Tıxanmış damarda təzə trombu əridən və qan axınını bərpa edən dərmanların venadaxili yeridildiyi müalicə üsulu.
Sinonimlər: Trombolitik terapiya
Trombolizis (trombolitik terapiya) orqanizmin qan laxtalarını əridən öz sistemini aktivləşdirən və trombun fibrinini parçalayan trombolitik dərmanların yeridilməsidir. Üsul yalnız «təzə» trombda effektivdir, buna görə vaxt həlledici əhəmiyyət daşıyır: müalicə nə qədər tez başlanarsa, bir o qədər çox toxuma xilas edilir. Trombolizis yalnız tibb müəssisəsində və ya həkim nəzarəti altında təcili yardım briqadası tərəfindən aparılır.
Göstərişlər
- ST seqmentinin qalxması ilə miokard infarktı — birincili koronar müdaxiləni (stentləməni) tövsiyə olunan müddətdə, adətən diaqnoz qoyulduqdan sonra 120 dəqiqə ərzində aparmaq mümkün olmadıqda və simptomların başlanmasından 12 saatdan çox keçmədikdə.
- İşemik insult — simptomların başlanmasından ilk 4,5 saat ərzində (ayrı-ayrı hallarda xüsusi tomoqrafiya məlumatlarına əsasən daha gec), beyinə qansızmanı istisna edən KT-dən sonra.
- Yüksək riskli ağciyər arteriyasının tromboemboliyası — şok və ya təzyiqin davamlı düşməsi ilə.
- Daha nadir hallarda — qapaq protezinin trombozu, arteriya və venaların bəzi trombozları (çox vaxt kateter üsulu ilə).
Necə aparılır və növləri
Sistem trombolizisi — dərman venadaxili yeridilir və bütün qan dövranında təsir göstərir. Kateter (lokal) trombolizisi — dərman kateter vasitəsilə birbaşa tromba çatdırılır. Müxtəlif nəsil dərmanlardan istifadə olunur: streptokinaza, alteplaza, tenekteplaza və s. Dərmanı və yeritmə üsulunu həkim seçir. İnfarktda trombolizisdən sonra pasiyent bir qayda olaraq koronar angioqrafiyaya göndərilir.
Əks-göstərişlər
Əsas risk qanaxmadır, buna görə həkim əvvəlcə aşağıdakıları istisna edir: aktiv qanaxma, keçirilmiş hemorragik insult, yaxın vaxtlarda travma və əməliyyatlar, beyin şişləri, aortanın laylanması, çox yüksək nəzarətsiz təzyiq, laxtalanmanın ağır pozğunluqları.
Effektivlik və risklər
Vaxtında aparılan trombolizis infarktın ölçüsünü kiçildir, insultdan sonra ölüm və əlillik hallarını azaldır, massiv tromboemboliyada vəziyyəti yaxşılaşdırır. Lakin miokard infarktında təcrübəli mərkəzdə vaxtında aparıla bilən birincili stentləmə daha üstündür. Əsas ağırlaşmalar qanaxmalar, o cümlədən nadir, lakin təhlükəli kəllədaxili qansızmalar, allergik reaksiyalar, qan axını bərpa olunarkən ritm pozğunluqlarıdır.
Nəticə dəqiqələrdən asılı olduğundan, döş qəfəsində güclü sıxıcı ağrı, bədənin bir tərəfində qəfil zəiflik, nitq pozğunluğu və ya üzün asimmetriyası zamanı yaxşılaşmanı gözləmədən dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırmaq lazımdır.
Əlaqəli terminlər
- Miokard infarktı
- İşemik insult
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Tromboz
- Koronar stentləmə
- Qanaxma
- Kəskin koronar sindrom
- Trombektomiya
