Venanın mənfəzində trombun (qan laxtasının) əmələ gəlməsi və qan axınının qismən və ya tam pozulması.
Venoz tromboz venanın qan laxtası ilə tutulmasıdır. Yerləşməsindən asılı olaraq səthi venaların trombozu (tromboflebit) və dərin venaların trombozu ayırd edilir; daha nadir hallarda trombolar qol venalarında, qarın boşluğu venalarında (qapı, qaraciyər, müsariqə venaları), beyin sinuslarında yaranır. Dərin trombozun əsas təhlükəsi trombun bir hissəsinin qopması və ağciyər arteriyasının tromboemboliyası, uzaq dövrdə isə posttrombotik xəstəlikdir.
Səbəblər və risk amilləri
Klassik olaraq üç mexanizm ayırd edilir: qan axınının yavaşıması, damar divarının zədələnməsi və qanın laxtalanma qabiliyyətinin artması. Praktikada trombozu bunlar provokasiya edir:
- əməliyyatlar, travmalar, ətrafın gipslə immobilizasiyası, yataq rejimi;
- onkoloji xəstəliklər, mərkəzi venoz kateterlər;
- hamiləlik, doğuşdan sonrakı dövr, hormonal kontrasepsiya;
- trombofiliyalar, antifosfolipid sindromu, varikoz xəstəliyi, piylənmə, susuzlaşma.
Simptomlar
Hansı venanın zədələnməsindən asılıdır. Səthi vena trombozu dəri altında ağrılı, qırmızı, bərk zolaq kimi görünür. Ayağın dərin venalarının trombozu ödem, gərginlik tipli ağrı, dəri rənginin dəyişməsi və yerli hərarətin artması ilə özünü göstərir. Qarın boşluğu venalarının trombozu qarın ağrısı, beyin sinuslarının trombozu isə şiddətli baş ağrısı və nevroloji pozuntularla təzahür edə bilər. Bəzən tromboz gizli gedir.
Diaqnostika
Ətraflar üçün əsas üsul ultrasəs dupleks skanlamasıdır. Ehtimal aşağı olduqda D-dimer analizi trombozu istisna etməyə kömək edir. Qarın boşluğu və beyin venaları üçün kontrastlı KT və ya MRT istifadə olunur. Aydın səbəb olmadan yaranan trombozda həkim trombofiliya və ya onkoloji xəstəlik axtarışını təyin edə bilər.
Müalicə
Dərin venaların trombozu trombun böyüməsini dayandıran və emboliya riskini azaldan antikoaqulyantlarla (heparinlər, birbaşa oral antikoaqulyantlar) müalicə olunur; müddəti həkim təyin edir. Səthi trombozda taktika onun uzunluğundan və dərin venalara yaxınlığından asılıdır. Ayrı-ayrı hallarda kateter trombolizisi və ya trombun çıxarılması tətbiq edilir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Ətrafda qəfil ödem və ağrı elə həmin gün müayinə üçün səbəbdir. Qəfil təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı, qanhayxırma, həmçinin qusma, qıcolmalar və ya qol-ayaqda zəifliklə müşayiət olunan kəskin baş ağrısı zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Üst termin: Tromboz
Əlaqəli terminlər
- Dərin venaların trombozu
- Tromboflebit
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Venoz tromboemboliya
- Antikoaqulyant terapiya
- D-dimer
- Dupleks skanlama
- Trombofiliya
