Çəpboyunluq

Çəpboyunluq (tortikollis) ayrıca xəstəlik deyil, başın bir çiyinə tərəf əyildiyi, çənənin isə əks tərəfə döndüyü vəziyyətdir. O, yenidoğulmuşlarda, uşaqlarda və böyüklərdə rast gəlinir və müxtəlif yaşlarda səbəblər çox fərqlidir. Səbəbin düzgün müəyyən edilməsi vacibdir, çünki müalicə məhz ondan asılıdır.

Səbəblər və risk amilləri

• Anadangəlmə əzələ çəpboyunluğu — körpələrdə ən çox rast gəlinən forma. Döş-körpücük-məməyəbənzər əzələ qısalmış və bərkimiş olur; çanaq gəlişi, iri döl, çətin doğuş zamanı risk artır. Tez-tez bud-çanaq oynağının displaziyası ilə birlikdə olur.
• Pozisional çəpboyunluq — körpənin yuxuda eyni vəziyyətdə uzanması ilə bağlı.
• Kəskin çəpboyunluq — uşaq və böyüklərdə narahat yuxudan, soyuqlamadan, kəskin hərəkətdən sonra boyun əzələlərinin ağrılı spazmı.
• Servikal distoniya (spastik çəpboyunluq) — boyun əzələlərinin qeyri-iradi yığılması ilə gedən nevroloji xəstəlik, adətən böyüklərdə.
• Daha nadir səbəblər: boyun fəqərələrinin anomaliyaları, travma, boğaz infeksiyasından sonra atlant-oxvari oynağın yarımçıxığı, görmə pozğunluqları (çəpgözlük), boyun limfa düyünlərinin iltihabı, arxa kəllə çuxurunun şişləri.

Simptomlar

Körpə başını daim bir tərəfə tutur, bəzən boyun əzələsində bərk «qalınlaşma» əllənir, zaman keçdikcə üz və kəllənin asimmetriyası (plagiosefaliya) inkişaf edə bilər. Böyüklərdə kəskin çəpboyunluq ağrı və dönmənin məhdudlaşması ilə müşayiət olunur. Distoniyada baş qeyri-iradi dönür və ya səyriyir, stress zamanı əlamətlər güclənir.

Diaqnostika

Həkim boynu müayinə edir, hərəkət həcmini və nevroloji vəziyyəti qiymətləndirir. Körpələrdə əzələnin ultrasəs müayinəsi aparılır və bud-çanaq oynaqları yoxlanılır. Travma, fəqərə anomaliyası şübhəsi və ya nevroloji pozğunluqlar olduqda rentgenoqrafiya, KT və ya MRT təyin edilir.

Müalicə

Anadangəlmə əzələ çəpboyunluğunda əsas üsul dartılma hərəkətləri və müalicəvi bədən tərbiyəsidir; həkim və ya reabilitoloq bunları valideynlərə öyrədir, uşağın düzgün yatızdırılması da vacibdir. Erkən başlandıqda uşaqların əksəriyyəti əməliyyatsız sağalır; konservativ müalicə kömək etmədikdə əzələ cərrahi yolla uzadılır. Böyüklərdə kəskin çəpboyunluq adətən bir neçə günə keçir: QSİƏP qrupundan ağrıkəsicilər və qənaətli rejim kömək edir. Servikal distoniyanı nevroloq müalicə edir, əsas üsul botulinum toksini inyeksiyalarıdır.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Çəpboyunluq travma və ya yıxılmadan sonra yaranıbsa, yüksək hərarət, şiddətli baş ağrısı, qusma, qollarda zəiflik və ya keyimə, udma və ya tənəffüs pozğunluğu ilə müşayiət olunursa, dərhal yardım alın. Boyun travmasında zərərçəkənin başını tərpətməyin və təcili tibbi yardım (103) çağırın.