• Kolonoskopiya — 96 AZN
  • Qastroskopiya (narkozsuz) — 72 AZN
  • 31 dekabra qədər
Qastroskopiya və kolonoskopiyaya 20% endirim
Dəri xərçəngi

Dəri xərçəngi bazal hüceyrəli karsinoma, yastıhüceyrəli karsinoma, melanoma və digər bədxassəli dəri şişlərini əhatə edən ümumi anlayışdır.

Yayımlanma tarixi:

Xəstəlik haqqında

Bazal hüceyrəli karsinoma – dərinin ən çox rast gəlinən xərçəngi. Mənbə: BruceBlaus, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Bazal hüceyrəli karsinoma – dərinin ən çox rast gəlinən xərçəngi. Mənbə: BruceBlaus, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Onkoloji xəstəliklərin ümumi strukturunda dəri xərçəngi hallarının təxminən 10%-ini təşkil edir. Risk qrupuna yaşlı xəstələr daxildir, bu zaman dəri xərçənginin ehtimalı kişi və qadınlarda eynidir. Sübut edilmişdir ki, açıq dəri tipinə malik, isti ölkələrdə və ya dağlıq ərazilərdə, yəni günəş aktivliyinin maksimum olduğu regionlarda yaşayan insanlar yüksək onkoloji risklərə malikdir. Xidməti vəzifəsi ilə əlaqədar uzun müddət açıq havada olmağa məcbur olan xəstələr də risk altındadır.

Histoloji təsnifata uyğun olaraq dəri xərçəngi hallarının təxminən dörddə biri yastı hüceyrəli formaya aiddir. Qalan hissə əsasən bazal hüceyrəli xərçəng şişi variantı ilə təmsil olunur. Törəmənin mənbəyi bədxassəli transformasiyaya uğramış epidermis hüceyrələridir. Digər şişlərin payına isə çox az faiz halları düşür.

Dəri xərçəngi tədricən toxumaların dərinliyinə yayılır və onların lizisinə səbəb olur. Şiş prosesi baş və üzdə inkişaf etdikdə o, hiss orqanlarını (qulaqlar, gözlər, burun boşluğu və burnun köməkçi boşluqları) əhatə edə bilər, habelə sürətlə baş beyinə çata bilər. Şişlər bədənin istənilən sahəsində — ayaqlarda, budda, qollarda, üzdə, kürəkdə, barmaqlarda, gicgahda, alında, dirsəkdə, dodaqlarda, döşdə, boyunda, dabanda, yanaqda, qarında, ayaq tabanında yerləşə bilər.

Dərinin bədxassəli xəstəlikləri orqanizmə ilk növbədə limfogen yolla yayılır. Birincili metastazlaşma zonaları boyun, qoltuqaltı və qasıq nahiyəsinin limfa düyünləri ola bilər. Bu limfoid strukturlar əvvəlcə sıxlaşır və böyüyür, ilkin mərhələlərdə ağrısız və hərəkətli qalır. Bir müddət sonra şiş prosesi irəliləməyə davam edir ki, bu da limfa düyünlərinin altındakı toxumalarla birləşməsinə səbəb olur. Bu mərhələdə limfoid törəmə az hərəkətli və ya tamamilə hərəkətsiz olur, həmçinin orta dərəcədə ağrılı olur. Xəstəlik irəliləməyə davam etdikdə, düyün dağılır və onun üzərində uzun müddət sağalmayan epitel xorası meydana çıxır.

Xərçəng hüceyrələrinin qan damarları ilə yayılması uzaq ocaqların əkilməsinə səbəb ola bilər. Onlar müxtəlif daxili orqanlarda lokalizasiya oluna bilər. Metastatik zədələnmə zonası həzm traktını, sümükləri, sidik-ifrazat orqanlarını, süd vəzini və digər orqanları əhatə edə bilər.

Dəri xərçənginin müalicəsi bədxassəli şişin çıxarılmasına əsaslanır. Göstərişlərə əsasən şüa və ya kimyaterapiya aparıla bilər.

