Haemorrhagia MKB-10: R58

Qanaxma — qanın zədələnmiş damardan xaricə, bədən boşluqlarına və ya toxumalara axmasıdır. Yüngül ola bilər, lakin sürətli qan itkisi həyat üçün təhlükəlidir.

Sinonimlər: Hemorragiya

Qanaxma (hemorragiya) damar divarının bütövlüyü pozulduqda və ya qanın laxtalanma sistemi axını dayandıra bilmədikdə baş verir. Xarici qanaxma (yaradan, burundan, ağız boşluğundan) və daxili qanaxma (qarın və ya döş boşluğuna, mədə-bağırsaq mənfəzinə, əzələlərə, oynaqlara) ayırd edilir. Zədələnmiş damarın növünə görə arterial (al-qırmızı, fışqıran qan), venoz (tünd rəngli, bərabər axan qan) və kapilyar qanaxma olur. Təhlükə dərəcəsi itirilən qanın həcmindən və itki sürətindən asılıdır.

Səbəblər və risk amilləri

travmalar, yaralanmalar, sınıqlar, əməliyyatlar;
mədə və on iki barmaq bağırsağın xorası, qida borusu venalarının varikozu, şişlər;
laxtalanma pozğunluqları: hemofiliya, Villebrand xəstəliyi, trombositopeniya, qaraciyər xəstəlikləri;
antikoaqulyant, antiaqreqant və qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanların qəbulu;
ginekoloji səbəblər, hamiləlik və doğuşun ağırlaşmaları;
anevrizmanın partlaması.

Simptomlar

Xarici qanaxma dərhal görünür. Daxili qanaxma dolayı əlamətlərlə özünü göstərir: halsızlıq, başgicəllənmə, solğunluq, soyuq tər, susuzluq, nəbzin tezləşməsi, təzyiqin düşməsi, huşunu itirmə. Qan qusuntuda (al-qırmızı və ya «qəhvə çöküntüsü» rəngində), nəcisdə (qara, qatranabənzər nəcis — melena), sidikdə, öskürək zamanı görünə bilər. Travma nahiyəsində ağrı və artan şişkinlik hematomadan xəbər verir.

Diaqnostika

Həkim nəbzi, arterial təzyiqi, tənəffüs tezliyini və qan itkisinin həcmini qiymətləndirir. Ümumi qan analizi (hemoqlobin, hematokrit, trombositlər), koaquloqramma, qan qrupu və rezus faktorun təyini aparılır. Mənbə endoskopiya, ultrasəs müayinəsi, kompüter tomoqrafiya və angioqrafiya ilə axtarılır.

Müalicə

Əsas məqsəd qanaxmanı dayandırmaq və itirilən qanı bərpa etməkdir. Xarici qanaxmada tibbi heyət gələnə qədər yara təmiz parça ilə sıxılır, sıxıcı sarğı qoyulur, ətrafdan güclü arterial qanaxmada vaxtı qeyd edilməklə turna tətbiq olunur. Xəstəxanada cərrahi və endoskopik hemostaz, damarların embolizasiyası, məhlulların infuziyası, qan komponentlərinin köçürülməsi və laxtalanma pozğunluqlarının korreksiyası aparılır. Dərmanları yalnız həkim seçir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Qan 10–5 dəqiqəlik sıxmadan sonra dayanmırsa, fışqırırsa, qanlı və ya «qəhvə çöküntüsü» kimi qusma, qara nəcis, qanlı öskürək varsa, həmçinin kəskin halsızlıq, solğunluq, huşunu itirmə və ya çaşqınlıq zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın. Həkim baxana qədər zərərçəkənə yemək və içmək verməyin.