Hypophysis

Baş beynin əsasında yerləşən kiçik vəz; qalxanabənzər vəzin, böyrəküstü vəzlərin, cinsi vəzilərin işini, boy artımını və laktasiyanı idarə edir.

Sinonimlər: Hipofiz vəzi

Hipofiz kəllənin əsas sümüyündəki çuxurda (türk yəhəri) yerləşən, noxud boyda mərkəzi endokrin vəzdir. O, hipotalamusla ayaqcıq vasitəsilə bağlıdır, bu yolla əmrlər alır və özü digər endokrin vəzilərin əksəriyyətinin işini tənzimləyir. Hipofizin bilavasitə üstündən görmə sinirlərinin çarpazlaşması keçir, buna görə onun şişləri görməyə təsir edə bilər. Hipofizin işi əks əlaqə prinsipinə tabedir: periferik vəzilərin hormonları kifayət qədər olduqda, müvafiq hipofiz hormonunun istehsalı azalır.

Quruluşu və funksiyası

Ön pay (adenohipofiz) aşağıdakıları hasil edir:

tireotrop hormon (TSH) — qalxanabənzər vəzi stimullaşdırır;
adrenokortikotrop hormon (AKTH) — böyrəküstü vəzlərdə kortizol istehsalını idarə edir;
lüteinləşdirici və follikulstimullaşdırıcı hormonlar (LH və FSH) — yumurtalıqları və xayaları tənzimləyir;
somatotrop hormon (böyümə hormonu) — boy artımı və maddələr mübadiləsinə cavabdehdir;
prolaktin — laktasiyanı təmin edir.

Arxa pay (neyrohipofiz) hipotalamusun hormonlarını saxlayır və ifraz edir: orqanizmdə suyu saxlayan antidiuretik hormon (vazopressin) və doğuşda və süd ifrazında iştirak edən oksitosin.

Klinik əhəmiyyəti

Hipofizin pozuntuları onun idarə etdiyi orqanlardakı dəyişikliklərlə özünü göstərir. Bir hormonun artıqlığı adətən adenoma ilə, çatışmazlığı isə vəzin zədələnməsi ilə bağlıdır. Onun işini qiymətləndirmək üçün hipofiz hormonları «hədəf orqanların» hormonları ilə birlikdə təyin edilir (məsələn, TSH və sərbəst T4, AKTH və kortizol). Əsas vizuallaşdırma üsulu hipofizin kontrastlı MRT-sidir. Görmə çarpazlaşmasını sıxan şişlər görmə sahələrinin yoxlanılmasını tələb edir.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

hipofiz adenomaları: prolaktinoma, somatotropinoma (akromeqaliya), kortikotropinoma (Kuşinq xəstəliyi), funksiyasız adenomalar;
hipofiz çatışmazlığı (hipopituitarizm), o cümlədən travmalar, qansızmalar, əməliyyatlardan sonra, ağır doğuşdan sonrakı qanitirmədən sonra Şixan sindromu;
mərkəzi mənşəli şəkərsiz diabet;
uşaqlarda böyümə hormonu çatışmazlığı;
hipofiz apopleksiyası — güclü baş ağrısı və görmənin pisləşməsi ilə şişə qəfil qansızma; təcili tibbi yardım (103) tələb edir.

Əlaqəli terminlər

Hansı həkim məşğul olur

Bu mövzuda məqalələr

Uşaqlığın disfunksional qanaxmaları

Uşaqlığın disfunksional qanaxmaları yumurtalıq hormonlarının istehsalının pozulması nəticəsində yaranır. Onlar yuvenil yaşda, doğuş yaşında və klimakterik dövrdə baş…

İstiqamət: Ginekologiya

Hipofiz