Kəskin respirator distress sindromu

Kəskin respirator distress sindromu (KRDS) ayrıca xəstəlik deyil, ağciyərlərin birbaşa və ya dolayı zədələnməyə ümumi ağır cavabıdır. İltihab xırda damarların keçiriciliyini artırır, maye və zülal alveolları hopdurur, ağciyərlər «ağırlaşır» və sərtləşir, qaz mübadiləsi kəskin pozulur. Vəziyyət bir neçə saat və ya gün ərzində inkişaf edir (tərifə görə — törədici hadisədən sonra bir həftə ərzində) və həmişə intensiv terapiya şöbəsində müalicə tələb edir. Vaxtından əvvəl doğulmuş yenidoğulmuşlarda «RDS» termini surfaktant çatışmazlığı ilə bağlı başqa vəziyyəti bildirir.

Səbəblər və risk amilləri

• ağciyərlərin birbaşa zədələnməsi: ağır pnevmoniya (bakterial, virus mənşəli, o cümlədən COVID-19 və qrip), mədə möhtəviyyatının aspirasiyası, suda boğulma, tüstü və toksik qazların inhalyasiyası, ağciyərin əzilməsi;
• dolayı zədələnmə: sepsis (ən tez-tez səbəblərdən biri), ağır pankreatit, politravma, kütləvi qan köçürülmələri, yanıqlar, bəzi maddələrin dozasının aşılması.

Alkoqoldan sui-istifadə, siqaret çəkmə və yaşlı yaş riski artırır.

Simptomlar

• sürətlə artan təngnəfəslik, tez-tez səthi tənəffüs;
• oksigenlə nəfəs aldıqda çətin yüksələn aşağı saturasiya;
• dodaqların və dərinin göyərməsi, sürətli nəbz;
• oyanıqlıq və ya, əksinə, ləngimə;
• əsas xəstəliyin əlamətləri — qızdırma, öskürək, şok.

Diaqnostika

Diaqnoz əlamətlərin birləşməsinə görə qoyulur: kəskin başlanğıc, ağciyərlərin rentgenoqrafiyasında və ya KT-sində ikitərəfli kölgələnmələr, arterial qanın qaz analizinə görə kəskin hipoksemiya (PaO2-nin nəfəs alınan havada oksigenin payına nisbəti qiymətləndirilir) və ödemin yalnız ürək çatışmazlığı ilə izah olunmaması. Bunun üçün ExoKQ, BNP analizi, ağciyərlərin USM-i aparılır.

Müalicə

• səbəbin müalicəsi: bakterial infeksiya və sepsisdə antibiotiklər, ocağın sanasiyası;
• yüngül formalarda oksigen terapiyası, yüksək axınlı oksigenasiya və ya qeyri-invaziv ventilyasiya;
• «qoruyucu» parametrlərlə süni ventilyasiya: kiçik tənəffüs həcmi, təzyiqin məhdudlaşdırılması, seçilmiş PEEP;
• ağır hipoksemiyada qarın üstə vəziyyət (pron-pozisiya);
• ehtiyatlı maye balansı, sedasiya, tromboz və infeksiyaların profilaktikası;
• son dərəcə ağır hallarda — ixtisaslaşmış mərkəzdə EKMO.

KRDS həyat üçün yüksək riskli ciddi vəziyyətdir. Sağ qalanlara çox vaxt uzunmüddətli reabilitasiya lazım olur: təngnəfəslik, zəiflik, yaddaş pozğunluqları qala bilər.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Pnevmoniya, qrip, travma fonunda və ya aspirasiyadan sonra sürətlə artan təngnəfəslik, tam cümlələrlə danışa bilməmək, dodaqların göyərməsi, şüurun qarışması yaranarsa, dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın.