Hipertrofiya

Hipertrofiya ayrı-ayrı hüceyrələrin ölçüsünün artması hesabına orqanın və ya toxumanın kütləsinin və həcminin böyüməsidir. Bu zaman hüceyrələrin sayı əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmir. Hipertrofiya xüsusən hüceyrələri zəif bölünən toxumalar — skelet əzələləri və ürək əzələsi üçün xarakterikdir. Çox vaxt o, hüceyrələrin sayının artdığı hiperplaziya ilə birlikdə olur.

Mahiyyəti və növləri

• İş (fizioloji) hipertrofiyası — müntəzəm yükə cavab: məşqlər zamanı əzələlərin böyüməsi, idmançılarda ürəyin mülayim böyüməsi («idman ürəyi»), hamiləlikdə uşaqlığın böyüməsi.
• Kompensator — orqan artmış işi öz üzərinə götürür: arterial hipertenziya və ya aorta qapağının stenozu zamanı sol mədəcik divarının qalınlaşması, digəri çıxarıldıqdan sonra qalan böyrəyin böyüməsi.
• Vikar və hormonal — cüt orqanın itirilməsi zamanı və ya hormonların təsiri ilə (məsələn, akromeqaliyada).
• Yalançı — işçi toxuma azaldığı halda həcm piy və ya birləşdirici toxumanın artması hesabına böyüyür.

Klinik əhəmiyyəti

Fizioloji hipertrofiya geri dönəndir və təhlükəli deyil. Patoloji, xüsusən miokard hipertrofiyası əvvəlcə yükü kompensasiya edir, lakin zamanla böyümüş əzələnin qan təchizatının pisləşməsinə, fibroza, boşalma və yığılma qabiliyyətinin pozulmasına gətirir. Sol mədəciyin hipertrofiyası aritmiyaların, ürək çatışmazlığının, miokard infarktının və insultun müstəqil risk amilidir. Hipertrofik kardiomiopatiya miokardın aşkar xarici səbəb olmadan qalınlaşdığı irsi xəstəlikdir və gənclərdə qəfil ölümün səbəbi ola bilər.

Hansı xəstəliklərlə bağlıdır

Arterial hipertenziya, ürək qapaqlarının qüsurları, hipertrofik kardiomiopatiya, akromeqaliya, böyrək xəstəlikləri, prostat vəzinin xoşxassəli hiperplaziyası (sidik kisəsi divarının hipertrofiyası ilə).

Diaqnostika və müalicə

Miokard hipertrofiyası EKQ, exokardioqrafiya və ürəyin MRT-si ilə, digər orqanlarınkı isə ultrasəs müayinəsi, KT, MRT ilə aşkar edilir. Müalicə səbəbin aradan qaldırılmasına yönəlir: həkimin təyin etdiyi preparatlarla arterial təzyiqə nəzarət, qapaq qüsurunun korreksiyası, endokrin xəstəliklərin müalicəsi. Təzyiqə yaxşı nəzarət olduqda sol mədəciyin hipertrofiyası qismən azala bilər. Döş qəfəsində 5 dəqiqədən uzun ağrı, yük zamanı huşunu itirmə, başgicəllənmə ilə qəfil güclü ürəkdöyünmə zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.