Adenoidlər burun-udlaqda yerləşən limfoid toxumadır və uşaqlarda tez-tez böyüyür. Məqalədə böyümənin nə üçün baş verdiyi, hansı ağırlaşmalara yol açdığı və hansı hallarda müalicə tələb olunduğu izah edilir.
Adenoidlər burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Əsasən uşaq yaşında fəaldır, yetkinlik dövründə isə adətən geriyə inkişaf edir. Lakin adenoid toxuması həddindən artıq böyüdükdə (adenoid hipertrofiyası) burun tənəffüsünü çətinləşdirir, tez-tez təkrarlanan iltihablara və qulaq problemlərinə səbəb ola bilər.
Bu yazıda adenoidlərin böyüməsinə hansı amillərin təsir etdiyi, bunun hansı nəticələrə gətirə biləcəyi, diaqnostika və müalicə üsulları, həmçinin hansı əlamətlər olduqda həkimə vaxtında müraciət etməyin vacib olduğu izah olunur. Məlumat ümumi xarakter daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir.
Adenoidlər nədir
Adenoidlər (udlaq badamcığı) burun boşluğunun arxa hissəsində, burun-udlağın tağında yerləşən limfoid toxumadır. Bu toxuma immun sisteminin bir hissəsidir: burun və ağızdan daxil olan mikrobları və viruslarla «tanış olur» və uşaq orqanizminin qoruyucu mexanizmlərinin formalaşmasında iştirak edir.
Normal ölçüdə olan adenoidlər problem yaratmır. Onlar çox böyüdükdə və ya təkrar iltihab keçirdikdə havanın burundan keçməsinə mane olur. Bu, uşaqların həm tənəffüsünə, həm yuxusuna, həm də eşitməsinə təsir göstərə bilər. Adenoidlər adətən məktəbəqədər və kiçik məktəb yaşında daha çox narahatlıq yaradır.
Adenoidlərin böyüməsinə nə şərait yaradır
Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən artıq böyüməsinə aşağıdakı amillər şərait yarada bilər:
- burun və ağız-udlağın keçirilmiş iltihabi xəstəlikləri;
- uşaqlıq infeksion xəstəlikləri (skarlatina, qızılca, göyöskürək, infeksion mononukleoz);
- qeyri-kafi qidalanma;
- ətraf mühit şəraiti;
- orqanizmin qoruyucu funksiyalarını zəiflədən digər amillər;
- endokrin pozğunluqlar;
- hipovitaminoz.
Adətən bir deyil, bir neçə amil birlikdə təsir edir. İnkişaf edən adenoid hipertrofiyası udlaqda iltihabi proseslərin tezləşməsinə gətirib çıxarır. Yetkinlik dövründə bu hipertrofiya geriyə inkişafa məruz qalır, lakin qulaqlar və tənəffüs yolları tərəfindən ağırlaşmalar qala bilər.
Adenoidlərin dərəcələri
Adenoidlərin ölçüsü barmaqla müayinə, burun-udlağın rentgenoqrafiyası və ya endoskopik müayinə vasitəsilə qiymətləndirilir. Ölçüsünə görə I, II, III, IV dərəcələr ayırd edilir. Dərəcə nə qədər yüksəkdirsə, burun-udlaq boşluğunun daha böyük hissəsi adenoid toxuması ilə örtülür. Lakin müalicə qərarı yalnız dərəcəyə görə verilmir, şikayətlər və ağırlaşmaların olması da nəzərə alınır.
| Meyar | Nəyi göstərir |
|---|---|
| Adenoidin ölçüsü | Burun-udlaq boşluğunun nə qədərinin örtüldüyünü və havanın keçməsinə maneənin dərəcəsini |
| Şikayətlərin ifadəsi | Burun tənəffüsünün çətinliyi, yuxu pozğunluğu, xorultu, səsin tembrinin dəyişməsi |
| Qulaq vəziyyəti | Eşitmənin azalması, təkrar orta otit, qulaqda maye toplanması |
| Tez-tez təkrarlanan iltihablar | Burun axması, angina, bronxit və s. kəskinləşmələrin tezliyi |
Eyni dərəcədə olan adenoidlər müxtəlif uşaqlarda fərqli şikayətlər verə bilər. Buna görə qərarı otorinolarinqoloq (LOR həkimi) uşağın ümumi vəziyyətini qiymətləndirməklə verir.
Adenoidlərin böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər havanın keçməsi üçün maneədir və burun boşluğunun və əlavə ciblərin selikli qişasında durğunluq hadisələrinə səbəb olur. Tez-tez təkrarlanan, residivləşən burun axması orta otitlərin inkişafının səbəbi ola bilər. Daimi ağızla tənəffüs uşaqda üz skeletinin böyüməsinin pozulmasına səbəb ola bilər:
- düzgün olmayan dişləm formalaşa bilər;
- üzdə xarakterik süst, apatik ifadə müşahidə olunur: ağız yarıaçıq, gözlər azhərəkətli və bir qədər qabarıq olur.
