Əzələlərin uzunmüddətli qeyri-iradi yığılmalarının burulma hərəkətlərinə və düzgün olmayan duruşlara səbəb olduğu hərəki pozuntudur.
Distoniya — hiperkinezlər qrupundan nevroloji xəstəlikdir. Antaqonist əzələlər eyni vaxtda və lazım olduğundan uzun yığılır, bu səbəbdən bədənin bir hissəsi məcburi vəziyyət alır və ya təkrarlanan burulma hərəkətləri edir. Bazal qanqliyaların və onların qabıq və beyinciklə əlaqələrinin işinin pozulması ilə bağlıdır. Birincili formalarda şüur və intellekt əziyyət çəkmir.
Səbəblər və risk amilləri
- birincili (izolə olunmuş) distoniya — çox vaxt genetik şərtlənmişdir, uşaqlıqda və ya böyüklərdə başlaya bilər;
- ikincili — Parkinson xəstəliyində, Vilson-Konovalov xəstəliyində, insultdan, travmadan, ensefalitdən sonra, uşaq serebral iflicində;
- dərman mənşəli — neyroleptiklərə və bəzi qusmaəleyhinə dərmanlara kəskin reaksiya və ya uzunmüddətli qəbulda gecikmiş distoniya.
Simptomlar
Yayılmasına görə ocaqlı (bir nahiyə), seqmentar, generalizə olunmuş distoniya ayırd edilir. Böyüklərdə ən çox rast gəlinən ocaqlı formalar:
- servikal distoniya (spastik çəpboyunluq) — başın dönməsi və ya əyilməsi, boyunda ağrı;
- blefarospazm — gözlərin qeyri-iradi qıyılması;
- yazı spazmı — barmaqların yalnız yazarkən yığılması;
- oromandibulyar distoniya, spastik disfoniya (gərgin, kəsik-kəsik səs).
«Korreksiyaedici jestlər» xarakterikdir: çənəyə və ya üzə yüngül toxunma spazmı müvəqqəti zəiflədir. Simptomlar stressdə güclənir, yuxuda azalır.
Diaqnostika
Diaqnoz klinikdir və hərəki pozuntular üzrə ixtisaslaşmış nevroloq tərəfindən qoyulur. Baş beynin maqnit-rezonans tomoqrafiyası, mis mübadiləsi üzrə analizlər (xüsusən gənclərdə), genetik testlər ikincili və irsi formaları aşkar etməyə kömək edir. Dofa-həssas distoniyanı buraxmamaq üçün uşaq və yeniyetmələrdə mütləq levodopa ilə sınaq müalicəsi aparılır.
Müalicə
Ocaqlı formalarda seçim üsulu zədələnmiş əzələlərə botulinum toksininin inyeksiyalarıdır, onlar bir neçə aydan bir təkrarlanır. Generalizə olunmuş distoniyada peroral dərmanlar (xolinolitiklər, miorelaksantlar, həssas formalarda levodopa) və beynin dərin stimulyasiyası tətbiq olunur. Fiziki terapiya və ortezlər kömək edir. Müalicəni həkim təyin edir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Yeni dərman qəbul etdikdən sonra boyun, dil, udlaq əzələləri qəfil yığılıbsa, tənəffüs və ya udqunma çətinləşibsə, gözlər yuxarı dönübsə, təcili tibbi yardım (103) çağırın. Kəskin dərman distoniyası həkim tərəfindən dərman yeridilməsi ilə yaxşı və tez aradan qaldırılır.
Əlaqəli terminlər
- Çəpboyunluq
- Botulinoterapiya
- Hiperkinez
- Parkinson xəstəliyi
- Vilson-Konovalov xəstəliyi
- Tremor
- Dofamin
- Tik
