Qamma-qlutamiltransferaza (QQT) qaraciyər və öd yolları hüceyrələrinin fermentidir; qanda artması öd durğunluğunu, qaraciyər zədələnməsini və ya alkoqol, dərman təsirini göstərir.
Sinonimlər: QQT, GGT
QQT amin turşularının hüceyrə membranlarından keçirilməsində və qlutation mübadiləsində iştirak edir. Fermentin ən çoxu böyrəklərdə, qaraciyərdə və mədəaltı vəzidədir, lakin qana əsasən qaraciyərdən və öd yollarından keçir. QQT çox həssasdır: qaraciyər xəstəliklərinin əksəriyyətində artır, amma özü-özlüyündə konkret səbəbi göstərmir. Ona görə də digər qaraciyər sınaqları ilə birlikdə qiymətləndirilir.
Nə üçün təyin edilir
- yüksək qələvi fosfatazanın mənşəyini aydınlaşdırmaq: hər ikisi artırsa, mənbə qaraciyər və öd yollarıdır, yalnız qələvi fosfataza artırsa — daha çox sümüklər;
- xolestaza şübhə: sarılıq, dəri qaşınması, sidiyin tündləşməsi, öd kisəsində daşlar;
- alkoqoldan sui-istifadə zamanı qaraciyər zədələnməsinin qiymətləndirilməsi və alkoqoldan imtinaya nəzarət;
- steatotik qaraciyər xəstəliyi, hepatitlər, sirrozun aşkarlanması və izlənməsi;
- qaraciyərə təsir edən preparatların uzunmüddətli qəbulu zamanı nəzarət.
Hazırlıq
Qan venadan 8–12 saat yemək yemədən, acqarına verilir. Ən azı bir sutka, daha yaxşısı bir neçə gün əvvəl alkoqoldan imtina edilir: hətta orta miqdarda içki QQT-ni yüksəldə bilər. Analizdən bir saat əvvəl siqaret çəkilmir. Dərmanlar həkimlə razılaşdırılmadan dayandırılmır, lakin qəbul edilən bütün preparatlar barədə ona məlumat verilir.
Normalar
Təxminən böyük kişilərdə 55 V/l-ə qədər, qadınlarda 38 V/l-ə qədər. Yenidoğulmuşlarda aktivlik fizioloji olaraq yüksəkdir. Yuxarı hədd üsuldan, laboratoriyadan, cinsdən və yaşdan xeyli asılıdır, ona görə nəticə blankdakı istinad intervalı ilə müqayisə edilir.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Artım:
- xolestaz — öd yollarının daşları və ya şişləri zamanı mexaniki sarılıq, birincili biliar xolangit, hamiləliyin qaraciyərdaxili xolestazı;
- alkoqol mənşəli qaraciyər xəstəliyi və müntəzəm alkoqol qəbulu;
- metabolik disfunksiya ilə əlaqəli steatotik qaraciyər xəstəliyi, piylənmə, şəkərli diabet;
- virus və autoimmun hepatitlər, sirroz, qaraciyərin şişləri və metastazları;
- bir sıra dərmanların qəbulu — bəzi qıcolma əleyhinə, antibiotik, hormonal vasitələr;
- pankreatit, qaraciyərdə durğunluqla gedən ürək çatışmazlığı.
Digər sınaqlar normal olduqda QQT-nin təcrid olunmuş cüzi artımı çox vaxt alkoqol, artıq çəki və ya dərmanlarla bağlıdır. Aşkar qaraciyər xəstəliyi olmayan insanlarda yüksək QQT həm də kardiometabolik riskin artması ilə əlaqəlidir. Azalmanın praktiki olaraq klinik əhəmiyyəti yoxdur.
