Ürək qüsurları və qapaq xəstəlikləri

Ürək qüsurları və qapaq xəstəlikləri bəzən uzun müddət heç bir əlamət vermir. Aşağıdakı hallarda kardioloq müayinəsi məsləhətdir:

• həkim ürəkdə küy eşidibsə;
• adi yükdə təngnəfəslik və tez yorulma müşahidə olunursa;
• çarpıntı, başgicəllənmə və ya huşun itməsi epizodları olubsa;
• ayaqlarda şişkinlik yaranıbsa;
• uşaqlıqdan ürək qüsuru və ya revmatizm anamnezi varsa;
• ailədə anadangəlmə ürək xəstəliyi halları qeydə alınıbsa.

Bu əlamətlər həmişə ciddi xəstəlik göstərmir, lakin səbəbi müəyyən etmək üçün müayinə lazımdır. Vaxtında aşkarlanma müşahidəni planlı və sakit aparmağa imkan verir.

Qüsur aşkarlansa belə, bu, həyat tərzinin məhdudlaşdırılması demək deyil: bir çox pasiyent kardioloqun nəzarəti altında adi həyatını davam etdirir. Əsas məqsəd vəziyyəti düzgün qiymətləndirmək və dəyişikliyi gec qalmadan izləməkdir.

Qapaqlar qanın ürək daxilində düzgün istiqamətdə axmasını təmin edir. Mitral qapaq və aorta qapağında iki əsas dəyişiklik ola bilər:

• stenoz — qapaq tam açılmır və qanın keçidi çətinləşir;
• çatışmazlıq — qapaq tam bağlanmır və qanın bir hissəsi geri axır.

Bəzən hər iki dəyişiklik birlikdə rast gəlinir. Dəyişikliyin dərəcəsi ürəyin ölçülərinə, yükünə və şikayətlərə təsir edir. Qüsurlar anadangəlmə ola bilər, həmçinin keçirilmiş infeksiyalar, yaşla bağlı dəyişikliklər və digər səbəblərlə yarana bilər. Dərəcəni yalnız müayinə ilə dəqiq müəyyən etmək mümkündür.

Qapaq dəyişikliyi zamanı ürək müəyyən müddət artan yükün öhdəsindən gələ bilir, buna görə şikayətlər gec yarana bilər. Məhz bu səbəbdən ExoKQ ilə dövri yoxlama vacibdir.

Əvvəlcə kardioloq şikayətləri, keçirilmiş xəstəlikləri və ailə anamnezini dəqiqləşdirir, ürəyi dinləyir, arterial təzyiqi ölçür. Sonra lazım olduqda aşağıdakı müayinələr təyin edilir:

• exokardioqrafiya (ExoKQ) — qapaqların quruluşunu, ürək kameralarının ölçülərini və yığılma funksiyasını göstərir;
• ürəyin doppleroqrafiyası — qan axınının sürətini və qapaqdan geriyə axını qiymətləndirir;
• stress exokardioqrafiya — yük zamanı ürəyin işini göstərir;
• aortanın MSKT-si — aortanın ölçüləri və quruluşu barədə əlavə məlumat verir.

Hansı müayinələrin lazım olduğunu kardioloq müəyyən edir; hamısı hər pasiyentə tələb olunmur.

Müayinələr ağrısızdır və adətən qısa vaxt aparır. Nəticələri kardioloq pasiyentlə birlikdə nəzərdən keçirir, qüsurun nə demək olduğunu və növbəti addımların nə olacağını sadə dildə izah edir.

Yüngül və orta dərəcəli dəyişikliklərdə çox vaxt müdaxilə lazım olmur, planlı müşahidə kifayət edir: kardioloq müəyyən fasilələrlə ExoKQ təkrarlayır və dəyişikliyin irəliləyib-irəliləmədiyini izləyir. Şikayətlər varsa, müalicə həkim tərəfindən fərdi seçilir.

Qüsurun dərəcəsi müdaxilə məsələsini gündəmə gətirirsə, pasiyent lazım olduqda müvafiq müdaxilə üçün ixtisaslaşmış mütəxəssisə yönləndirilir. Müdaxilədən əvvəl ürəyin vəziyyəti qiymətləndirilir, müdaxilədən sonra isə planlı müşahidə davam etdirilir.

Müşahidə dövründə vacibdir:

• həkimin təyin etdiyi vaxtlarda yoxlamaya gəlmək;
• yeni əlamətləri (təngnəfəslik, şişkinlik, çarpıntı) qeyd etmək;
• digər həkimlərə ürək qüsuru barədə məlumat vermək.

Müşahidənin məqsədi ağırlaşmaların qarşısını almaq və müdaxilə lazım olarsa, onu düzgün vaxtda planlaşdırmaqdır. Hər görüşdə şikayətlərin dinamikası və müayinə göstəriciləri əvvəlki nəticələrlə müqayisə edilir.

Qiymət seçilən müayinələrin növündən və sayından asılıdır. İlkin kardioloji qiymətləndirmə ayrıca xidmətdir, ExoKQ, doppleroqrafiya, stress exokardioqrafiya və aortanın MSKT-si isə yalnız göstəriş olduqda əlavə edilir.

Dinamik müşahidə zamanı çox vaxt təkrar ExoKQ kifayət edir. Təngnəfəsliyin qiymətləndirilməsi ayrıca xidmət kimi də aparıla bilər, əgər əsas şikayət məhz budursa. Müayinələrin dəqiq siyahısını kardioloq ilkin baxışdan sonra müəyyən edir, ona görə əvvəlcədən bütün müayinələri seçmək lazım deyil. Beləliklə, pasiyent yalnız həqiqətən lazım olan xidmətlərə görə ödəniş edir.

Bəzən eyni ürək qüsuru olan iki pasiyentin müayinə planı fərqli olur, çünki yaş, şikayətlər, ürəyin yükə reaksiyası və ümumi sağlamlıq fərqlənir. Bu da qiymətə fərdi təsir göstərir.