Polymerase chain reaction

DNT və ya RNT hissəsini dəfələrlə çoxaldaraq törədicini və ya genetik dəyişikliyi hətta çox az miqdarda aşkar etməyə imkan verən molekulyar laborator üsul.

Sinonimlər: PZR, PCR

Polimeraz zəncirvari reaksiya (PZR) laborator diaqnostikanın ən həssas üsullarından biridir. Sınaq şüşəsində DNT-polimeraza fermenti genetik materialın lazımi hissəsini milyonlarla dəfə surətini çıxarır və bundan sonra onu aşkar etmək və ölçmək mümkün olur. Buna görə PZR virus və bakteriyaları infeksiyanın erkən mərhələsində, orqanizmdə hələ antitellər yaranmamış tapır, həmçinin insan genlərində və şişlərdə mutasiyaları müəyyən edir. RNT-virusları üçün əvvəlcə əks transkripsiya aparılır (ƏT-PZR).

Nə üçün təyin edilir

İnfeksiyaların diaqnostikası: koronavirus infeksiyası, qrip, vərəm, hepatit B və hepatit C, HİV-infeksiyası, sitomeqalovirus.
Cinsi yolla ötürülən infeksiyaların aşkarlanması: xlamidiya, qonokokk, mikoplazma, trixomonada, yüksək onkogen riskli insan papilloma virusu.
Virus yükünün, yəni qanda virusun miqdarının ölçülməsi — hepatit və HİV müalicəsinə nəzarət üçün.
Genetik müayinələr: irsi mutasiyalar, trombofiliyalar, farmakogenetika, şişlərin molekulyar hədəfləri.

Hazırlıq

Material məqsəddən asılıdır: qan, burun-udlaqdan, uretradan və ya servikal kanaldan yaxma, sidik, bəlğəm, onurğa beyni mayesi. Boğazdan yaxmadan 2–3 saat əvvəl yemək, diş fırçalamaq və boğazı yaxalamaq tövsiyə olunmur. Uroqenital yaxmadan əvvəl 2–3 saat sidiyə getməmək, yerli antiseptik və şamlardan istifadə etməmək lazımdır. Qadınlarda yaxma menstruasiyadan kənar götürülür. Antibiotik qəbulu fonunda nəticə yalançı mənfi ola bilər, buna görə dərmanlar barədə həkimə məlumat verin.

Normalar

Keyfiyyət nəticəsi «aşkar edildi» və ya «aşkar edilmədi» kimi verilir; normada patogen törədici olmamalıdır. Kəmiyyət analizi kopya/ml və ya BV/ml ilə ifadə olunur, bəzi şərti-patogen mikroblar üçün konsentrasiya həddi önəmlidir. Həssaslıq həddi və vahidlər test sistemindən və laboratoriyadan asılıdır.

Kənarlaşmaların səbəbləri

Müsbət nəticə mikrobun genetik materialının olduğunu göstərir, lakin həmişə canlı törədici demək deyil: müalicədən sonra ölmüş mikroorqanizmlərin DNT-si bir neçə həftə aşkar oluna bilər, ona görə nəzarət PZR adətən 3–4 həftədən tez aparılmır. Yalançı mənfi nəticə materialın düzgün götürülməməsi, çox erkən və ya gec müddət, törədicinin az miqdarı ilə bağlı ola bilər. Nəticəni həmişə həkim simptomlar və digər analizlərlə birlikdə qiymətləndirir.