PCR və digər nuklein turşusu amplifikasiya testləri nümunədə müəyyən mikroorqanizmin genetik materialını axtarır. Həssas üsul olması onun hər vəziyyətdə və hər nümunədə eyni klinik məna daşıdığı demək deyil. Testin adı, hədəfi, materialın götürüldüyü nahiyə və müalicə tarixçəsi cavabın şərhinə təsir edir.
Analizin əhatəsi niyə vacibdir?
“PCR paneli təmizdir” ifadəsi yalnız yoxlanmış hədəflərin həmin nümunədə aşkarlanmadığını bildirir. Panelə daxil olmayan infeksiya və qeyri-infeksion xəstəliklər istisna olunmur. Vaginal qaşınma və ağrının səbəbi dermatoloji dəyişiklik, qıcıqlanma və ya başqa vəziyyət də ola bilər. Bütün şikayətləri ən geniş infeksiya paneli ilə həll etmək mümkün deyil.
PCR testi necə işləyir?
PCR nümunədə mikroorqanizmə məxsus çox kiçik genetik material hissəciyini çoxaldır və aşkarlayır. Bu üsul çox həssasdır: az miqdarda mikroorqanizm belə tapıla bilər. Bu üstünlük eyni zamanda məhdudiyyət yaradır, çünki test canlı mikrob ilə ölü hüceyrə qalıqlarını həmişə ayırmır.
Nəticənin düzgün oxunması üçün üç məsələ nəzərə alınır:
- testin hansı mikroorqanizmi hədəflədiyi;
- nümunənin hansı nahiyədən götürüldüyü;
- şikayətlərin və müayinə tapıntılarının nəticəyə uyğun olub-olmadığı.
Hər üsulun öz üstünlüyü var və biri digərini avtomatik əvəz etmir. Laboratoriyanın hansı üsulla işlədiyi hesabatda göstərilməlidir.
Müsbət nəticə necə qiymətləndirilir?
Bəzi cinsi yolla keçən infeksiyaların aşkarlanması konkret müalicə və partnyor yanaşması tələb edir. Digər mikroorqanizmlər isə əlamətsiz kolonizasiya şəklində mövcud ola bilər. Buna görə bütün müsbət sətirlərə eyni antibiotik yanaşması düzgün deyil. Hədəfin adı və testin klinik göstərişi dəqiqləşdirilməlidir. Nəticədən təkbaşına infeksiyanın nə vaxt və kimdən keçdiyi də müəyyən edilmir.
Müalicədən sonra niyə yenə müsbət çıxa bilər?
Müəyyən testlər mikroorqanizmin genetik materialını müalicədən sonra da bir müddət aşkar edə bilər. Təkrar testin uyğun vaxtı infeksiyadan və istifadə olunan üsuldan asılıdır. Çox erkən nəzarət nəticəsi əlavə müalicəyə yanlış səbəb ola bilər. Bununla yanaşı təkrar yoluxma və müalicəyə riayət olunmaması ehtimalı da vəziyyətə uyğun araşdırılır.
Nümunə verərkən
Təmas tarixini, şikayətlərin başlanmasını, antibiotik və yerli vasitə istifadəsini bildirin. Vaginal material, sidik, boğaz və digər nahiyələr eyni sualı cavablandırmaya bilər. Laboratoriyanın konkret toplama təlimatına əməl edin. Nümunə verən gün hər preparatı özbaşına kəsmək lazım deyil; əvvəlcədən verilən göstərişi dəqiqləşdirin. Güclü çanaq ağrısı və hərarət varsa yalnız nəticə gözləmək olmaz.
Geniş panel hər dəfə daha faydalı deyil
Panelə çox hədəf daxil edilməsi klinik baxımdan əhəmiyyəti aydın olmayan tapıntıların sayını da artıra bilər. Hansı infeksiyaya riskinizin olduğu və simptomun hansı mənbədən gəldiyi nəzərə alınmalıdır. Testdən əvvəl onun nəticəsi müsbət çıxarsa nə ediləcəyini soruşmaq olar. Müsbət cavaba baxmayaraq müalicə lazım olmaya bilən vəziyyətlə konkret müalicə tələb edən cinsi infeksiya fərqlidir.
Təkrar analiz verilərkən əvvəlki preparatı və kursun bitmə tarixini bildirin. Fərqli laborator üsul və fərqli nümunəni birbaşa müqayisə etmək yanlış “artım” və ya “azalma” təsəvvürü yarada bilər. Kəmiyyət cavabı varsa onun həmin xəstəlik üçün necə istifadə olunduğunu dəqiqləşdirin. Bütün rəqəmlərin eyni klinik mənası yoxdur. Yeni təmas və partnyorun müalicə vəziyyəti də nəticənin şərhinə təsir edə bilər; bunu qınanma qorxusu olmadan tibbi komanda ilə paylaşmaq vacibdir.
