Oksigen terapiyası hipoksemiyanı aradan qaldırmaq üçün oksigenin atmosfer havasındakından yüksək konsentrasiyada müalicəvi məqsədlə tətbiqidir.
Sinonimlər: Oksigenoterapiya
Oksigen terapiyası (oksigenoterapiya) qanda oksigen səviyyəsi azalmış xəstələrə əlavə oksigenin verilməsidir. Oksigen dərmandır: onun göstərişləri, dozası, hədəf göstəriciləri və yan təsirləri var, ona görə də onu həkim təyin edir.
Göstərişlər
- Kəskin hipoksemiya: pnevmoniya (o cümlədən COVID-19), XOAX və astmanın kəskinləşməsi, ağciyər ödemi, ağciyər arteriyasının tromboemboliyası, şok, travmalar.
- Dəm qazı zəhərlənməsi — yüksək konsentrasiyada oksigen, bəzən hiperbarik oksigenasiya.
- Xroniki tənəffüs çatışmazlığı: uzunmüddətli ev oksigen terapiyası stabil vəziyyətdə PaO2 55 mm c.s.-dan yuxarı olmadıqda (SpO2 təxminən 88% və aşağı) və ya ağciyər ürəyi, eritrositoz əlamətləri olduqda 56–59 mm c.s. səviyyəsində göstərişdir.
- Klaster baş ağrısı, yenidoğulmuşlarda bəzi vəziyyətlər.
Normal saturasiyada «profilaktika üçün» oksigen verilmir — artıq oksigen fayda vermir və zərər yetirə bilər.
Necə aparılır
- Burun kanyulaları — aşağı axınlar üçün, yemək yeməyə və danışmağa imkan verir.
- Üz maskaları, o cümlədən dəqiq konsentrasiyalı Venturi maskaları və yüksək konsentrasiya üçün rezervuarlı maskalar.
- Yüksək axınlı burun oksigenasiyası — qızdırılmış və nəmləndirilmiş qarışığın böyük axınla verilməsi, xəstəxanada tətbiq olunur.
- Mənbələr: xəstəxanada mərkəzləşdirilmiş təchizat, balonlar, ev və portativ oksigen konsentratorları.
Müalicənin məqsədi maksimal deyil, hədəf saturasiyadır. Xəstələrin əksəriyyətində bu 94–98%, CO2 ləngiməsi riski olanlarda (ağır XOAX, piylənmə, sinir-əzələ xəstəlikləri) adətən 88–92%-dir. Effekt pulsoksimetriya və qan qazları ilə yoxlanılır. Ağır hipoksemiyalı XOAX-da uzunmüddətli ev oksigen terapiyası sutkada ən azı 15 saat istifadə edildikdə ömrü uzadır.
Effektivlik və risklər
Hiperkapniyada artıq oksigen CO2 toplanmasını və yuxululuğu artıra bilər. Yüksək konsentrasiyalar uzun müddət ağciyərlər üçün toksikdir. Oksigen yanmanı gücləndirir: avadanlığın yanında siqaret çəkmək və açıq oddan istifadə qəti qadağandır. Quru qaz burun selikli qişasını qıcıqlandırır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Ev oksigen terapiyası fonunda təngnəfəslik, yuxululuq və ya baş ağrısı artırsa, huş dumanlanırsa, saturasiya hədəfə çatmırsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın. Həkim göstərişi olmadan axını özbaşına artırmayın.
Əlaqəli terminlər
- Hipoksemiya
- Hipoksiya
- Oksigen saturasiyası
- Pulsoksimetriya
- Xroniki tənəffüs çatışmazlığı
- Qeyri-invaziv ağciyər ventilyasiyası
- Hiperkapniya
- Xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi
