Periferik arteriyaların xəstəliyinin ağır mərhələsi: qan axınının kəskin azalması səbəbindən sakit vəziyyətdə ağrı, xoralar və ya qanqrena; ətrafın itirilməsi təhlükəsi var.
Ətrafın kritik işemiyası (müasir tövsiyələrdə — ətrafın itirilməsi təhlükəsi yaradan xroniki işemiya) ayaqda xroniki arterial qan axını pozulmasının son mərhələsidir. Qan təchizatı artıq sakit vəziyyətdə də çatmır, toxumalar sağalmır və qan axını vaxtında bərpa edilmədikdə amputasiya riski yüksəkdir. Bu vəziyyət həmçinin yüksək infarkt və insult riski ilə müşayiət olunur.
Səbəblər və risk amilləri
- Ayaq arteriyalarının proqressivləşən aterosklerozu — əsas səbəb.
- Şəkərli diabet: baldır və pəncənin kiçik arteriyalarının zədələnməsi, neyropatiya və infeksiya ilə birləşmə (diabetik ayaq sindromu).
- Siqaret çəkmək, xroniki böyrək xəstəliyi, xüsusən dializdə olanlarda.
- Daha nadir — obliterasiyaedici tromboangiit, vaskulitlər, təkrar emboliyalar.
Simptomlar
- Uzanarkən və gecə güclənən pəncədə və barmaqlarda sakit vəziyyətdə ağrı; insan tez-tez ayağını çarpayıdan aşağı sallayaraq yatır.
- Barmaqlarda, dabanda, barmaqlar arasında sağalmayan xoralar.
- Quru qanqrena — barmaqların qaralması; infeksiya qoşulduqda — yaş qanqrena.
- Pəncə qaldırıldıqda solğunluq, aşağı salındıqda tünd-qırmızı rəng, pəncədə nəbzin olmaması.
Diaqnostika
Topuq-bazu və barmaq-bazu indeksləri, barmaqlarda təzyiq, transkutan oksigen gərginliyi ölçülür. Revaskulyarizasiya üsulunu seçmək üçün dupleks skanlama, KT-angioqrafiya və ya kateter angioqrafiyası aparılır. Yaranın infeksiyası (osteomielitdən şübhə olduqda — rentgenoqrafiya və ya MRT), qlükoza səviyyəsi və böyrək funksiyası qiymətləndirilir.
Müalicə
Əsas məqsəd mümkün qədər tez qan axınını bərpa etməkdir: stentləmə ilə endovaskulyar angioplastika və ya şuntlama əməliyyatı; seçimi damar komandası edir. Paralel olaraq infeksiya müalicə olunur, yaralar işlənir, pəncə yükdən azad edilir, ağrıkəsici, statinlər və antitrombotik terapiya təyin olunur, diabetə nəzarət edilir. Siqaretdən tam imtina mütləqdir. Ətrafı saxlamaq mümkün olmadıqda maksimum funksionallığı qorumağa çalışaraq amputasiya aparılır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Sakit vəziyyətdə pəncədə ağrı və ya sağalmayan yara olduqda bir neçə gün ərzində damar cərrahına müraciət edin. Qaralmanın sürətlə yayılması, şişkinlik, qızartı, irinli ifrazat və qızdırma olduqda — təcili. Ayaq qəfildən soyuq, solğun olub, keyiyib və zəifləyibsə, təcili tibbi yardım (103) çağırın.
