Anadangəlmə əyriboyunluq (əzələ tortikollisi) körpədə döş-körpücük-məməyəbənzər əzələnin qısalması nəticəsində başın bir tərəfə əyilib əks tərəfə dönməsidir. Erkən başlanan fizioterapiya və düzgün yerləşdirmə ilə əksər uşaqlarda tam düzəlir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Əzələ tortikollisi
- anadangəlmə tortikollis
- çəpboyunluq
- Torticollis congenita
Xəstəlik haqqında
Anadangəlmə əyriboyunluq (əzələ tortikollisi) körpədə döş-körpücük-məməyəbənzər əzələnin qısalması və sərtləşməsi nəticəsində başın zədələnmiş tərəfə əyilməsi, çənənin isə əks tərəfə dönməsidir. Bu əzələ boynun yan səthində, qulağın arxasındakı məməyəbənzər çıxıntıdan döş və körpücük sümüklərinə qədər uzanır və başı əyən, döndərən əsas əzələdir.
Bətndaxili vəziyyət, çətin doğuş və ya əzələdə fibroz dəyişikliklər nəticəsində əzələ qısalır və elastikliyini itirir. Bəzən həyatın ilk həftələrində əzələnin qalınlığında bərk, ağrısız «düyün» əllənir; bu düyün adətən bir neçə ay ərzində tədricən sorulur.
Əyriboyunluq körpələrdə tez-tez rast gəlinən dayaq-hərəkət sistemi problemlərindən biridir. Erkən aşkar edildikdə və müntəzəm fizioterapiya aparıldıqda əksər uşaqlarda tam düzəlir və cərrahi müdaxilə tələb olunmur. Müalicə olunmadıqda isə kəllənin yastılaşmasına, üz və kəllə asimmetriyasına, boyun hərəkətlərinin davamlı məhdudlaşmasına, sonradan isə onurğanın əyriliyinə səbəb ola bilər. Valideynlərin diqqəti və həkimə vaxtında müraciət bu vəziyyətdə həlledicidir.
Səbəbləri
Əzələ tortikollisinin dəqiq mexanizmi tam aydın deyil. Əksər hallarda bətndaxili dövrdə və doğuş zamanı əzələyə təsir edən amillər rol oynayır.
- Bətndaxili məhdud yer – dölün başının uzun müddət bir tərəfə əyilmiş vəziyyətdə qalması, iri döl, çoxdöllü hamiləlik, az sululuq;
- Dölün qeyri-adi vəziyyəti – çanaq gəlişi və digər düzgün olmayan gəlişlər;
- Çətin doğuş – uzunsürən doğuş, mama alətlərinin istifadəsi; bu zaman əzələ dartıla və ya zədələnə bilər;
- Əzələnin fibrozu – əzələ toxumasının bir hissəsinin birləşdirici toxuma ilə əvəzlənməsi və əzələnin qısalması;
- Müşayiət edən vəziyyətlər – əyriboyunluq tez-tez bud-çanaq oynağının displaziyası və ayaq deformasiyaları ilə birlikdə rast gəlinir.
Başın əyilməsinin digər səbəbləri – onurğanın boyun hissəsinin sümük anomaliyaları, görmə pozuntuları (gözlə bağlı tortikollis), nevroloji xəstəliklər, qastroezofageal reflüks, boğaz və boyun limfa düyünlərinin iltihabı, şişlər – müayinə zamanı istisna edilməlidir.
Təsnifat
Klinik təzahürlərinə görə anadangəlmə əzələ tortikollisinin üç forması fərqləndirilir:
- Postural forma – uşaq başını bir tərəfə üstün tutur, lakin əzələdə gərginlik və düyün yoxdur, passiv hərəkətlər tam həcmdədir; ən yüngül formadır;
- Əzələ forması – əzələ gərgin və qısalmışdır, boyun hərəkətləri məhduddur, düyün əllənmir;
- Düyünlü forma – əzələnin qalınlığında bərk düyün əllənir, hərəkətlər məhdudlaşır.
Hərəkət məhdudluğunun dərəcəsinə görə yüngül, orta və ağır formalar da ayırd edilir; ağırlıq dərəcəsi müalicənin müddətini və proqnozu müəyyən etməyə kömək edir.
Klinik mənzərə
Əlamətlər adətən həyatın ilk həftələrində, bəzən ilk iki ayda nəzərə çarpır. Valideynlər çox vaxt körpənin həmişə bir tərəfə baxdığını və ya başını bir tərəfə əydiyini görürlər.
