Tor qişa damarlarının okklüziyası

Tor qişa damarlarının okklüziyası tor qişanın arteriyasında və ya venasında qan axınının pozulmasıdır. Bunlar iki fərqli vəziyyətdir. Arteriya okklüziyası (mərkəzi arteriya və ya onun şaxəsi) tor qişanı oksigensiz qoyur, görmə saniyələr ərzində itir; mahiyyətcə bu, gözün insultudur və baş beyin insultunun yüksək riskindən xəbər verir. Vena okklüziyası qanın durğunluğuna, tor qişada qansızmalara və ödemə səbəb olur; görmə daha az kəskin azalır, lakin ağırlaşmalar aylarla inkişaf edə bilər.

Səbəblər və risk amilləri

• arterial hipertenziya — vena okklüziyası üçün əsas amil;
• yuxu arteriyalarının aterosklerozu və emboliya (lövhə, tromb) — arteriya okklüziyası üçün;
• qulaqcıqların fibrillyasiyası, ürək qapaqlarının zədələnməsi;
• şəkərli diabet, dislipidemiya, siqaret, 60 yaşdan yuxarı yaş;
• qlaukoma və yüksək göz daxili təzyiq — vena okklüziyası üçün;
• yaşlılarda nəhəng hüceyrəli arteriit — arteriya okklüziyası üçün;
• gənclərdə qan laxtalanmasının pozğunluqları, antifosfolipid sindromu, vaskulitlər.

Simptomlar

• bir gözdə qəfil ağrısız görmə itkisi və ya dumanlanma;
• şaxə okklüziyasında görmə sahəsinin bir hissəsinin (yuxarı və ya aşağı) düşməsi;
• arteriya okklüziyasından əvvəl qısamüddətli “pərdə” (keçici korluq) ola bilər.

Diaqnostika

Göz dibinin müayinəsində arteriya okklüziyasında “albalı ləkəsi” ilə solğun ödemli tor qişa, vena okklüziyasında isə çoxsaylı qansızmalar görünür. OKT və fluoressein angioqrafiya aparılır. Arteriya okklüziyasında müayinə insultda olduğu kimi aparılır: baş beynin MRT-si, yuxu arteriyalarının dupleks skanlanması, EKQ və ritm monitorinqi, exokardioqrafiya; yaşlılarda eritrositlərin çökmə sürəti və C-reaktiv zülal təcili təyin edilir.

Müalicə

Arteriya okklüziyasında pasiyent damar (insult) mərkəzinə yönəldilir; qan axınını bərpa edən yerli üsulların effektivliyi sübut olunmayıb, erkən saatlarda tromboliz öyrənilir və ayrı-ayrı mərkəzlərdə tətbiq edilir. Əsas məqsəd insultun profilaktikasıdır: antiaqreqantlar və ya antikoaqulyantlar, statinlər, təzyiqə nəzarət. Vena okklüziyasında makula ödemi VEGF inhibitorlarının və ya qlükokortikoidlərin intravitreal inyeksiyaları ilə, yeni əmələ gəlmiş damarlar isə neovaskulyar qlaukomanın qarşısını almaq üçün lazer koaqulyasiyası ilə müalicə olunur.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Bir gözdə qəfil görmə itkisi təcili vəziyyətdir: dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın, görmənin qayıtmasını gözləməyin. Öz-özünə keçən qısamüddətli “pərdə” də eyni yanaşma tələb edir — bu, insultun xəbərçisi ola bilər.