Autoimmune disease

İmmun sistemin orqanizmin öz toxuma və orqanlarına hücum edərək xroniki iltihab və zədələnməyə səbəb olduğu xəstəlik.

Autoimmun xəstəlik ümumi mexanizmlə birləşən səksəndən çox xəstəliyi əhatə edir: immun sistem öz hüceyrələrini yad hüceyrələrdən ayırmaq qabiliyyətini itirir və autoanticisimlər və aktivləşmiş limfositlər vasitəsilə onları zədələyir. Zədələnmə orqanspesifik (qalxanabənzər vəzi, mədəaltı vəzi, dəri) və ya sistem xarakterli ola bilər — bu zaman oynaqlar, böyrəklər, damarlar, ağciyərlər və sinir sistemi eyni vaxtda əziyyət çəkir.

Səbəblər və risk amilləri

Genetik meyillilik, o cümlədən HLA genlərinin müəyyən variantları.
Qadın cinsi — autoimmun xəstəliklərin əksəriyyəti qadınlarda daha çox rast gəlinir.
Çarpaz immun reaksiyanı «işə sala» bilən infeksiyalar.
Siqaret çəkmə, bəzi dərmanlar, ultrabənövşəyi şüalar, hormonal dəyişikliklər.
Bir autoimmun xəstəliyin olması digərinin riskini artırır.

Simptomlar

Əlamətlər zədələnmiş orqandan asılıdır. Ümumi əlamətlər uzunmüddətli halsızlıq, subfebril hərarət, oynaqlarda ağrı və buxovluq, səpgi, saç tökülməsi, göz və ağız quruluğu, arıqlamadır. Bir çox xəstəlik üçün kəskinləşmə və remissiyalarla dalğavari gediş xarakterikdir. Nümunələr: revmatoid artrit, sistem qırmızı qurdeşənəyi, autoimmun tireoidit, 1-ci tip şəkərli diabet, seliakiya, dağınıq skleroz, psoriaz.

Diaqnostika

Diaqnoz məlumatların məcmusuna əsasən qoyulur: müayinə, ümumi qan analizi, iltihab markerləri (EÇS, C-reaktiv zülal), spesifik autoanticisimlər (antinuklear anticisimlər, revmatoid faktor və s.), zədələnmiş orqanın instrumental müayinəsi, bəzən biopsiya. Klinik əlamətlər olmadan tək müsbət analiz diaqnoz sayılmır.

Müalicə

Autoimmun xəstəliklərin çoxunu hələlik tam sağaltmaq mümkün deyil, lakin müasir terapiya davamlı remissiyaya nail olmağa imkan verir. Qlükokortikoidlər, bazis immunosupressiv dərmanlar (məsələn, metotreksat), gen-mühəndisliyi bioloji preparatları, orqanspesifik formalarda isə əvəzedici terapiya (levotiroksin, insulin) tətbiq olunur. Sxemi profil mütəxəssisi seçir və təhlükəsizliyinə müntəzəm nəzarət edir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Qəfil təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı, qanlı öskürək.
Sidiyin miqdarının kəskin azalması, ödemlər, tünd sidik.
Ətraflarda zəiflik, görmə və ya nitq pozğunluğu — dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın.
İmmunosupressiv terapiya fonunda yüksək hərarət.