Səbəbləri

Dəri xərçənginin səbəbləri və risk faktorları
Dəri xərçənginin səbəbləri və risk faktorları

Epitel hüceyrələrinin bədxassəli transformasiyasının əsas səbəbi onlara aqressiv dozalarda ultrabənövşəyi şüalanmanın uzunmüddətli təsiri hesab olunur. Bu səbəbedici amilin rolu onunla təsdiqlənir ki, halların təxminən 90%-də xərçəngli dəri şişləri açıq dəri örtüklərində, xüsusilə üz və boyunda inkişaf edir. Xüsusilə açıq dəri tipli insanlar risk altındadır, çünki onların dərisində piqment miqdarı az olduğundan təbii ultrabənövşəyi şüaları zəif saxlayır.

Bundan başqa, dəriyə uzun müddət təsir edən bəzi kimyəvi maddələr də kanserogenezin əhəmiyyətli amilləridir. Belə ki, tütün tüstüsü, arsen birləşmələri, qatran maddələri, yanacaq-sürtkü materialları onkoloji təhlükə yaradır. Bəzi hallarda dəri xərçəngi yanıq səthinin yerində inkişaf edə bilər və ya şüa dermatitinin ağırlaşması ola bilər ki, bu da dəri kanserogenezində fiziki amillərin rolunu sübut edir. Çapıq zonalarının və ya xoşxassəli nevusların tez-tez travmatik zədələnməsi də dəri xərçənginə səbəb ola bilər.

Bəzi xəstələrdə dəri karsinomaları irsi xarakter daşıya bilər ki, bu da xəstəliyin ailəvi hallarını izah edir. Ayrı bir səbəb kateqoriyasına sonradan bədxassəli prosesə çevrilə bilən xərçəngönü vəziyyətlərin mövcudluğu ilə bağlı olanlar aid edilir. Belə dəri patologiyalarına aşağıdakılar aiddir:

  • Keyr eritroplaziyası;
  • Bowen xəstəliyi;
  • piqmentli kseroderma;
  • leykoplakik dəyişikliklər;
  • qocalıq keratoması;
  • dəri buynuzu;
  • Dyubreyl melanozu;
  • onkoloji riski artmış piqmentli nevuslar (mavi, nəhəng, Ota, mürəkkəb piqmentli);
  • dərinin xroniki iltihabi zədələnmələri (trofik xoralar, vərəm və sifilisə bağlı zədələnmə, sistem qırmızı qurd eşənəyi və s.).

Təsnifat

Histoloji mənzərəyə görə dəri xərçənginin aşağıdakı növləri ayırd edilir:

  • yastı hüceyrəli variant − sələfi dərinin epidermal qatının atipik hüceyrələridir;
  • bazal-hüceyrəli variant (bazalioma) – normada onun yenilənməsini və regenerasiyasını təmin edən epitelin kök hüceyrələrinin bədxassəli transformasiyası nəticəsində yaranır;
  • adenokarsinoma – kazuistik törəmələr sırasından olan şişdir, o, piy və ya tər vəzilərinin hüceyrə strukturlarından qaynaqlanır;
  • melanoma – bədxassəli şişin bu variantı melanositlərdən (tərkibində melanin piqmenti olan dəri hüceyrələrindən) inkişaf edir.

Melanoma epitelial şiş deyil – o, piqment hüceyrələrindən (melanositlərdən) inkişaf edir və xüsusi xüsusiyyətlərinə (aqressivlik, erkən metastazlaşma) görə klinik təcrübədə dəri xərçənginin digər formalarından ayrıca qruplaşdırılır. Dəri xərçəngindən danışarkən isə çox vaxt melanoma olmayan formalar nəzərdə tutulur.

Dəri xərçəngi həmçinin buynuzlaşan və buynuzlaşmayan ola bilər.

Klinik diaqnozda TNM-təsnifatına görə prosesin xüsusiyyətləri əsasında müəyyən edilən onkoloji prosesin mərhələsi əks olunur.