Burundan daimi ifrazatlar burun dəhlizinin dəri örtüyünün qıcıqlanmasına səbəb olur, ifrazatın udulması isə mədə-bağırsaq traktında pozğunluqlara gətirib çıxara bilər. Uzunmüddətli ağızla səthi tənəffüs döş qəfəsinin düzgün inkişaf etməməsinin səbəbi ola bilər, ayrı-ayrı hallarda anemiya inkişaf edir.
Soyuq havanın ağızla udulması uşaqlarda anginanın və uzanan bronxitin inkişafına şərait yaradır. Adenoidlər böyük ölçülərə çatdıqda səsin tembrində dəyişiklik baş verir. Xorultu ilə müşayiət olunan narahat yuxu qeyd olunur. Nəzərəçarpan hipertrofiya zamanı yaddaşın, diqqətin zəifləməsi və baş ağrıları müşahidə edilə bilər ki, bu da uşaqlarda və yeniyetmələrdə məktəbdəki uğura təsir göstərir.
Diqqətin dağınıqlığı çox vaxt təbil boşluğunun ventilyasiyasının pozulması nəticəsində eşitmənin azalması ilə bağlı olur. Refleks pozğunluqlarına gecə sidik saxlaya bilməmə, larinqospazm, bronxial astma tutmaları aid ola bilər ki, bunlar adenoidlərin çıxarılmasından sonra bəzən zəifləyir və ya itir.
Diaqnostika necə aparılır
Adenoidlərə şübhə olduqda uşaq otorinolarinqoloqa göstərilir. Müayinə adətən ağrısızdır və qısa vaxt aparır. Əsas mərhələlər aşağıdakılardır:
- Şikayətlərin və anamnezin toplanması. Həkim burun tənəffüsü, yuxu, xorultu, qulaq ağrıları və iltihabların tezliyi barədə soruşur.
- Burun və boğazın müayinəsi. Burun yolları, damaq badamcıqları və udlaq vəziyyəti qiymətləndirilir.
- Burun-udlağın baxışı. Adenoidlərin ölçüsünü dəqiqləşdirmək üçün endoskopik müayinə və ya rentgenoqrafiya təyin edilə bilər.
- Eşitmənin yoxlanması. Qulaq problemi şübhəsi olduqda otoskopiya və eşitmə testləri aparılır.
- Əlavə müayinələr. Lazım olduqda allergoloq və ya digər mütəxəssislərin məsləhəti, qan analizləri təyin edilir.
Adenoid hipertrofiyasının bəzi əlamətləri allergik rinit kimi başqa xəstəliklərə bənzəyir. Buna görə uşağa özbaşına müalicə təyin etmək olmaz.
Adenoidlərin müalicəsi
Müalicə üsulunu həkim adenoidlərin ölçüsünə, şikayətlərin ağırlığına və ağırlaşmaların olub-olmamasına görə seçir. Konservativ müalicə kimi aşağıdakılar tətbiq edilə bilər:
- burnun antiseptik məhlullarla yuyulması;
- lazerterapiya;
- immunokorreksiya;
- ozonterapiya.
Dərman vasitələrinin növünü və dozasını yalnız həkim təyin edir, çünki uşaqlarda dozanın düzgün seçilməsi xüsusilə vacibdir. Konservativ müalicə səmərəsiz olduqda adenoidlər cərrahi yolla çıxarılır (adenotomiya). Əməliyyat adətən qısa müddətli olur və uşağa uyğun anesteziya ilə aparılır.
Əməliyyatdan sonra uşağın bir neçə gün evdə sakit rejimdə saxlanması, isti və kobud yeməklərdən çəkinilməsi, həkimin göstərişlərinə əməl edilməsi məsləhətdir. Beləliklə, vaxtında müraciət və diaqnostika həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa və bir sıra ağırlaşmalardan qaçmağa imkan verəcək.
Əməliyyat qərarı və bərpa
Cərrahi müalicə hər uşağa lazım deyil. Qərar qəbul edilərkən uşağın yaşı, simptomların davamlılığı, təkrar otitlər, eşitmə vəziyyəti və yuxu pozğunluğu nəzərə alınır. Əməliyyatdan sonrakı bərpa dövrü adətən qısadır, lakin onun gedişi fərdidir:
- Əməliyyat günüUşaq həkim nəzarətində qalır, vəziyyəti qiymətləndirilir. Boğazda yüngül narahatlıq ola bilər.
- İlk günlərSakit rejim, soyudulmuş və yumşaq qida, kifayət qədər maye məsləhətdir. Fiziki yük məhdudlaşdırılır.
