Uşaqlıq borusu xərçəngi fallop borusunun epitelindən inkişaf edən nadir ginekoloji bədxassəli şişdir. Müasir təsnifatda yüksək dərəcəli seroz şişlərin bir hissəsinin borunun fimbrial hissəsindən başladığı qəbul edilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Fallopi borusu xərçəngi
- tuba uterina karsinoması
Xəstəlik haqqında
Uşaqlıq borusu xərçəngi – bədxassəli şişin fallop borusunun epitelindən formalaşdığı onkoloji xəstəlikdir.
Uşaqlıq borularının xərçəngi nadir xəstəlik hesab olunur. Ginekoloji bədxassəli şişlərin strukturunda onun payı təxminən 1%-ə qədərdir. Uşaqlıq borularının şişləri daha çox 50 yaşdan yuxarı qadınlarda aşkar edilir. Bədxassəli proses daha çox birtərəfli gedir, lakin ikitərəfli zədələnmələrə də rast gəlinir.
Uşaqlıq borularının bədxassəli şişləri epitel sahələrinin malignləşməsi nəticəsində yaranır. Törəmələrin təxminən 90%-i histoloji tipinə görə adenokarsinomadır. Şiş tədricən uşaqlıq borusunun lümenini örtür, qansızmalara və nekrotik dəyişikliklərə səbəb olur, həmçinin onun cırılmasına gətirib çıxara bilər.
Qan və limfa axını ilə bədxassəli hüceyrələr limfa düyünlərinə və digər orqanlara (ilk növbədə reproduktiv orqanlara) düşür, qarın boşluğunun divarlarına, bağırsağa, qaraciyərə, dalağa və s. implantasiya oluna bilər.
Səbəbləri
Fallopi borularının xərçənginin inkişaf etməsinin dəqiq səbəbləri müəyyən edilməyib. Sübut olunmuş əsas risk amilləri bunlardır:
- BRCA1 və BRCA2 genlərində irsi mutasiyalar – ən mühüm risk amilidir;
- ailədə yumurtalıq, fallopi borusu və ya süd vəzi xərçənginin olması;
- yaş – xəstəlik əsasən 50 yaşdan sonra, menopauza dövründə rast gəlinir.
Aşağıdakı amillərin də rolu ehtimal olunur, lakin onların sübut bazası məhduddur:
- sonsuzluq, doğuşların olmaması;
- təkrarlanan anovulyator tsikllər;
- uşaqlıq artımlarının xroniki iltihabi xəstəlikləri;
- tütün və alkoqoldan sui-istifadə.
Təsnifat
Şişin mənşəyindən asılı olaraq uşaqlıq borusu xərçənginin aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- birincili (bədxassəli törəmə ilkin olaraq borunun lümenində formalaşır);
- ikincili (atipik hüceyrələr digər cinsiyyət orqanlarından — uşaqlıqdan, yumurtalıqlardan, vaginadan borulara düşür);
- metastatik (boruların zədələnməsi digər lokalizasiyalı şişin, məsələn, mədə və ya döş vəzisinin metastazlaşmasının nəticəsidir).
Patoloji prosesin yayılma dərəcəsi nəzərə alınmaqla xərçəngin aşağıdakı mərhələləri ayırd edilir:
- Sıfırıncı (preinvaziv xərçəng). Törəmə fallop borusunun epitelində lokalizasiya olunur.
- Birinci. Şiş uşaqlıq borusunun digər qatlarına böyüyür, lakin onun hüdudlarından kənara çıxmır. A alt mərhələsi selikli və əzələ qatlarının birtərəfli zədələnməsinə uyğun gəlir. B alt mərhələsi prosesin ikitərəfli lokalizasiyası ilə xarakterizə olunur. C alt mərhələsi boruların serroz qatının iştirakı və atipik hüceyrələrin qarın boşluğuna düşməsi ilə birtərəfli və ya ikitərəfli zədələnməni nəzərdə tutur. Dəyişikliyə uğramış hüceyrələr assit mayesinin və ya yuma nümunələrinin tədqiqi zamanı aşkar edilir.
- İkinci. Xərçəngin bu mərhələsində şiş bir və ya hər iki tərəfdə lokalizasiya olunur və ətraf orqanlara nüfuz edir. A alt mərhələsi uşaqlığın və/və ya yumurtalıqların iştirakını nəzərdə tutur. B alt mərhələsi şişin kiçik çanağın digər orqanlarına invaziyası ilə xarakterizə olunur.