Aşkarlama ilə canlı mikrobu yetişdirmək fərqlidir
PCR genetik materialın aşkarlanmasına yönəlir. Əkmədə isə uyğun şəraitdə mikroorqanizmin yetişdirilməsi və bəzi hallarda həssaslığının yoxlanması mümkündür. Bunlar eyni üsul deyil və birinin mənfi olması digərinin hər suala cavabını əvəz etmir. Hansı testin üstün olduğu konkret infeksiyadan asılıdır. Müalicə sonrası PCR cavabını canlı mikrobların dəqiq sayı kimi oxumaq olmaz. Laboratoriyanın metodunu və klinik göstərişi bilmək nəticənin mənasını daha aydın edir. Test adından təkbaşına antibiotik seçimi çıxarılmır.
Hansı infeksiyalar PCR ilə axtarılır?
Nuklein turşusu testləri ginekologiya və uroloji praktikada müxtəlif infeksiyalar üçün istifadə olunur. Onlara xlamidiya, qonoreya, trixomonada, genital herpes və insan papillomavirusu daxildir. Hər birinin klinik əhəmiyyəti fərqlidir.
Məsələn, insan papillomavirusunun müsbət olması çox vaxt keçici ola bilər, lakin bəzi yüksək risk tipləri davamlı olduqda uşaqlıq boynu dəyişikliklərinə səbəb ola bilər. Buna görə bu nəticə uşaqlıq boynu skrininqi ilə birgə şərh edilir. Mikoplazma və ureaplazma kimi bəzi mikroorqanizmlərin isə hamıda xəstəlik yaratmadığı bilinir. Hər müsbət nəticə eyni dərəcədə müalicə tələb etmir.
Gözlənilməz müsbət nəticə alanda ardıcıllıq
- Nəticənin adını dəqiqləşdirin. Hansı mikroorqanizm və hansı nümunə nəzərdə tutulur?
- Həkimlə danışın. Şikayətiniz olub-olmadığını və testin göstərişini bildirin.
- Təsdiq lazımdırmı? Əlavə müayinənin və ya təkrar nümunənin lazım olub-olmadığını soruşun.
- Müalicə planı. Seçimi və müddəti yalnız həkim təyin edir.
- Partnyor. Cinsi yolla keçən infeksiyada partnyorun da qiymətləndirilməsi lazım ola bilər.
- Nəzarət. Təkrar testin vaxtını yazılı şəkildə dəqiqləşdirin.
Həkimə tez müraciət etməyi tələb edən vəziyyətlər
Həkimə müraciət edin
- Aşağı qarında güclü ağrı və yüksək hərarət;
- cinsi əlaqə zamanı güclü ağrı və ya qanlı ifrazat;
- qoxulu və ya irinli ifrazat, sidik ifrazında yanma;
- hamiləlik zamanı müsbət nəticə alınması;
- müalicəyə baxmayaraq şikayətlərin davam etməsi.
Qeyd edilən əlamətlər olduqda yalnız laboratoriya cavabını gözləmək düzgün deyil.
PCR, əkmə və mikroskopiya fərqi
| Üsul | Nəyi göstərir | Məhdudiyyəti |
|---|---|---|
| PCR | Mikroorqanizmin genetik materialını | Canlı və ölü hüceyrəni həmişə ayırmır |
| Əkmə | Mikroorqanizmin yetişib-yetişmədiyini, bəzən həssaslığını | Hər mikrob uyğun mühitdə yetişmir, nəticə daha gec gəlir |
| Mikroskopiya | Hüceyrələrin və mikrobların ümumi görünüşünü | Dəqiq növü həmişə müəyyən etmir |
Üsulların seçimi şikayətə və axtarılan infeksiyaya görə dəyişir. Bəzən onlar birlikdə istifadə olunur.
Müsbət nəticədən sonra gündəlik davranış
Cinsi yolla keçən infeksiya təsdiqlənərsə, müalicə bitənə və həkim icazə verənə qədər cinsi əlaqə məsələsi ayrıca danışılır. Təkrar yoluxmanın qarşısını almaq üçün partnyorun da müayinə və müalicəsi vacib ola bilər. Bunu etmədikdə infeksiya partnyorlar arasında dövr edə bilər.