T – ilkin şişin xüsusiyyətləri (ölçüsü və aşağıda yerləşən dərin toxumalara yayılması);

N – yaxın limfa düyünlərinin vəziyyəti, onlarda şiş hüceyrələrinin olması və ya olmaması ilə müəyyən edilir;

M – metastazlaşmanın olması (bədxassəli hüceyrələrin uzaq nahiyələrə yayılması).

Xərçəngin 1, 2, 3 və ya 4-cü mərhələsi patoloji prosesin yayılma dərəcəsini əks etdirir.

Müalicə taktikasının müəyyən edilməsində G kateqoriyası da böyük rol oynayır. O, şiş hüceyrələrinin diferensiasiya (yetkinlik) dərəcəsini əks etdirir. Hüceyrələr nə qədər yetkin olarsa, xəstəliyin proqnozu bir o qədər yaxşı olar. Yüksək diferensiallaşmış şişlər G1, diferensiallaşmamışlar isə G4 kimi kodlaşdırılır.

Mərhələlər

Melanoma olmayan dəri xərçənginin mərhələləri
Melanoma olmayan dəri xərçənginin mərhələləri

Melanoma olmayan dəri xərçəngində (yastıhüceyrəli xərçəng, bazalioma) mərhələ TNM sistemi üzrə müəyyən edilir: şişin ölçüsü və dərinliyi, limfa düyünlərinin vəziyyəti və uzaq metastazların olub-olmaması nəzərə alınır. Melanoma üçün ayrıca təsnifat tətbiq olunur.

  • 0 mərhələ (in situ). Atipik hüceyrələr yalnız dərinin üst qatında — epidermisdə yerləşir. Bu, məsələn, Bowen xəstəliyinə uyğundur və adətən lokal müalicə ilə tam aradan qaldırılır.
  • I mərhələ. Şişin diametri 2 sm-dən azdır, dərinə böyümə və digər əlverişsiz əlamətlər yoxdur, limfa düyünləri zədələnməyib.
  • II mərhələ. Şiş 2–4 sm ölçüdədir, lakin limfa düyünlərində və uzaq orqanlarda metastaz yoxdur.
  • III mərhələ. Şiş 4 sm-dən böyükdür və ya dərin toxumalara, sinir boyunca, sümük səthinə yayılıb, yaxud yaxın limfa düyünlərindən birinə keçib.
  • IV mərhələ. Şiş sümüklərə və ya kəllə əsasına keçib, çoxsaylı və ya iri limfa düyünləri zədələnib, yaxud uzaq metastazlar aşkar edilib.

Bazalioma nadir hallarda erkən mərhələlərdən kənara çıxır. Mərhələni həkim müayinə və biopsiya nəticələrinə əsasən müəyyən edir; o, əməliyyatın həcminin, əlavə şüa və ya dərman müalicəsinin seçiminə təsir göstərir.

Klinik mənzərə

Dəri xərçənginin əsas əlamətləri
Dəri xərçənginin əsas əlamətləri

Dəri xərçənginin simptomları əsasən şişin histoloji variantından asılıdır.

Bədxassəli şişin bu variantı yeni törəmənin sürətli böyüməsi və dərinin həm səthi, həm də dərinliyinə invaziya meylliliyi ilə fərqlənir. Şiş uzun müddət ağrımır. Ağrılı hisslərin meydana çıxması adətən bədxassəli prosesin yaxınlıqda yerləşən sümüklərə, əzələlərə və ya qığırdaqlara yayılmasına işarə edir. Bəzi hallarda ağrılar infeksion iltihabın qoşulmasına da işarə edə bilər.

Yastıhüceyrəli xərçəngin vizual əlamətlərinə aşağıdakı elementlər aid ola bilər:

  • xoralı defekt;
  • ləkəyəbənzər törəmə;
  • düyünlü sıxlaşma.

