Aspirasion pnevmoniya — ağız-udlaq və ya mədə möhtəviyyatının tənəffüs yollarına düşməsindən sonra yaranan ağciyər iltihabıdır.
Aspirasion pnevmoniya selik, qida, maye və ya mədə möhtəviyyatı ağız boşluğunun bakteriyaları ilə birlikdə qida borusuna deyil, traxeya və bronxlara düşdükdə inkişaf edir. Sağlam insanda buna öskürək refleksi və düzgün udma mane olur. Bu qoruyucu mexanizmlər zəiflədikdə mikroorqanizmlər və qıcıqlandırıcı maddələr çox vaxt sağ ağciyərin aşağı hissələrində iltihab törədir.
Səbəblər və risk amilləri
- insultdan sonra, Parkinson xəstəliyi, demensiya, udlaq şişləri zamanı udmanın pozulması (disfagiya);
- huşun zəifləməsi: alkoqol sərxoşluğu, sedativ dərmanların həddindən artıq dozası, qıcolmalar, narkoz;
- yataq xəstələrində və zəifləmiş pasiyentlərdə qusma, qastroezofageal reflüks xəstəliyi;
- zondla qidalanma, traxeostoma, ağciyərlərin süni ventilyasiyası;
- diş və diş ətinin pis vəziyyəti, ahıl yaş.
Simptomlar
Öskürək (çox vaxt xoşagəlməz iyli irinli bəlğəmlə), qızdırma, təngnəfəslik, nəfəs alarkən döş qəfəsində ağrı. Yaşlı insanlarda əlamətlər zəif ifadə oluna bilər: halsızlıq, huşun qarışması, iştahanın azalması, yüksək temperatur olmadan tezləşmiş tənəffüs. Mədə möhtəviyyatının kütləvi aspirasiyasından sonra bir neçə saat ərzində ağır tənəffüs çatışmazlığı inkişaf edə bilər.
Diaqnostika
Həkim aspirasiya epizodunu və ya risk amillərini nəzərə alır, ağciyərləri dinləyir, döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası və ya KT, ümumi qan analizi, C-reaktiv zülal, pulsoksimetriya təyin edir. Bəlğəm müayinə olunur. Udma funksiyası xüsusi sınaqlar və endoskopiya ilə qiymətləndirilir; yad cisimdən şübhələndikdə bronxoskopiya aparılır.
Müalicə
Ağız boşluğunun ehtimal olunan florası və yoluxma yeri (evdə və ya xəstəxanada) nəzərə alınmaqla antibiotiklər təyin edilir. Saturasiya aşağı olduqda oksigen terapiyası, ağır gedişdə reanimasiyada müalicə aparılır. Bronxlarda qida və ya yad cisim varsa, bronxoskopiya zamanı çıxarılır. Səbəb — udma pozğunluğu düzəldilmədən pnevmoniya tez-tez təkrarlanır. Dərmanları həkim seçir.
Profilaktika
Yataq xəstələrində yemək zamanı və sonra başın hündür vəziyyəti, qidanın konsistensiyasının seçilməsi, mütəxəssis nəzarəti altında udma məşqləri, ağız boşluğunun diqqətli gigiyenası, sedativ vasitələrlə ehtiyatlılıq.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Yaşlı və ya yataq xəstəsində boğulma, qida ilə qıcıqlanma və ya qusmadan sonra artan təngnəfəslik, xırıltılar, dodaqların göyərməsi, huşun qarışması və ya yüksək qızdırma yaranarsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Üst termin: Pnevmoniya
Əlaqəli terminlər
- Pnevmoniya
- Disfagiya
- İnsult
- Ümumi anesteziya
- Xəstəxanadankənar pnevmoniya
- Absses
- Sepsis
- Rentgenoqrafiya
