Prostate-specific antigen

Prostat vəzinin hüceyrələrinin hasil etdiyi zülal; onun qandakı səviyyəsi prostat xərçənginin aşkarlanması və nəzarəti üçün istifadə olunur.

Sinonimlər: PSA

Prostatspesifik antigen (PSA) prostat vəzində əmələ gələn və toxum mayesini duruldan fermentdir. PSA-nın az bir hissəsi qana keçir. Səviyyənin artması prostatda nəsə baş verdiyini göstərir, lakin nə olduğunu demir: PSA orqan üçün spesifikdir, xərçəng üçün isə yox.

Nə üçün təyin edilir

simptomları olmayan kişilərdə prostat vəzi xərçənginin erkən aşkarlanması — faydası və mümkün riskləri həkimlə müzakirə edildikdən sonra (adətən 50 yaşdan, ailədə xərçəng olduqda 40–45 yaşdan);
sidik yolları simptomları və rektal müayinədə prostatda dəyişikliklər olduqda müayinə;
prostatektomiya və ya şüa terapiyasından sonra nəzarət, hormonal terapiyanın effektivliyinin qiymətləndirilməsi.

Hazırlıq

Qan venadan götürülür. Analizdən 2 sutka əvvəl eyakulyasiyadan və intensiv velosiped sürməkdən çəkinmək tövsiyə olunur. Prostat masajından, sistoskopiyadan, kateterizasiyadan, sidiyin kəskin ləngiməsindən sonra analiz bir neçə gün, biopsiyadan sonra və kəskin prostatitdə isə bir neçə həftə təxirə salınır. 5-alfa-reduktaza inhibitorları (finasterid, dutasterid) qəbul etdiyinizi həkimə bildirin: onlar PSA-nı təxminən iki dəfə azaldır.

Normalar

PSA ng/ml ilə ölçülür (mkq/l-ə uyğundur). Ümumi PSA-nın təxmini yuxarı həddi 4 ng/ml-dir; bir çox laboratoriya yaş normalarından istifadə edir: 50 yaşa qədər — təxminən 2,5 ng/ml, 50–59 yaş — 3,5, 60–69 yaş — 4,5, 70 yaş və yuxarı — 6,5 ng/ml. Sərhəd dəyərlərində (adətən 4–10 ng/ml) sərbəst PSA-nın payı təyin edilir: aşağı pay (10%-dən az) xərçəng ehtimalını artırır, yüksək pay (25%-dən çox) isə hiperplaziyanın xeyrinə danışır. İstinad dəyərləri laboratoriyadan, metoddan və yaşdan asılıdır; nəticələri eyni laboratoriyada müqayisə etmək daha rahatdır.

Kənarlaşmaların səbəbləri

Artma: prostat vəzi xərçəngi, xoşxassəli hiperplaziya, prostatit, sidik yollarının infeksiyaları, sidik ləngiməsi, yaxın vaxtlarda aparılmış manipulyasiyalar.
Azalma: 5-alfa-reduktaza inhibitorlarının qəbulu, prostatektomiyadan sonrakı vəziyyət (radikal əməliyyatdan sonra PSA praktiki olaraq təyin olunmayan səviyyəyə düşməlidir).

Bir dəfə yüksək çıxmış PSA diaqnoz deyil. Adətən analiz təkrarlanır, sonra prostatın multiparametrik MRT-si və lazım olduqda biopsiya aparılır. PSA-nın sürətli artması və ya xərçəng müalicəsindən sonra yenidən yaranması uroloq və ya onkoloqun təcili məsləhətini tələb edir.

Əlaqəli terminlər

Hansı həkim məşğul olur

Bu mövzuda məqalələr

Prostat xəstəliklərinin profilaktikası

Prostat vəzinin xəstəlikləri kişilərin ən geniş yayılmış xəstəliklərindən birinə aiddir. Xroniki prostatit əmək qabiliyyətli yaşda olan kişilərdə tez-tez…

İstiqamət: Urologiya

Prostatspesifik antigen