Yastıhüceyrəli dəri xərçəngində xoralı defekt görünüşcə kraterə bənzəyir, onun sıx, hündür kənarları dik uçurumla haşiyələnir. Epitel defektinin dibi kələ-kötürdür, qurumuş qansızma qabıqlarla örtülüdür.

Dəri xərçənginin ləkəyəbənzər forması parlaq qırmızı rəngi ilə fərqlənir, sıx quruluşa və səthi qabarcıqlara malikdir. Onun üçün sürətli böyümə və damarların arroziyası xarakterikdir, bu da qanlı ifrazatın meydana çıxmasına səbəb olur. Bu cür əlamətlər olduqda problemi görməzdən gəlməmək, vaxtında dermatoloqa və ya onkoloqa müraciət etmək vacibdir.

Yastı hüceyrələrdən inkişaf edən xərçəngin düyünlü forması dəridə gül kələmi və ya göbələyə bənzər törəmənin əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Şişin rəngi parlaq qırmızı və ya qəhvəyi, quruluşu isə çox sıxdır. Onun səthi eroziyalaşmış və ya xoralaşmış ola bilər.

Bazalioma yastı hüceyrəli şişlə müqayisədə nisbətən xoşxassəli gedişlə xarakterizə olunur. Yalnız xəstəliyin uzun müddət mövcud olması zamanı altında yerləşən toxumalara böyümə mümkündür, bu da ağrılı hislərin yaranması ilə müşayiət olunur. Bazaliomalar nadir hallarda və gec metastaz verir, bu da xəstəliyin nisbətən əlverişli proqnozunu müəyyən edir.

Bazal hüceyrəli dəri xərçəngi müxtəlif klinik variantlarla fərqlənir. Bu xəstəlik xoralaşmış düyünlər, yeni əmələ gələn ziyillər, pigmentasiya, soyulma və ya atrofiyanın patoloji zonaları şəklində təzahür edə bilər. Əksər hallarda bazaliomanın inkişafı dəridəki kiçik ölçülü tək düyündən başlayır. Bəzən törəmə ilkin çoxsaylı xarakter daşıya bilər. Beləliklə, dəri örtüyündəki istənilən dəyişikliklər bədxassəli prosesdən fərqləndirilməlidir. Bunun üçün isə öz sağlamlığınıza diqqətlə yanaşmaq və vaxtında həkimə müraciət etmək lazımdır.

Bədxassəli şişin bu variantı ən çox tər və piy vəziləri xüsusilə çox olan sahələrdə meydana çıxır. Buna əsaslanaraq, adenokarsinomanın sevimli lokalizasiya zonaları qoltuqaltı, qasıq nahiyəsi və submammar qat (döş vəzisinin altı) hesab olunur.

Xəstəliyin başlanğıcı dəri səviyyəsindən yuxarı qalxan və ya onunla eyni tonda olan düyünün əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Populyasiyada çox az yayılmış bu dəri xərçəngi növü yavaş böyümə ilə xarakterizə olunur. Adenokarsinoma çox nadir hallarda böyük diametrə (7-8 sm-ə qədər) çatır. Əzələ və fasial strukturların zədələnməsi də kazuistikdir.

Ən çox melanoma rənglənmiş şiş kimi görünür. Onun tonu müxtəlif ola bilər, lakin qara-qəhvəyi və ya boz qammada olur. Çox nadir hallarda melanoma rəngsiz ola bilər. Bu depiqmentləşmiş variant ən böyük diaqnostik çətinlikləri yaradır. Melanomalı dəri xərçənginin inkişafında 2 faza ayırd edilir:

  • üfüqi böyümə fazası – şiş dəri örtüyünün səthi boyunca kifayət qədər sürətlə yayılır;
  • şaquli böyümə fazası – şiş hüceyrələrinin dermanın dərinliyinə yayılması baş verir.

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

  1. Özünüzü müalicə etməyin

    Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.

  2. Mütləq həkimə müraciət edin

    Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.

  3. Müalicəni təxirə salmayın

    İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.