Prezervativ bəzi infeksiyalardan qorunmaq üçün faydalıdır, lakin bütün infeksiyalar üçün tam müdafiə vermir. Utanc hissi nəticəni gizlətməyə səbəb olmamalıdır: infeksiyalar tibbi vəziyyətdir və vaxtında müalicə fəsadların qarşısını alır. Hamiləlikdə müsbət nəticə alınarsa, bunu müşahidə edən həkimə mütləq bildirin, çünki bəzi infeksiyalar hamiləliyə təsir edə bilər.
Hamiləlik dövründə nuklein turşusu testləri
Hamiləlik zamanı bəzi cinsi yolla keçən infeksiyalar skrininqə daxil edilə bilər, çünki müalicə edilməmiş infeksiya hamiləliyin gedişinə və yenidoğana təsir edə bilər. Buna görə hamiləlikdə müsbət nəticəni vaxtında müzakirə etmək vacibdir.
Hamiləlikdə preparat seçimi dəyişir, ona görə müalicə yalnız hamiləliyi izləyən həkimin təyinatı ilə aparılmalıdır. Özbaşına əvvəlki dərmanlardan istifadə etməyin. Müalicədən sonra nəzarət testinin lazım olub-olmadığı və vaxtı da həkim tərəfindən müəyyən edilir. Hamilə qadınlarda partnyorun müayinəsi və müalicəsi təkrar yoluxmanın qarşısını almaq baxımından xüsusilə önəmlidir. Nəticəni qınanma qorxusu olmadan bildirmək hər iki sağlamlığı qoruyur.
Qeyri-müəyyən və ya yararsız nəticə
Bəzən laboratoriya nəticəni “qeyri-müəyyən”, “yararsız” və ya “nümunə kifayət etmir” kimi bildirir. Bu, mikroorqanizmin olduğunu və ya olmadığını göstərmir. Səbəb nümunənin az götürülməsi, qanla çirklənmə, saxlanma şəraiti və ya testin daxili nəzarətinin uğursuzluğu ola bilər.
Belə halda təkrar nümunə verilməsi tələb olunur. Toplama qaydasını diqqətlə izləmək təkrar uğursuzluğun qarşısını alır. Şikayətlər güclüdürsə, nəticəni gözləmədən həkimlə məsləhətləşin: müayinə tapıntısı və klinik mənzərə testdən asılı olmayaraq müalicə qərarında rol oynayır. Sərhəd nəticə alınarsa, yenidən test və ya başqa üsul barədə laboratoriya ilə həkimin yanaşması dəqiqləşdirilməlidir.
Tez-tez Verilən Suallar
Xeyr. Bu, testin ayrıca xüsusiyyəti olmalıdır; adi aşkarlama ilə eyni deyil.
Xeyr. Davam edən simptomlar uyğun klinik müayinə tələb edir.
Hazırlıq nümunənin növündən asılıdır. Adətən laboratoriya yuyunma məhlulları, vaginal kremlər və ya cinsi əlaqə ilə bağlı məhdudiyyətlər bildirir. Sidik nümunəsi üçün də toplama qaydası var. Göstərişi öncədən soruşun və yazılı təlimata əməl edin. Bu səbəbdən müsbət və ya mənfi nəticənin klinik mənası yalnız şikayət və müayinə tapıntıları ilə birgə qiymətləndirilir.
Xeyr. Bu nəticə virusun aşkarlandığını göstərir, xərçəng diaqnozu deyil. Çox hallarda virus orqanizm tərəfindən aradan qaldırılır. Davamlı yüksək risk tipi aşkarlanarsa, həkim uşaqlıq boynu müayinəsi və nəzarət planı təklif edir. Yenilənmiş nəticə üçün yeni nümunə lazım olarsa, eyni nümunə növünün seçilib-seçilməməsini həkimdən soruşun.
Vaxt infeksiyanın növünə və laboratoriya üsuluna görə dəyişir. Çox erkən təkrar test ölü mikroorqanizm qalıqlarını aşkarlaya bilər. Müalicəni bitirən kimi özbaşına test verməyin, həkimin göstərdiyi tarixi gözləyin. Test tarixi və müalicənin bitmə tarixi barədə yazılı qeyd saxlamaq təkrar nəticənin düzgün şərhinə kömək edir.
Bəli, laboratoriya üsulu, hədəf gen və nümunənin keyfiyyəti fərqli ola bilər. Çox kiçik miqdarda mikroorqanizm olduqda nəticə sərhəddə qala bilər. Təkrar test lazım olarsa, mümkünsə eyni üsulu və uyğun nümunəni seçmək müqayisəni asanlaşdırır. Təkrar test üçün laboratoriyanın toplama qaydasına yenidən əməl edin və dəyişiklikləri bildirin.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.