Alveol — ağciyərdə tənəffüs yollarının sonunda yerləşən mikroskopik kisəcikdir; onun divarında hava ilə qan arasında oksigen və karbon qazı mübadiləsi baş verir.
Sinonimlər: Ağciyər alveolu
Alveollar tənəffüs sisteminin son strukturlarıdır — diametri təxminən 0,2–0,3 mm olan kiçik hava kisəcikləri. Yetkin insanın ağciyərlərində onların sayı yüz milyonlarladır, ümumi tənəffüs səthi isə tennis meydançasının sahəsi ilə müqayisə olunur. Traxeya, bronxlar və bronxiollardan keçən hava məhz burada qanla qarşılaşır.
Quruluş və funksiya
Alveollar tənəffüs bronxiollarının uclarında salxım şəklində (alveolyar yollar və kisələr) toplanır. Alveolun divarı çox nazikdir və kapilyarlarla sıx əhatə olunub. Hava ilə qan arasında qalınlığı bir mikrometrdən az olan aerohematik baryer yerləşir — oksigen diffuziya yolu ilə onun vasitəsilə qana keçir, karbon qazı isə xaricə çıxır.
- I tip alveolositlər divarın əsas hissəsini təşkil edir və qaz mübadiləsini təmin edir.
- II tip alveolositlər səthi gərilməni azaldan və nəfəsvermədə alveolların yapışmasına imkan verməyən surfaktant hasil edir, həmçinin zədələnmiş epiteli bərpa edir.
- Alveolyar makrofaqlar hava ilə daxil olan tozu, mikrobları və hissəcikləri udur.
Klinik əhəmiyyəti
Qanın oksigenlə doyması birbaşa alveolların vəziyyətindən asılıdır. Alveollar maye, irin ilə dolduqda və ya büzüşdükdə ağciyərin bir hissəsi qaz mübadiləsində iştirak etmir, hipoksemiya və təngnəfəslik yaranır. Alveolararası arakəsmələrin dağılması tənəffüs səthini geri dönməz şəkildə azaldır. Vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrdə surfaktant çatışmazlığı ağır tənəffüs pozğunluqlarına səbəb olur. Alveolların işini qiymətləndirmək üçün pulsoksimetriya, arterial qanın qaz analizi, ağciyərlərin diffuziya qabiliyyətinin müayinəsi və kompüter tomoqrafiya istifadə olunur.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
- pnevmoniya — iltihabi ekssudat alveolları doldurur;
- ağciyər ödemi və kəskin respirator distress sindromu — alveolların maye ilə dolması;
- ağciyər emfizeması (çox vaxt XOAX və siqaret çəkmə zamanı) — alveol divarlarının dağılması;
- atelektaz — alveolların büzüşməsi;
- alveolit və ağciyər fibrozu — alveolararası arakəsmələrin iltihabı və çapıqlaşması;
- toz tənəffüsü ilə bağlı peşə xəstəlikləri (silikoz, asbestoz) və təngnəfəslik yaranmamışdan çox əvvəl alveolları zədələyən siqaret çəkmə.
Əlaqəli terminlər
- Bronxiol
- Bronx
- Tənəffüs sistemi
- Alveolit
- Ağciyər emfizeması
- Pnevmoniya
- Kəskin respirator distress sindromu
- Oksigenasiya