- başın daim bir tərəfə əyilməsi, çənənin əks tərəfə dönməsi;
- uşağın başını bir tərəfə döndərməkdə çətinlik çəkməsi, həmişə bir tərəfə baxması, səsə və oyuncağa yalnız bir tərəfdən dönməsi;
- boyunda əzələnin gərginliyi və ya bərk, ağrısız düyün;
- kəllənin bir tərəfdən yastılaşması (plagiosefaliya), alnın və qulaqların asimmetrik yerləşməsi;
- üzün asimmetriyası – zədələnmiş tərəfdə üzün bir qədər kiçik görünməsi;
- bir döşdən əmməyə üstünlük vermə, digər tərəfdən qidalandırarkən narahatlıq;
- qarın üstə uzananda başı qaldırmaqda və döndərməkdə çətinlik;
- yaş artdıqca – çiyinlərin qeyri-bərabər səviyyəsi, duruşun pozulması.
Böyük uşaqlarda qəfil yaranan əyriboyunluq anadangəlmə forma deyil və əlavə müayinə tələb edir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər başın əyilməsi ilə yanaşı hərarət, qusma, süstlük, ağlamanın xarakterinin dəyişməsi, əzələ tonusunun dəyişməsi, əl-ayaqda zəiflik, çəpgözlük və ya göz hərəkətlərinin pozulması varsa, əyriboyunluq zədədən sonra və ya qəfil başlayıbsa, boyundakı şiş sürətlə böyüyürsə.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əsasən pediatr və ya uşaq ortopedi tərəfindən baxış zamanı qoyulur. Həkim hamiləlik və doğuşun gedişini, əlamətlərin nə vaxt yarandığını soruşur, başın vəziyyətini, boyun hərəkətlərinin (döndərmə və yana əymə) həcmini hər iki tərəfə müqayisəli qiymətləndirir, əzələni əlləyir, kəllə və üzün simmetriyasına baxır.
- Boynun yumşaq toxumalarının USM-i – əzələnin qalınlığını, düyünün olub-olmamasını və fibrozun dərəcəsini göstərir, radiasiya yükü yoxdur;
- Bud-çanaq oynaqlarının USM-i – tez-tez müşayiət edən displaziyanın istisna edilməsi üçün;
- Boyun onurğasının rentgenoqrafiyası – göstərişə görə, fəqərələrin anadangəlmə anomaliyalarından şübhələndikdə;
- Oftalmoloji müayinə – çəpgözlük və göz əzələlərinin zəifliyi ilə bağlı başın kompensator əyilməsini istisna etmək üçün;
- Nevroloji müayinə – əzələ tonusunun pozulmasını və digər nevroloji səbəbləri istisna etmək üçün.
Differensial diaqnostika onurğanın anadangəlmə anomaliyaları, gözlə bağlı tortikollis, nevroloji xəstəliklər, reflüks və boyun nahiyəsinin iltihabi prosesləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- üz və kəllə asimmetriyası, plagiosefaliya;
- boyun hərəkətlərinin davamlı məhdudlaşması, əzələnin qalıcı qısalması;
- onurğanın boyun-döş hissəsinin əyriliyi (skolioz);
- çiyinlərin qeyri-bərabər səviyyəsi, duruşun pozulması;
- görmə və duruşla bağlı kompensator pozuntular, başın düzgün olmayan vəziyyətinin vərdişə çevrilməsi;
- gec başlanan müalicə zamanı cərrahi müdaxiləyə ehtiyac.
Müalicə
Müalicə diaqnoz qoyulan kimi başlanmalıdır. Onun əsasını konservativ üsullar təşkil edir: müalicə nə qədər erkən – ilk aylarda – başlanarsa, nəticə bir o qədər yaxşı, müddəti isə bir o qədər qısa olur.
- Fizioterapiya – əsas üsul: əzələnin yumşaq və ehtiyatlı dartılması, boynun və gövdənin əzələlərini gücləndirən məşqlər, uşağın hər iki tərəfə dönməsini stimullaşdıran oyunlar. Fizioterapevt valideynlərə evdə müntəzəm məşq etməyi öyrədir; ev məşqləri müalicənin uğurunda həlledici rol oynayır;
- Düzgün yerləşdirmə – oyuncaqları, işığı və danışan adamı uşağın baxmaq istəmədiyi tərəfdə yerləşdirmək, oyanıq vaxtı nəzarət altında qarın üstə uzatmaq, qidalandırarkən və qucaqda gəzdirərkən mövqeyi dəyişmək, beşikdə başın vəziyyətini növbələşdirmək;
- Masaj – mütəxəssis tərəfindən, məşqlərə əlavə kimi;
- Kəllə deformasiyasında – yerləşdirmə ilə düzəlməyən orta və ağır plagiosefaliyada göstərişə görə ortopedik dəbilqə;
- Cərrahi müalicə – konservativ müalicə bir yaşdan sonra effekt vermədikdə, əhəmiyyətli hərəkət məhdudluğu və asimmetriya qaldıqda əzələnin uzadılması; əməliyyatdan sonra fizioterapiya mütləq davam etdirilir.