- Üçüncü. Uşaqlıq boruları və kiçik çanaq strukturlarından başqa, digər orqanlar da prosesə qoşulur. A alt mərhələsində qarın boşluğunda mikroskopik metastazlar, B-də — diametri 2 sm-ə qədər olan ikincili şiş törəmələri, C-də — metastazların ölçüsü 2 sm-i keçir. Ən çox bu mərhələdə limfa düyünlərinə metastazlaşma baş verir.
- Dördüncü. Yayılmış xərçəng. Şiş kiçik çanağın digər strukturlarını zədələyir, metastazlar uzaq orqanlarda və limfa düyünlərində meydana çıxır.
Mərhələlər
Uşaqlıq borusu xərçəngi yumurtalıq və birincili peritoneal xərçənglə birlikdə vahid FIGO sistemi üzrə mərhələlərə bölünür. Mərhələ əsasən əməliyyat zamanı qarın boşluğunun müayinəsi və götürülmüş toxumaların histoloji tədqiqi ilə dəqiqləşdirilir.
- I mərhələ — şiş uşaqlıq borusu ilə məhdudlaşır: IA — bir boru, IB — hər iki boru zədələnib; IC — şiş borunun səthinə çıxıb, əməliyyat zamanı boru cırılıb və ya qarın boşluğu mayesində xərçəng hüceyrələri tapılıb.
- II mərhələ — proses kiçik çanağa yayılıb: uşaqlıq, yumurtalıqlar və ya çanağın digər toxumaları zədələnib.
- III mərhələ — şiş çanaqdan kənara, qarın pərdəsinə və/və ya retroperitoneal limfa düyünlərinə keçib. Qarın pərdəsindəki ocaqların ölçüsünə görə IIIA (mikroskopik ocaqlar və ya yalnız limfa düyünləri), IIIB (2 sm-ə qədər) və IIIC (2 sm-dən böyük) ayırd edilir.
- IV mərhələ — uzaq metastazlar: IVA — plevra mayesində şiş hüceyrələri, IVB — qaraciyər və ya dalağın daxilində, qarın boşluğundan kənar orqanlarda və limfa düyünlərində ocaqlar.
Mərhələni həkim müayinə və əməliyyat nəticələrinə əsasən müəyyən edir; o, əməliyyatın həcminin və kimyaterapiyanın zəruriliyinin seçilməsinə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Uşaqlıq borularının xərçəngində əlamətlər adətən qeyri-spesifikdir və çox vaxt gec meydana çıxır. İlk simptomlar arasında zədələnmiş tərəfdə dövri olaraq yaranan ağrılar ola bilər. Tez-tez seroz, irinli və ya qanlı xarakterli patoloji ifrazatlar, həmçinin bol sulu ağ axıntılar da müşahidə olunur.
Xəstəlik proqressivləşdikcə ağrılar daimi xarakter alır. Bəzi xəstələrdə kifayət qədər sürətlə assit inkişaf edir ki, bu da xaricən qarının ətraf ölçüsünün artması ilə özünü göstərir. Son mərhələlərdə yayılmış xərçəng üçün xarakterik olan simptomlar müşahidə olunur: zəiflik, apatiya, yorğunluq, iştahanın olmaması, çəki itkisi, limfa düyünlərinin böyüməsi və s.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Borunun xərçəng şişinə şübhə ginekoloji müayinə zamanı yarana bilər. Xəstəliyə borunun deformasiyası, düzgün olmayan forması və ya uşaqlığın bir və ya hər iki tərəfində kisəyəbənzər törəmənin olması dəlalət edir. Diaqnostikanın laboratoriya mərhələsi qanın ümumi analizinin, onkomarkerlərə testin, servikal kanaldan yaxmaların və uşaqlıqdan aspiratın tədqiqinin aparılmasını nəzərdə tutur. Borunun vizuallaşdırılması USM, KT və ya çanaq boşluğunun MRT-si vasitəsilə mümkündür.
Ümumi müayinə uzaq orqanlarda və limfa düyünlərində metastazların aşkar edilməsinə yönəlmişdir. Bunun üçün USM, rentgenoqrafiya, KT və/və ya MRT, diaqnostik laparoskopiya və digər tədbirlər aparılır.
