Venoz tromboemboliya

Venoz tromboemboliya (VTE) bir-biri ilə əlaqəli iki vəziyyəti əhatə edir: əsasən ayaq və çanaq venalarında baş verən dərin venaların trombozu və trombun bir hissəsinin qopub qan axını ilə ağciyər damarlarını tıxadığı ağciyər arteriyasının tromboemboliyası (AAT). AAT xəstəxanada qəfil ölümün əsas səbəblərindən biridir, buna görə istənilən əməliyyat və hospitalizasiya zamanı VTE-nin profilaktikasına xüsusi diqqət yetirilir.

Səbəblər və risk amilləri

Tromb qan axınının yavaşıması, vena divarının zədələnməsi və qanın laxtalanma qabiliyyətinin artması birləşdikdə yaranır. Əsas risk amilləri:

• əməliyyatlar (xüsusilə ortopedik və onkoloji), travmalar, sınıqlar, uzunmüddətli yataq rejimi;
• bədxassəli şişlər və kimyaterapiya;
• hamiləlik və doğuşdan sonrakı dövr, estrogen tərkibli kontraseptivlər və hormonal əvəzedici terapiya;
• irsi və qazanılmış trombofiliyalar, əvvəl keçirilmiş tromboz;
• piylənmə, yaşlı yaş, ürək çatışmazlığı, uzun aviasəfərlər.

Simptomlar

Dərin venaların trombozu bir ayağın şişməsi, baldır və ya budda gərginlik tipli ağrı, dərinin göyümtül rəngi ilə özünü göstərir. AAT üçün qəfil təngnəfəslik, nəfəs alanda döş qəfəsində ağrı, ürəkdöyünmə, öskürək, bəzən qanhayxırma və huşunu itirmə xarakterikdir. AAT çox vaxt ayaqlarda nəzərəçarpan tromboz əlamətləri olmadan da inkişaf edir.

Diaqnostika

Həkim klinik ehtimalı xüsusi şkalalar üzrə qiymətləndirir. Ehtimal aşağı olduqda D-dimer analizi aparılır: normal nəticə trombozu praktiki olaraq istisna edir. Təsdiq üçün venaların dupleks skanlaması, AAT şübhəsi olduqda isə ağciyər arteriyalarının KT-angioqrafiyası edilir.

Müalicə

Əsas müalicə ən azı 3 ay davam edən antikoaqulyant terapiyadır (heparinlər, birbaşa oral antikoaqulyantlar, bəzi hallarda varfarin); dərmanı və müddəti həkim müəyyən edir. Qan dövranının pozulması ilə gedən massiv AAT zamanı trombolizis və ya trombun cərrahi yolla çıxarılması tətbiq olunur.

Profilaktika

Stasionarda hər xəstədə risk qiymətləndirilir və lazım gəldikdə profilaktik antikoaqulyantlar, kompression trikotaj, əməliyyatdan sonra erkən hərəkətə başlamaq tövsiyə olunur. Uzun səfərlərdə müntəzəm hərəkət etmək və kifayət qədər su içmək faydalıdır.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Qəfil təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı, qanhayxırma və ya huşunu itirmə zamanı dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın. Bir ayağın qəfil şişməsi və ağrısı elə həmin gün təcili müayinə tələb edir.