Ətraf arteriyasının mənfəzinin tromb, embol və ya pilək tərəfindən tam bağlanması; ətrafın qan təchizatının kəskin və ya tədricən pozulmasına səbəb olur.
Periferik arteriyanın okklüziyası qol və ya ayaq arteriyasının tam tutulmasıdır. O, pilək mənfəzi tədricən bağladıqda və qan dolayı yollar (kollaterallar) tapmağa macal tapdıqda xroniki, arteriya qəfildən bağlandıqda isə kəskin olur. Ətrafın kəskin işemiyası təxirəsalınmaz vəziyyətdir: qan axını bir neçə saat ərzində bərpa olunmadıqda əzələlər və sinirlər dönməz zədələnir.
Səbəblər və risk amilləri
- Emboliya — ürəkdən (qulaqcıqların fibrillyasiyası, infarktdan sonra, qapaq qüsurlarında) və ya anevrizmadan qopan laxta qan axını ilə aparılır və arteriyada ilişib qalır.
- Aterosklerotik pilək yerində, əvvəl qoyulmuş stentdə və ya şuntda, dizaltı arteriyanın anevrizmasında tromboz.
- Travma, arteriyanın laylanması, xaricdən sıxılma.
- Trombofiliyalar, onkoloji xəstəliklər, susuzlaşma.
Simptomlar
Kəskin okklüziya qəfil şiddətli ağrı, ətrafın solğunluğu və soyuması, nəbzin olmaması, sonra keyimə və zəifliklə təzahür edir. Həssaslıq və hərəkət pozuntularının artması ətrafın itirilməsi təhlükəsini bildirir. Xroniki okklüziya daha çox aralıq axsama, kollaterallar zəif inkişaf etdikdə isə sakit vəziyyətdə ağrı və xoralar verir.
Diaqnostika
Kəskin formada diaqnoz əsasən klinikdir: həkim nəbzi, rəngi, həssaslığı və hərəkətləri qiymətləndirir, imkan olduqda portativ dopplerdən istifadə edir. Tutulmanın səviyyəsini dəqiqləşdirmək üçün dupleks skanlama, KT-angioqrafiya və ya birbaşa əməliyyat otağında angioqrafiya aparılır. Embolun mənbəyini axtarmaq üçün EKQ və exokardioqrafiya aparılır.
Müalicə
Kəskin işemiyada dərhal heparin yeridilir və qan axını təcili bərpa olunur: ballon kateterlə cərrahi tromboembolektomiya, kateter trombolizisi, mexaniki trombektomiya, şuntlama — seçim səbəbdən və ağırlıqdan asılıdır. Qan axını bərpa edildikdən sonra fassiotomiya tələb edən əzələ ödemi yarana bilər. Sonra uzunmüddətli antitrombotik terapiya təyin edilir və emboliya mənbəyi müalicə olunur. Xroniki okklüziya periferik arteriyaların xəstəliyi kimi müalicə olunur: statinlər, antiaqreqantlar, məşq yerişi, göstəriş olduqda revaskulyarizasiya.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Qol və ya ayaq qəfildən solğun, soyuq, ağrılı olubsa, keyiyibsə və ya hərəkət etmirsə, dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın. Ətrafı isitməyin və ovuşdurmayın, onu yuxarı qaldırmayın; hər saat önəmlidir.
Əlaqəli terminlər
- Periferik arteriyaların xəstəliyi
- Aşağı ətraf arteriyalarının aterosklerozu
- Tromboz
- Trombektomiya
- Qulaqcıqların fibrillyasiyası
- Trombolizis
- Amputasiya
- Angioplastika
