Immune system

Orqanizmi infeksiya və şişlərdən qoruyan və daxili mühitinin sabitliyini saxlayan orqanların, hüceyrələrin və molekulların məcmusu.

İmmun sistem bir orqan deyil, bütün bədənə yayılmış və immuniteti təmin edən şəbəkədir. Onun hüceyrələri daim qan və limfa ilə dövr edir, toxumaları «patrul» edir, yad molekulları tanıyır və müdafiə cavabını koordinasiya edir. Orqanizmin infeksiyaların öhdəsindən necə gəlməsi, zədələnmiş hüceyrələri necə aradan qaldırması və eyni zamanda özünə hücum etməməsi bu sistemin ahəngdar işindən asılıdır.

Quruluşu

Mərkəzi orqanlar — bütün qan hüceyrələrinin əmələ gəldiyi və B-limfositlərin yetişdiyi qırmızı sümük iliyi və T-limfositlərin «təlim keçdiyi» timus (çəngələbənzər vəzi). Timus uşaqlıqda daha aktivdir və yaşla tədricən piy toxuması ilə əvəz olunur.
Periferik orqanlar — limfa düyünləri, dalaq, badamcıqlar, adenoidlər, bağırsağın (Peyer lövhəcikləri) və tənəffüs yollarının limfoid toxuması. Burada limfositlər antigenlərlə qarşılaşır.
Hüceyrələr — leykositlər: neytrofillər, monositlər və makrofaqlar, dendrit hüceyrələr, eozinofillər, bazofillər və tosqun hüceyrələr, NK-hüceyrələr, T- və B-limfositlər, plazmatik hüceyrələr.
Molekullar — immunoqlobulinlər (anticisimlər), sitokinlər və interleykinlər, interferonlar, komplement sistemi zülalları.

Funksiyası

İmmun sistem üç əsas vəzifəni yerinə yetirir: bakteriya, virus, göbələk və parazitlərdən qoruyur; yenidən doğulmuş və ölən hüceyrələri məhv edir; öz toxumalarına və zərərsiz maddələrə — qidaya, tozcuğa, faydalı mikrofloraya qarşı tolerantlığı saxlayır. Onun işi limfatik, sinir və endokrin sistemlərlə sıx bağlıdır.

Klinik əhəmiyyəti

İmmun sistemin vəziyyəti leykositar formula ilə ümumi qan analizi, immunoqlobulinlərin səviyyəsi, limfosit subpopulyasiyaları, lazım olduqda isə daha mürəkkəb immunoloji testlərlə qiymətləndirilir. Belə müayinələr «profilaktika üçün» deyil, konkret göstərişlərlə təyin edilir.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

Birincili və ikincili immun çatışmazlıqları (HİV-infeksiyası daxil olmaqla), allergiya, autoimmun xəstəliklər, limfomalar və leykozlar, limfadenopatiya, dalaq çıxarıldıqdan sonrakı ağırlaşmalar. İmmun sistemə immunosupressiv terapiya, kimyaterapiya və orqan transplantasiyası təsir göstərir.

Tez-tez ağır və ya qeyri-adi infeksiyalar, limfa düyünlərinin uzunmüddətli böyüməsi, izah olunmayan arıqlama və gecə tərləməsi həkimə müraciət üçün əsasdır. Kimyaterapiya və ya immunosupressor alan insanda yüksək hərarət müalicə edən həkimlə təcili əlaqə saxlamaq və ya təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün səbəbdir.