Autoimmun xəstəliklərdə, orqan transplantasiyasında və ağır iltihabi vəziyyətlərdə immun sistemin aktivliyini yatırmağa yönəlmiş müalicə.
Sinonimlər: İmmunosupressiya
İmmunosupressiv terapiya immun sistemin aktivliyini azaldan preparatların tətbiqidir. Onun məqsədi autoimmun xəstəliklərdə toxumaların öz immuniteti tərəfindən zədələnməsini dayandırmaq və ya köçürülmüş orqanın rədd edilməsinin qarşısını almaqdır. Belə müalicə çox vaxt aylar və illərlə davam edir və daimi müşahidə tələb edir, çünki immunitetin yatırılması eyni zamanda infeksiyalardan müdafiəni azaldır.
Göstərişlər
- Böyrək, qaraciyər, ürək və digər orqanların transplantasiyası, həmçinin hemopoetik kök hüceyrələrin transplantasiyası.
- Revmatoid artrit, sistem qırmızı qurdeşənəyi, vaskulitlər, sistem sklerodermiya və birləşdirici toxumanın digər sistem xəstəlikləri.
- Qlomerulonefritlər və nefrotik sindrom.
- Bağırsağın iltihabi xəstəlikləri — Kron xəstəliyi və xoralı kolit.
- Psoriazın, atopik dermatitin, autoimmun hepatitin, dağınıq sklerozun və bir sıra digər xəstəliklərin ağır formaları.
Necə aparılır və preparatların növləri
- Qlükokortikoidlər — iltihabı sürətlə yatırır; ağır kəskinləşmələrdə bəzən yüksək dozalarla venadaxili puls-terapiya istifadə olunur.
- Sitostatiklər və antimetabolitlər — metotreksat, azatioprin, mikofenol turşusu, siklofosfamid.
- Kalsinevrin və mTOR inhibitorları — takrolimus, siklosporin, everolimus; transplantasiyadan sonra terapiyanın əsası.
- Gen-mühəndisliyi bioloji preparatları — iltihabın konkret həlqələrini (ŞNA-alfa, interleykin-6, B-limfositlər) bloklayan monoklonal anticisimlər və digər molekullar.
- Hədəf sintetik preparatlar — yanus-kinaza inhibitorları.
Rejim fərdi seçilir: hər preparatın dozasını azaltmaq üçün çox vaxt kombinasiyalardan istifadə edilir. Bir sıra vasitələr üçün qanda konsentrasiyaya nəzarət vacibdir. Sxemin müstəqil dayandırılması və ya dəyişdirilməsi təhlükəlidir.
Effektivlik və risklər
İmmunosupressiya orqan transplantasiyasını adi praktikaya çevirməyə və sistem autoimmun xəstəlikləri olan xəstələrin əksəriyyətində remissiyaya nail olmağa imkan verib. Əsas risklər ağır və opportunist infeksiyalar, vərəmin və hepatit B-nin reaktivləşməsi, bəzi şişlərin (xüsusən dəri) riskinin artması, böyrəklərin, qaraciyərin, sümük iliyinin zədələnməsi, təzyiqin və qan şəkərinin yüksəlməsi, hormonların uzunmüddətli qəbulunda osteoporozdur. Buna görə müalicəyə başlamazdan əvvəl vərəm və virus hepatitləri yoxlanılır, peyvəndlər yenilənir (terapiya zamanı canlı vaksinlər adətən əks-göstərişdir), müntəzəm qan analizləri verilir.
Müalicə fonunda yüksək hərarət, təngnəfəslik, öskürək, güclü halsızlıq və ya səpgi həmin gün həkimlə əlaqə saxlamaq, vəziyyət pisləşdikdə isə təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün səbəbdir.
Əlaqəli terminlər
- Autoimmun xəstəlik
- Revmatoid artrit
- Sistem qırmızı qurdeşənəyi
- Böyrək transplantasiyası
- Qlükokortikoid
- İmmun çatışmazlığı
- Puls-terapiya
- Qlomerulonefrit