Müalicə
Xəstəliyin müalicəsi kompleks şəkildə aparılır. Əsas mərhələ şişin zədələnmiş orqanla birlikdə çıxarıldığı cərrahi əməliyyatdır. Ətraf toxumalara yayılmağa macal tapmış xərçəng hüceyrələrinin məhv edilməsi üçün əleyhinəşiş terapiyası aparılır.
Konservativ müalicə
Atipik hüceyrələrin aradan qaldırılması məqsədilə əksər hallarda polikimoterapiya tətbiq edilir. Göstəriş olduqda müalicə şiş hüceyrələrinə hədəflənmiş şəkildə təsir edən preparatlarla tamamlana bilər; onların da yan təsirləri var.
Effektiv kimoterapevtik üsullardan biri olan Haypek (HIPEC) bilavasitə cərrahi əməliyyat zamanı tətbiq edilir. Şiş çıxarıldıqdan sonra qarın boşluğuna isti sitostatik məhlulu vurulur. Bu üsul yalnız seçilmiş xəstələrdə tətbiq olunur və effektivliyi hələ öyrənilir.
Xərçəngin yayılmış formalarında əməliyyatdan sonrakı dövrdə çanaq nahiyəsinin və paraaortal zonanın şüalanması aparılır ki, bu da xərçəng hüceyrələrinin daha tam aradan qaldırılmasına kömək edir və metastazların inkişaf riskini azaldır.
Cərrahi müalicə
Orqan qoruyucu əməliyyatın aparılması imkanı xəstəliyin inkişaf mərhələsindən, xəstənin yaşından və reproduktiv planlarından asılıdır. Boru xərçənginin müalicəsində «qızıl standart» pangisterektomiyadır (uşaqlığın artımlarla birlikdə çıxarılması). Əməliyyat zamanı şişin quruluşunun öyrənildiyi, regionar limfa düyünlərinin metastazların olması baxımından yoxlanıldığı təcili histoloji ekspertiza aparılır. Yuyuntuların analizi qarın boşluğunda ikincili şişlərin yaranma riskini əks etdirir. Zəruri hallarda əlavə olaraq limfatik strukturlar və zədələnmiş piy pərdəsi çıxarılır.
Reabilitasiya
Reabilitasiya dövrünün xüsusiyyətləri müdaxilənin həcmindən asılıdır. Adətən xəstələrə mövcud simptomların aradan qaldırılması və ağırlaşmaların inkişafının qarşısının alınması üçün medikamentoz müalicə təyin edilir. Əməliyyatdan sonra bərpa dövründə vannada çimməkdən, isti prosedurlardan, cinsi əlaqədən və fiziki yükdən imtina etmək lazımdır. Boru xərçənginin müalicəsindən sonra qadın onkoloqun mütəmadi nəzarətinə ehtiyac duyur.
Profilaktika
Boru xərçənginin inkişaf riskini azaltmaq üçün aşağıdakılar tövsiyə olunur:
- ailədə yumurtalıq, fallopi borusu və ya süd vəzi xərçəngi olduqda genetik məsləhət almaq və BRCA1/2 mutasiyaları üzrə müayinədən keçmək;
- mutasiya daşıyıcılarında həkimlə birlikdə boruların və yumurtalıqların profilaktik çıxarılması məsələsini müzakirə etmək;
- müntəzəm ginekoloji müayinədən keçmək, ginekoloji xəstəlikləri vaxtında və tam həcmdə müalicə etmək;
- zərərli vərdişlərdən imtina etmək;
- aktiv həyat tərzi keçirmək.
Yadda saxla!
Digər onkoloji xəstəliklərdən fərqli olaraq, uşaqlıq borularının xərçəngi hələ erkən mərhələlərdə özünü göstərməyə başlayır. Fallopi boruları çox dardır. Bu orqan daxilində törəmənin böyüməsi divarların dartılması ilə müşayiət olunur ki, bu da güclü ağrılı hisslərin yaranmasına səbəb olur.
Qarının aşağı hissəsində diskomfort yarandıqda mümkün qədər tez ginekoloqa müraciət etmək lazımdır. Xərçəngin erkən diaqnostikası xəstə üçün proqnozun yaxşılaşmasına kömək edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası şişin histoloji tipi, mərhələsi, molekulyar xüsusiyyətləri, yayılma dərəcəsi və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq multidissiplinar komanda tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