- Bir-iki həftəBurun tənəffüsü tədricən yaxşılaşır. Həkimin təyin etdiyi nəzarət müayinəsindən keçmək lazımdır.
- Sonrakı həftələrXorultu, yuxu və eşitmə ilə bağlı şikayətlər azala bilər. Qalan problemlər olarsa, həkimlə müzakirə edilir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Uşaqda aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunarsa, otorinolarinqoloqa müraciət etməyi gecikdirməyin:
Həkimə müraciət edin
- uşaq daima ağzı açıq tənəffüs edir, burunla nəfəs ala bilmir;
- gecələr xorultu, tənəffüsün dayanması hissi və ya narahat yuxu müşahidə olunur;
- qulaq ağrıları təkrarlanır, eşitmənin azaldığı hiss edilir;
- burun axması, öskürək və angina tez-tez təkrarlanır;
- səsin tembri dəyişib, uşaq ağızdan nəfəs aldığı üçün qidalanmaqda çətinlik çəkir;
- əməliyyatdan sonra qanaxma, yüksək hərarət və ya uşağın vəziyyətinin pisləşməsi olarsa, təcili yardıma müraciət edin.
Cərrahi müdaxilə hansı hallarda uyğun deyil
Adenoidlərin çıxarılması planlı əməliyyatdır və hər uşaqda eyni vaxtda aparıla bilməz. Əməliyyat qərarını həkim uşağın vəziyyətini qiymətləndirdikdən sonra verir.
Diqqət!
- Kəskin yoluxucu xəstəlik, yüksək hərarət və ya kəskin respirator infeksiya zamanı planlı əməliyyat təxirə salınır.
- Qanın laxtalanmasının pozulması şübhəsi olduqda əvvəlcə hematoloq müayinəsi və lazımi analizlər aparılır.
- Ürək-damar və ya digər ağır xroniki xəstəlikləri olan uşaqlarda anesteziyaya hazırlıq üçün əlavə məsləhət lazımdır.
- Peyvənddən sonrakı müddət və digər fərdi hallar barədə həkim ayrıca məsləhət verir.
Valideynlər uşağın keçirdiyi xəstəliklər, allergiyası və qəbul etdiyi dərmanlar barədə həkimə dəqiq məlumat verməlidir. Bu, həm əməliyyatın, həm də anesteziyanın təhlükəsizliyini artırır.
Profilaktika
Adenoidlərin böyüməsinin qarşısını tam almaq mümkün olmasa da, uşağın ümumi sağlamlığını gücləndirən sadə qaydalar riski azalda bilər:
- burun və boğaz infeksiyalarını vaxtında müalicə etmək;
- uşağın tam və balanslı qidalanmasına diqqət yetirmək;
- otağı müntəzəm havalandırmaq və toz, siqaret tüstüsü kimi qıcıqlandırıcılardan qorumaq;
- burunu duzlu məhlulla yumaq vərdişini həkimin məsləhəti ilə formalaşdırmaq;
- uşağı sərtləşdirmək və təmiz havada gəzintiləri artırmaq;
- allergiyası varsa, allergoloqun nəzarətində olmaq.
Əlaqəli Xəstəliklər
Adenoidit
Adenoidit və ya retronazal angina — udlaq badamcığının iltihabi xəstəliyidir.
İstiqamət: Otolarinqologiya / Pediatriya
Əlaqəli Xidmətlər
Adenotomiya
Adenotomiya burun-udlaqda böyümüş limfoid toxumanın — adenoidlərin çıxarılması əməliyyatıdır. Müdaxilə burunla tənəffüsü bərpa edir, xorultunu, yuxuda nəfəs dayanmalarını,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Adenoidlər yetkinlik dövründə adətən kiçilir, lakin bu, ağırlaşmaların yaranmasını istisna etmir. Uşaqda tənəffüs, yuxu və qulaq şikayətləri varsa, gözləmək əvəzinə həkimə müraciət etmək lazımdır.
Xeyr. Yüngül hallarda konservativ müalicə kifayət edə bilər. Cərrahi müdaxilə konservativ üsullar səmərə vermədikdə və ya ağırlaşmalar olduqda təklif edilir. Qərarı otorinolarinqoloq verir.
Ən çox burun tənəffüsünün çətinliyi, ağızla nəfəs alma, gecə xorultusu, narahat yuxu, səsin burundan çıxması, təkrar burun axması və eşitmənin azalması müşahidə olunur.
Bəli. Adenoidlər qulağı burun-udlaqla birləşdirən boruya təsir edərək orta qulağın havalanmasını pozur. Bu, təkrar otitlərə və eşitmənin müvəqqəti azalmasına səbəb ola bilər.
Nadir hallarda adenoid toxumasının qalıqları yenidən böyüyə bilər. Bu ehtimal xüsusilə uşağın yaşı, allergiyası və təkrar infeksiyaları ilə bağlıdır. Nəzarət müayinələri vacibdir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.