün müalicə planı hazırlanır.

Müalicə həkim tərəfindən fərdi seçilir, təyinatları özbaşına dəyişmək və ya dayandırmaq olmaz. Qulaqcıqların fibrilyasiyası zamanı ritmlə yanaşı, ümumi risklər də qiymətləndirilir. Lazım olduqda pasiyent müvafiq müdaxilə üçün ixtisaslaşmış mütəxəssisə yönləndirilir, müdaxilədən əvvəl və sonra isə kardioloq müşahidəsi davam edir.

Müşahidə zamanı şikayətlərin dəyişməsi və yeni müayinə nəticələri nəzərə alınır, plan isə vəziyyətə uyğun yenilənir. Pasiyentə hansı əlamətlərin növbədənkənar müraciət səbəbi olduğu da izah edilir.

Ürəkdöyünmələri bəzən gündəlik vərdişlər gücləndirir. Bunlara diqqət yetirmək həkimə səbəbi tapmaqda kömək edir:

• çox miqdarda kofein və enerji içkiləri;
• siqaret və alkoqol;
• yuxu çatışmazlığı və uzunmüddətli stress;
• qalxanabənzər vəzin fəaliyyətinin pozulması;
• yüksək arterial təzyiq və digər ürək xəstəlikləri.

Epizodlar zamanı hissləri, vaxtı və mümkünsə nəbzi qeyd etmək faydalıdır. Bu qeydlər həkimə dəqiq məlumat verir.

Qəhvə və çayı həddindən artıq içmək, gec yatmaq və yuxusuz qalmaq ritm pozuntularını gücləndirə bilər. Bu amilləri tənzimləmək çox vaxt şikayətləri azaldır, lakin ciddi pozuntularda müalicəni əvəz etmir və kardioloq məsləhəti vacibdir.

Dəyişikliklər tədricən aparılmalıdır və həkimlə razılaşdırılmalıdır.