  4. Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik

    *1103

Diaqnostika

Dəri xərçənginin diaqnostikası
Dəri xərçənginin diaqnostikası

Dəri xərçənginə dair klinik tövsiyələrə uyğun olaraq, bu diaqnozdan şübhələnilən xəstələri dermatoonkoloq konsultasiya edir. Həkim dəri örtüklərinin vizual qiymətləndirilməsini, zədələnmə zonasına yaxın limfa düyünlərinin əllənməsini, dermatoskopiyanı aparır. Prosesin invazivliyini müəyyən etmək üçün ultrasəs skanlaması aparıla bilər. Piqmentli törəmələr əlavə olaraq siaskopiyaya məruz qalır ki, bu da strukturun minimal dəyişikliklərini belə aşkar etməyə imkan verir.

Dəri xərçəngi şişinin son diaqnostikasını morfoloji tədqiqat aparmağa imkan verir, bu da 2 variantda ola bilər:

  • sitodiaqnostika dəyişikliyə uğramış toxumaların hüceyrə tərkibinin qiymətləndirilməsini nəzərdə tutur, material epitel defekti zonalarından götürülmüş yaxma-basma nümunələridir;
  • histodiaqnostika – dəri xərçəngi çıxarıldıqdan sonra alınan material və ya punksion çimdikləmə (biopsiya) yolu ilə aparılır. Histoloji diaqnostika atipik hüceyrələrin mövcudluğunu, toxuma quruluşunu aşkar edir, onların mənşəyini (yastı, bazal, melanositlər) və diferensasiya dərəcəsini müəyyən edir.

Müalicə

Dəri xərçənginin müalicə istiqamətləri
Dəri xərçənginin müalicə istiqamətləri

Dəri xərçənginin müalicə üsulunun seçimi onun histoloji növünə, onkoloji prosesin yayılma dərəcəsinə və xərçəng hüceyrələrinin diferensasiya dərəcəsinə uyğun olaraq müəyyən edilir. Dəri xərçənginin lokalizasiyası və xəstənin yaşı da nəzərə alınır. Müalicə proqramı bədxassəli şişin çıxarılmasından və şüa terapiyasının zəruriliyi məsələsinin həllindən ibarətdir.

Az sahəni əhatə edən dəri xərçəngi yaxın fokuslu rentgenoterapiya vasitəsilə effektiv müalicə oluna bilər. Səthi, lakin əhəmiyyətli ölçülü dəri xərçəngi törəmələrinin müalicəsi üçün elektron dəstəsi ilə şüalanma tətbiq edilir.

Şiş törəməsi çıxarıldıqdan sonra adyuvant şüa terapiyası metastaz riski yüksək olan xəstələrə və dəri xərçənginin residivi zamanı göstərilir. Şüa terapiyası həmçinin metastazların yatırılması üçün və əməliyyatın xəstənin ağır vəziyyətinə görə əks göstəriş olduğu hallarda paliativ üsul kimi tətbiq olunur.

Dəri xərçənginin müalicəsində əsas vəzifə bədxassəli şişin radikal çıxarılmasıdır. Bunun üçün sağlam toxumalar daxilində, üstəlik periferiya boyunca 1-2 sm kənara çəkilməklə skalpellə kəsilmə aparılır ki, bu da atipik hüceyrələrin ən dolğun şəkildə çıxarılmasına imkan verir. Cərrahi müdaxilədən sonra mütləq qaydada intraəməliyyat mikroskopik analiz aparılır ki, bu da rezeksiya kənarlarında şiş hüceyrələrinin aşkar edilməsinə yönəlib. Əgər onlar yoxdursa, əməliyyat adekvat hesab olunur.

