Pulmonary embolism MKB-10: I26

Ağciyər arteriyasının və ya onun şaxələrinin, əksər hallarda ayaqların dərin venalarından qopmuş trombla tıxanması. Həyat üçün təhlükəli təcili vəziyyətdir.

Sinonimlər: Ağciyər emboliyası, AATE

Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası (AATE) kəskin vəziyyətdir: adətən ayaqların və ya çanağın dərin venalarında əmələ gəlmiş tromb qopur, qan axını ilə daşınır və ağciyər arteriyasını və ya onun şaxələrini tıxayır. Ağciyərlərin qanla təchizatı və qaz mübadiləsi pozulur, sağ mədəciyə düşən yük kəskin artır. AATE dərin venaların trombozu ilə birlikdə venoz tromboemboliya xəstəliyini təşkil edir.

Səbəblər və risk amilləri

aşağı ətrafların dərin venalarının trombozu;
uzunmüddətli hərəkətsizlik: yataq rejimi, uzun uçuşlar və səfərlər;
yaxın vaxtlarda keçirilmiş əməliyyatlar (xüsusən ortopedik), sınıqlar, travmalar;
onkoloji xəstəliklər və onların müalicəsi;
hamiləlik və doğuşdan sonrakı dövr, estrogen tərkibli dərmanların qəbulu;
irsi və qazanılmış trombofiliyalar, əvvəllər keçirilmiş trombozlar;
ürək çatışmazlığı, piylənmə, yaşlı yaş, siqaret çəkmə.

Simptomlar

Tipik əlamətlər qəfil təngnəfəslik, nəfəs alarkən güclənən döş qəfəsi ağrısı, ürəkdöyünmə, öskürək, bəzən qanhayxırma, başgicəllənmə və ya huşunu itirmədir. Bir ayaqda ödem və ağrı trombun mənbəyinə işarə edir. Massiv AATE təzyiqin düşməsi, sianozla özünü göstərir və ürəyin dayanmasına səbəb ola bilər. Simptomlar zəif ifadə oluna bilər, buna görə diaqnoz çox vaxt gecikir.

Diaqnostika

Həkim klinik ehtimalı xüsusi şkalalarla qiymətləndirir. Aşağı ehtimalda D-dimer təyin edilir: normal nəticə AATE-ni az ehtimallı edir. Əsas təsdiq üsulu ağciyər arteriyalarının KT-angioqrafiyasıdır, alternativ — ventilyasiya-perfuziya ssintiqrafiyası. Exokardioqrafiya, troponin və NT-proBNP ürəyə düşən yükü və riski qiymətləndirməyə, ayaq venalarının USM-i isə mənbəyi tapmağa kömək edir.

Müalicə

Əsas müalicə trombun böyüməsinin və yeni epizodların qarşısını alan antikoaqulyant terapiyadır; müddətini həkim müəyyən edir (ən azı üç ay, bəzən daha uzun). Şokla müşayiət olunan yüksək riskli AATE-də trombolizis, mümkün olmadıqda isə trombun cərrahi və ya kateterlə çıxarılması aparılır. Bütün müalicəni həkim təyin edir.

Profilaktika

Əməliyyatdan sonra erkən aktivləşmə, risk qrupundakı pasiyentlərdə profilaktik antikoaqulyantlar və kompression corablar, uzun səfərlərdə hərəkət və kifayət qədər maye qəbulu.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Qəfil təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı, qanhayxırma, huşunu itirmə zamanı, xüsusən əməliyyatdan, uzun səfərdən sonra və ya ayaq ödemi fonunda, dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın.

Xəstəlik haqqında tam məlumat Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası

Üst termin: Venoz tromboemboliya