Mikrobiom

Mikrobiom müəyyən mühitdə yaşayan bütün mikroorqanizmlər və onların ümumi genetik materialıdır. İnsanda bağırsaqda, ağız boşluğunda, dəridə, tənəffüs yollarında, uşaqlıq yolunda ayrıca icmalar mövcuddur. Bəzən «mikrobiota» (mikrobların özü) və «mikrobiom» (mikroblar genləri ilə birlikdə) terminləri sinonim kimi işlədilir, lakin dəqiq desək, onlar fərqlənir.

Mahiyyəti və funksiyaları

Bədənin hər nahiyəsinin mikrobiomu öz şəraitinə uyğunlaşıb. Ən çox sayda olanı və ən yaxşı öyrəniləni bağırsaq mikrobiomudur. Mikroblar qida liflərinin həzmində, vitaminlərin sintezində, immun sistemin yetişməsində, rəqabət hesabına xəstəlik törədən bakteriyalardan müdafiədə iştirak edir. Dəri və vaginal mikrobiom turş mühiti və baryer funksiyasını qoruyur. Mikrobiomun tərkibi doğuşdan formalaşır və doğuşun üsulundan, ana südü ilə qidalanmadan, pəhrizdən, ətraf mühitdən, dərmanlardan asılıdır.

Klinik əhəmiyyəti

Mikrobioma ən güclü təsiri antibiotiklər göstərir. Onlar floranın müxtəlifliyini uzun müddət azalda bilər; bu, antibiotiklə əlaqəli diareya, kandidoz, ağır hallarda Clostridioides difficile kolitilə özünü göstərir. Buna görə antibiotiklər yalnız həkim təyinatı ilə qəbul edilir və virus infeksiyalarında istifadə olunmur.

Mikrobiom tədqiqatları sürətlə inkişaf edir, lakin bir çox populyar iddialar sübutları qabaqlayır. «Mikrobiom tərkibi» üzrə kommersiya testləri hələlik müalicə seçimi üçün məlumat vermir, probiotiklər isə yalnız ayrı-ayrı göstərişlərdə faydalıdır.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

• İnfeksion diareya, psevdomembranoz kolit.
• Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu, bağırsağın iltihabi xəstəlikləri, nazik bağırsaqda bakteriyaların həddindən artıq çoxalması.
• Bakterial vaginoz, karies və parodontit.
• Piylənmə, 2-ci tip şəkərli diabet, allergik xəstəliklər və atopik dermatitlə əlaqə öyrənilir.

Mikrobioma yönəlmiş və yüksək effektivliyi sübut olunmuş yeganə müdaxilə təkrarlanan C. difficile infeksiyasında fekal mikrobiota transplantasiyasıdır. Digər hallarda mikrobiomu lifli qidalarla zəngin müxtəlif qidalanma ilə dəstəkləmək ən məqsədəuyğundur.