Dəri xərçənginin kəsilməsi üçün skalpeldən başqa bəzi hallarda neodim və ya karbon qazı lazeri istifadə edilə bilər. Xərçəng ilkin mərhələdə aşkar edilibsə, çıxarılma hətta lazer- və ya elektrokoaqulyasiya yolu ilə mümkündür. Sonuncu halda həkim vizual olaraq dəyişməmiş toxumaların təxminən 0,5–1 sm-ni əhatə edir. Xəstəlik sıfırıncı və ya birinci mərhələdə aşkar edilibsə və şiş hüceyrələri yüksək diferensasiya dərəcəsinə malikdirsə, dondurma (kriodestruksiya) həyata keçirilə bilər. Bu üsulun 1 əhəmiyyətli çatışmazlığı var – əməliyyatdan sonra histoloji diaqnostika aparmağın mümkünsüzlüyü. Buna görə də kriodestruksiya yalnız əməliyyatdan əvvəlki mərhələdə dəqiq morfoloji diaqnoz qoyulmuş hallarda aparıla bilər.

Reabilitasiya

Dəri xərçəninin cərrahi müalicəsindən sonra reabilitasiya yaranın nəmlənməsinin qarşısını almaq və beləliklə toxumaların sağalması üçün daha yaxşı şərait yaratmaq məqsədilə vaxtında sarğıların qoyulmasını nəzərdə tutur. Sonrakı müalicə taktikası əməliyyatdan sonrakı histoloji tədqiqatın nəticələri nəzərə alınmaqla korreksiya edilə bilər.

Profilaktika

Dəri xərçənginin profilaktikası
Dəri xərçənginin profilaktikası

Dəri xərçənginin profilaktikası dərinin potensial kanserogenlərdən qorunmasına əsaslanır. Bu, ilk növbədə ultrabənövşəyi şüalanmaya aiddir. Günəş vannası yalnız təhlükəsiz saatlarda (günorta saat 11-ə qədər və axşam saat 4-dən sonra) qəbul edilə bilər. Dəriyə yüksək qoruma dərəcəsinə malik günəşdən qoruyucu krem çəkilməlidir. Dəri həmçinin radiasiyadan, travmalardan, həddən artıq yüksək və ya aşağı temperatur təsirindən qorunmalıdır.

Təhlükəli istehsalatlarda (kimya sənayesi, radioaktiv istehsalat) çalışan insanlar ehtiyat tədbirlərinə ciddi əməl etməli və fərdi mühafizə vasitələrindən istifadə etməlidirlər.

Yadda saxla!

Bəzi hallarda ilkin olaraq aşkar edilmiş dəri xərçəngi əslində ikincili onkoloji prosesdir. Başqa sözlə desək, dəridə aşkar edilmiş şiş ocaqları daxili orqanlardan metastazlar ola bilər. Bu cür klinik vəziyyətin riski dəri adenokarsinoması qrupunda artır. Düzgün diaqnoz qoymaq üçün genişləndirilmiş instrumental müayinə tələb olunur. Buraya qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs skanlaması, ağciyərlərin rentgenoqrafiyası, böyrəklərin kompüter tomoqrafiyası, kontrastlı uroqrafiya, skeletin stsintiqrafik tədqiqi, baş beynin maqnit-rezonans və ya kompüter tomoqrafiyası və s. daxil ola bilər. Hər bir xəstə üçün genişləndirilmiş müayinə proqramı onkologiyanın son nailiyyətləri nəzərə alınmaqla fərdi plan üzrə tərtib olunur.

Suallar və cavablar

Diaqnostika və müalicə taktikası şişin histoloji tipi, mərhələsi, molekulyar xüsusiyyətləri, yayılma dərəcəsi və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq multidissiplinar komanda tərəfindən müəyyən edilir.

Mövzu üzrə məqalələr

Haypek (HIPEC)

Bəzi onkoloji xəstəliklərin nəticəsi olan peritoneal karsinomatozun müalicəsi üçün bizim Onkomərkəzimizdə qabaqcıl Haypek (HIPEC) üsulu - hipertermik intraperitoneal…

İstiqamət: Onkocərrahiyyə

Konsultasiya alın

Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.

Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:

*1103

Lisenziyalar

Tibbi fəaliyyət lisenziyası

Biz İqtisadiyyat Nazirliyinin verdiyi tibbi lisenziyalar əsasında fəaliyyət göstəririk