Qanqrena — qan təchizatının kəsilməsi və ya ağır infeksiya nəticəsində bədən hissəsinin toxumalarının ölməsidir; toxumalar tündləşir və bərpa olunmur.
Qanqrena nekrozun elə növüdür ki, ölmüş toxumalar xarici mühitlə təmasda olur və rəngini tünd-qonur və ya qaraya dəyişir. Ən çox barmaqlar və ayaq pəncələri, daha az hallarda əllər, eləcə də daxili orqanlar (bağırsaq, öd kisəsi, appendiks) zədələnir. Quru qanqrena — toxumalar quruyur və mumiyalaşır, sağlam toxuma ilə sərhəd aydındır; yaş qanqrena — ödem, çürümə və ağır intoksikasiya ilə; qazlı qanqrena isə klostridiyaların törətdiyi formadır.
Səbəblər və risk amilləri
- aşağı ətraf arteriyalarının aterosklerozunda ətrafın kritik işemiyası;
- damar və sinirlərin zədələnməsi ilə şəkərli diabet — diabetik ayaq sindromu;
- arteriyanın kəskin trombozu və ya emboliyası;
- donvurma, yanıqlar, əzilmə ilə ağır travmalar;
- anaerob və digər ağır yara infeksiyası;
- siqaret çəkmə, Reyno sindromu, vaskulitlər.
Simptomlar
- erkən mərhələdə — nahiyədə ağrı, solğunluq və ya göyərmə, soyuma, keyimə;
- dərinin qara rəngədək tündləşməsi;
- yaş qanqrenada — ödem, qabarcıqlar, üfunətli ifrazat;
- infeksiya yayıldıqda — qızdırma, halsızlıq, sürətli nəbz, təzyiqin düşməsi.
Diaqnostika
Cərrah diaqnozu müayinə zamanı qoyur. Qan axınını qiymətləndirmək üçün dupleks skanlama, topuq-bazu indeksi, angioqrafiya tətbiq olunur. Qan analizləri iltihabı və qlükoza səviyyəsini, rentgenoqrafiya isə toxumalarda qazı və sümük zədələnməsini aşkar edir.
Müalicə
Ölmüş toxumalar bərpa olunmur, buna görə nekrektomiya və ya qan təchizatının qorunduğu səviyyədə amputasiya ilə götürülür. Mümkün olduqda ətrafın mümkün qədər böyük hissəsini saxlamaq üçün revaskulyarizasiya (angioplastika, şuntlama) aparılır. İnfeksiyada antibiotiklər təyin edilir, yaş və qazlı qanqrenada əməliyyat təxirəsalınmazdır. Paralel olaraq diabet və digər xəstəliklər nəzarətdə saxlanılır.
Profilaktika
Siqareti tərgitmək, ateroskleroz və diabeti müalicə etmək, ayaqları hər gün yoxlamaq, rahat ayaqqabı geyinmək və yaraları vaxtında müalicə etmək riski azaldır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Əl və ya ayaqda qəfil güclü ağrı, solğunluq və soyuma dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün əsasdır: bu, arteriyanın kəskin tutulması ola bilər. Barmaqların tündləşməsi, sürətlə artan ödem, üfunətli yara, qızdırma və halsızlıqda da təcili yardım lazımdır.
Üst termin: Nekroz
Əlaqəli terminlər
- Nekroz
- Ətrafın kritik işemiyası
- Diabetik ayaq sindromu
- Anaerob infeksiya
- Amputasiya
- Donvurma
- Revaskulyarizasiya
- Sepsis
