Həzm traktının istənilən hissəsindən — qida borusundan düz bağırsağadək qanaxma. Aşkar (qanlı qusma, qara və ya qanlı nəcis) və ya gizli ola bilər.
Sinonimlər: Qastrointestinal qanaxma
Mədə-bağırsaq qanaxması həzm traktının mənfəzinə qan itkisidir. Mənbəyə görə yuxarı şöbələrdən (qida borusu, mədə, on iki barmaq bağırsaq) və aşağı şöbələrdən (nazik və yoğun bağırsaq) qanaxmalar ayırd edilir. Kəskin kütləvi qanaxma həyat üçün təhlükəlidir və təxirəsalınmaz yardım tələb edir, xroniki gizli qanaxma isə tədricən dəmir defisitli anemiyaya gətirib çıxarır.
Səbəblər və risk amilləri
- yuxarı şöbələr: mədə və on iki barmaq bağırsağın xorası, eroziv qastrit və ezofagit, qaraciyər sirrozunda qida borusu venalarının varikoz genişlənməsi, güclü qusmada selikli qişanın cırılması (Mellori–Veys sindromu), şişlər;
- aşağı şöbələr: yoğun bağırsaq divertikulları, hemorroy və anal çatlar, angiodisplaziyalar, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri, poliplər və kolorektal xərçəng, işemik kolit;
- risk amilləri: QSİƏP, aspirin, antikoaqulyant və antiaqreqantların qəbulu, H. pylori infeksiyası, alkoqoldan sui-istifadə, yaşlı yaş.
Simptomlar
Yuxarı şöbələrdən qanaxma al qan və ya «qəhvə çöküntüsü» qusması və melena — qara maye qatranabənzər nəcislə təzahür edir. Aşağı şöbələr üçün nəcisdə al və ya tünd-qırmızı qan xarakterikdir. Qan itkisinin ümumi əlamətləri: zəiflik, solğunluq, ayağa qalxanda başgicəllənmə, ürəkdöyünmə, soyuq tər, huşunu itirmə. Gizli qanaxma yalnız anemiya və yorğunluqla özünü göstərə bilər.
Diaqnostika
Stasionarda qan itkisinin ağırlığı (təzyiq, nəbz, hemoqlobin) qiymətləndirilir, sonra ilk 24 saat ərzində qastroskopiya aparılır: o, mənbəni tapmağa və dərhal dayandırmağa imkan verir. Aşağı şöbələrdən qanaxmada kolonoskopiya, mənbə tapılmadıqda KT-angioqrafiya, kapsul endoskopiyası icra olunur. Gizli qanaxma nəcisdə gizli qan analizi ilə aşkarlanır.
Müalicə
Əsas yanaşma qan həcminin bərpası, ehtiyac olduqda qanköçürmə və endoskopik hemostazdır (klipləmə, koaqulyasiya, inyeksiyalar, venaların liqasiyası). Xora qanaxmasında venadaxili proton pompası inhibitorları, varikoz qanaxmada vazoaktiv preparatlar və antibiotiklər təyin olunur. Endoskopiya effektsiz olduqda damarların embolizasiyası və ya əməliyyat tətbiq edilir. Qanaxma dayandıqdan sonra səbəb müalicə olunur, məsələn H. pylori eradikasiyası aparılır; antikoaqulyantların bərpası barədə qərarı həkim verir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Qanlı və ya «qəhvə çöküntüsü» qusması, qara qatranabənzər nəcis, düz bağırsaqdan bol qan gəlməsi, xüsusən başgicəllənmə, zəiflik, huşunu itirmə ilə birlikdə olduqda dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın. Briqada gələnədək uzanın, yeməyin və içməyin, ağrıkəsici qəbul etməyin.
Üst termin: Qanaxma
Əlaqəli terminlər
- Melena
- Nəcisdə qan
- Xora xəstəliyi
- Qaraciyər sirrozu
- Qastroskopiya
- Kolonoskopiya
- Dəmir defisitli anemiya
- Portal hipertenziya