Valideynlər bilməlidir: məşqlər ağrılı olmamalı, kəskin və güclü hərəkətlərlə edilməməlidir. Başı zorla döndərmək, boynu «düzəltmək» üçün sərt sarğılar, yastıqlar və ya xüsusi qurğuları həkim tövsiyəsi olmadan istifadə etmək olmaz. Körpəni yuxuda başının altına yastıq və ya rulon qoyaraq «sabitləşdirmək» təhlükəlidir – körpə arxası üstə, sərt və düz döşəkdə yatmalıdır. Müalicənin effektini müntəzəm olaraq pediatr və ya ortoped yoxlayır; düzəlmədən sonra da bir müddət müşahidə davam etdirilir, çünki bəzən sürətli boy artımı dövründə asimmetriya yenidən özünü göstərə bilər.
Profilaktika
- körpənin vəziyyətini gün ərzində dəyişmək, oyanıq ikən nəzarət altında qarın üstə uzatmaq;
- uşağı uzun müddət avtomobil oturacağında, yelləncəkdə və ya şezlonqda saxlamamaq;
- qidalandırarkən uşağı növbə ilə hər iki tərəfdə tutmaq;
- beşikdə uşağın baş tərəfini növbə ilə dəyişmək ki, o, müxtəlif tərəflərə baxsın;
- başın bir tərəfə üstünlüyünü erkən görüb pediatra demək;
- planlı pediatrik müayinələri buraxmamaq, bud-çanaq oynaqlarının yoxlanılmasından keçmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
İlk növbədə pediatra müraciət etmək lazımdır; diaqnozu və müalicə planını uşaq ortopedi-travmatoloqu təsdiqləyir, məşqləri fizioterapevt aparır. Lazım olduqda uşaq nevroloqu və oftalmoloq müayinəyə cəlb olunur.
Yadda saxla!
Anadangəlmə əyriboyunluq ilk aylarda müalicəyə ən yaxşı cavab verir.
- Körpə başını həmişə bir tərəfə tutursa, pediatra və ya ortopedə göstərin.
- Evdə məşqləri hər gün müntəzəm edin – müalicənin uğuru əsasən buna bağlıdır.
- Kəllənin yastılaşmasına diqqət edin – erkən düzəlir.
- Hərarət, qusma, süstlük və ya qəfil başlayan əyriboyunluq təcili müayinə tələb edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Spastik əyriboyunluq
- Budun anadangəlmə çıxığı
- Braxisefaliya
- Skolioz
- 1-ci tip şəkərli diabet
- Açıq arterial axacaq
- Adenoidit
- Ağız boşluğunun kandidozu
- Ailəvi Aralıq dənizi qızdırması
- Aortanın koarktasiyası
- Bağırsaq kolikası
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- Bronxiolit
- D vitamini çatışmazlığı
- Diabetik ketoasidoz
Suallar və cavablar
Yüngül hallarda yaşla yaxşılaşa bilər, lakin müalicəsiz qalıcı asimmetriya riski var. Ona görə fizioterapiya və düzgün yerləşdirmə tövsiyə olunur.
Düzgün aparılan dartılma məşqləri ağrılı olmamalıdır. Uşaq narahat ola bilər, lakin hərəkətlər yumşaq və ehtiyatlı edilməlidir. Texnikanı fizioterapevt öyrədir.
Konservativ müalicə adətən effektivdir. Əməliyyat yalnız bir yaşdan sonra davam edən əhəmiyyətli məhdudiyyət və asimmetriya olduqda müzakirə olunur.
Vaxtında müalicə olunduqda əyriboyunluq uşağın ümumi inkişafına təsir etmir. Bəzən boyun hərəkətlərinin məhdudluğu səbəbindən uşaq çevrilmə və oturma kimi bacarıqlara bir qədər gec yiyələnə bilər, məşqlər bunu düzəltməyə kömək edir. İnkişafla bağlı narahatlıq olduqda pediatrla məsləhətləşmək lazımdır.
Dəbilqə yalnız kəllənin orta və ağır dərəcəli yastılaşmasında, yerləşdirmə və məşqlərlə kifayət qədər düzəliş olmadıqda tövsiyə olunur. Kəllə sümükləri körpəlikdə daha elastik olduğundan dəbilqə erkən yaşda daha effektivdir. Ona ehtiyac olub-olmadığını həkim baxışdan sonra müəyyən edir.
Körpə həmişə arxası üstə, sərt və düz döşəkdə, yastıqsız və yumşaq əşyalar olmadan yatmalıdır. Başın bir tərəfə üstünlüyünü azaltmaq üçün beşikdə uşağın baş tərəfini növbə ilə dəyişmək olar. Qarın üstə uzatmaq yalnız oyanıq vaxtı və böyüklərin nəzarəti altında edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Uşaqlarda hidronefroz: səbəbləri, dərəcələri və müalicə üsulları
Hidronefroz – piyelouretral seqmentin (ləyən-sidik axarı birləşməsinin) keçiriciliyinin pozulması səbəbindən böyrəyin toplayıcı sisteminin genişlənməsi ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir.
İstiqamət: Urologiya / Pediatriya
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
