Hiperkaliemiya

Hiperkaliemiya qanda kaliumun artıq olmasıdır. Kalium ürəkdə, sinirlərdə və əzələlərdə elektrik impulslarının ötürülməsi üçün lazımdır və onun səviyyəsi dar hədlərdə saxlanılır. Daxil olan kaliumun təxminən 90%-ni böyrəklər xaric edir, buna görə hiperkaliemiya ən çox onların işi pozulduqda yaranır. Adətən kalium 5,0–5,5 mmol/l-dən yuxarı olduqda yüngül, 6,5 mmol/l və daha yüksək olduqda və ya EKQ-də dəyişikliklər olduqda ağır hiperkaliemiyadan danışılır.

Səbəblər və risk amilləri

• xroniki böyrək xəstəliyi və böyrəklərin kəskin zədələnməsi;
• kaliumu saxlayan dərmanlar: AÇF inhibitorları, angiotenzin reseptor blokatorları, spironolakton və digər aldosteron antaqonistləri, kaliumsaxlayıcı diuretiklər, QSİƏP, heparin, trimetoprim, takrolimus;
• şəkərli diabet, xüsusən insulin çatışmazlığı və ketoasidoz;
• böyrəküstü vəz çatışmazlığı (Addison xəstəliyi);
• metabolik asidoz, əzələlərin parçalanması, kütləvi hemoliz, yanıqlar zamanı kaliumun hüceyrələrdən çıxması;
• böyrək funksiyası azaldıqda kaliumlu duz əvəzedicilərinin və əlavələrin çox qəbulu.

Yalançı hiperkaliemiya nümunənin hemolizi, turniketin uzun müddət saxlanması, qan götürülərkən yumruğun sıxılıb-açılması zamanı yaranır — buna görə gözlənilməz nəticə təkrar yoxlanılır.

Simptomlar

Çox vaxt simptom olmur və kalium təsadüfən aşkarlanır. Əhəmiyyətli artımda əzələ zəifliyi, keyimə, ayaqlarda ağırlıq, ürək ritminin pozulması, seyrək nəbz, huşunu itirmə yaranır. Təhlükə ondadır ki, ürəyin dayanması heç bir xəbərdarlıq əlaməti olmadan baş verə bilər.

Diaqnostika

Kaliumun təkrar təyini, kreatinin və YFS, qlükoza, turşu-qələvi vəziyyəti, göstəriş olduqda aldosteron və renin analizi. EKQ mütləqdir: hündür şiş T dişləri, QRS-in genişlənməsi ürək üçün təhlükənin əlamətləridir.

Müalicə

Ağır hiperkaliemiyada stasionarda ürəyi qorumaq üçün kalsium preparatları, kaliumu hüceyrələrə keçirmək üçün qlükoza ilə insulin və beta-aqonist inhalyasiyaları verilir, sonra kalium xaric edilir: diuretiklər, kalium bağlayan dərmanlar, effekt olmadıqda — hemodializ. Xroniki orta dərəcəli hiperkaliemiyada həkim dərmanlara yenidən baxır, kalium bağlayan vasitələr təyin edir, pəhriz tövsiyələri verir; böyrəkləri qoruyan terapiyanı mümkün qədər saxlamağa çalışırlar.

Profilaktika

Böyrək xəstəliklərində və kaliuma təsir edən dərmanları qəbul edərkən kalium və kreatinini müntəzəm yoxlamaq; həkimlə razılaşdırmadan kalium əsaslı duz əvəzedicilərindən istifadə etməmək.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Məlum böyrək xəstəliyi olduqda və ya belə dərmanlar qəbul edərkən ayaqlarda ağır zəiflik, ürək ritminin pozulması, çox seyrək nəbz, huşunu itirmə yaranarsa, dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın.