Cystis

Kista — öz divarı olan, maye və ya yarımmaye möhtəviyyatla dolu patoloji boşluqdur; demək olar ki, istənilən orqanda yarana bilər.

Kista toxumada «qabarcıqdır»: kapsulla məhdudlaşan və maye, selik, dəri piyi və ya digər möhtəviyyatla dolu boşluq. Kistalara böyrəklərdə, qaraciyərdə, yumurtalıqlarda, süd vəzisində, qalxanabənzər vəzidə, dəridə, sümüklərdə, baş beyində, diz altı çuxurda (Beyker kistası) rast gəlinir. Əksər hallarda kistalar xoşxassəlidir, bir çoxu isə ümumiyyətlə müalicə tələb etmir. Buna baxmayaraq, törəmənin xarakterini həkim qiymətləndirməlidir, çünki bəzi şişlər kistoz quruluşa malik ola bilər.

Səbəblər və risk amilləri

vəzi axarının tutulması — dərinin ateroması, retension kistalar;
funksional dəyişikliklər — yumurtalığın follikulyar kistası və sarı cismin kistası;
anadangəlmə inkişaf anomaliyaları;
yaşla bağlı dəyişikliklər — böyrək və qaraciyərin sadə kistaları yaşlılarda daha çox aşkarlanır;
parazitar xəstəliklər — exinokokkoz;
iltihab və travmalar, irsi xəstəliklər (böyrəklərin polikistozu).

Simptomlar

Kiçik kistalar çox vaxt simptomsuzdur və ultrasəs müayinəsi və ya KT zamanı təsadüfən aşkarlanır. Böyük kistalar ağırlıq hissi, qonşu orqanların sıxılması, görünən qabarıqlıq yarada bilər. Ağırlaşmalar — irinləmə, boşluğa qansızma, partlama, burulma (yumurtalıq kistası üçün) — kəskin ağrı və qızdırma ilə təzahür edir.

Diaqnostika

Əsas üsullar ultrasəs müayinəsi, KT və MRT-dir: onlar ölçünü, divarın qalınlığını, arakəsmələrin və daxili törəmələrin olub-olmamasını göstərir. Bu əlamətlərə görə kistalar sadə (demək olar ki, həmişə təhlükəsiz) və müşahidə və ya əlavə müayinə tələb edən mürəkkəb kistalara bölünür. Lazım olduqda punksiya və ya biopsiya, onkomarkerlər və parazitlər üzrə analizlər aparılır.

Müalicə

Sadə simptomsuz kista adətən yalnız müşahidə olunur. Böyük ölçü, simptomlar, ağırlaşmalar və ya şiş şübhəsi olduqda müalicə lazımdır. Möhtəviyyatın aspirasiyası və skleroterapiya ilə punksiya, kistanın açıq və ya laparoskopik götürülməsi, dəri kistalarında isə kapsulla birlikdə kəsilib çıxarılması tətbiq edilir. Dəri kistalarını özbaşına sıxmaq olmaz. Yumurtalığın funksional kistaları çox vaxt 1–3 menstrual tsikl ərzində özü yox olur.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

qəfil güclü qarın və ya qarnın aşağı hissəsində ağrı, xüsusən yumurtalıq kistası məlum olan qadında;
kista nahiyəsində qızartı, ağrı və qızdırma;
törəmənin sürətlə böyüməsi;
Beyker kistası olduqda baldırda ağrı və ödem — dərin venaların trombozunu istisna etmək lazımdır.

Qusma, solğunluq, başgicəllənmə ilə kəskin qarın ağrısında təcili tibbi yardım (103) çağırın.