Tumor marker

Qanda və ya digər bioloji mayelərdə olan, bədxassəli şişlərdə səviyyəsi arta bilən maddədir; əsasən müalicəyə nəzarət üçün istifadə edilir.

Sinonimlər: Şiş markeri, Onkomarkerlər

Onkomarkerlər şiş hüceyrələrinin və ya orqanizmin şişə cavab olaraq hasil etdiyi zülallar, hormonlar, fermentlər və digər maddələrdir. Ən məşhurları: xərçəng-embrional antigen (XEA), prostatspesifik antigen (PSA), alfa-fetoprotein (AFP), CA-125, CA 19-9, CA 15-3, xorionik qonadotropin (XQ), kalsitonin, tireoqlobulin. Yadda saxlamaq vacibdir: onkomarker xərçəng diaqnozu qoymur — onun artması xoşxassəli xəstəliklərdə də mümkündür, erkən xərçəngdə isə səviyyə çox vaxt normal qalır.

Nə üçün təyin edilir

artıq müəyyən edilmiş şişin müalicəsinin effektivliyinə nəzarət;
əməliyyat və ya kimyaterapiyadan sonra residivin erkən aşkarlanması;
vizuallaşdırma və biopsiya ilə birlikdə differensial diaqnostikaya kömək;
bəzi şişlərdə proqnozun qiymətləndirilməsi (məsələn, xayanın germinogen şişləri).

Sağlam insanların skrininqi üçün onkomarkerlər, bir qayda olaraq, tövsiyə edilmir; kişilərdə PSA yoxlanışı barədə qərar həkimlə fərdi qaydada qəbul edilir.

Hazırlıq

Qan səhər acqarına, 8–12 saat yemək yemədən verilir. Bir gün əvvəl spirtli içki və intensiv fiziki yük istisna edilir. PSA üçün analizdən 2–3 gün əvvəl prostat masajından, velosiped sürməkdən və eyakulyasiyadan çəkinmək, CA-125 üçün isə mümkünsə menstruasiya zamanı analiz verməmək lazımdır. Dinamikada müqayisə üçün analizi eyni laboratoriyada etmək daha yaxşıdır.

Normalar

Təxmini yuxarı hədlər: XEA — 5 nq/ml-ə qədər (siqaret çəkənlərdə daha yüksək), CA-125 — 35 Vahid/ml-ə qədər, CA 19-9 — 37 Vahid/ml-ə qədər, ümumi PSA — yaşa görə fərqlərlə 4 nq/ml-ə qədər. İstinad göstəriciləri üsuldan, laboratoriyadan, cinsdən və yaşdan asılıdır, buna görə öz laboratoriyanızın blankına əsaslanın.

Kənarlaşmaların səbəbləri

Artım bədxassəli şişlərdə, eləcə də iltihab, qaraciyər və böyrək xəstəlikləri, pankreatit, endometrioz, hamiləlik və siqaret çəkmə zamanı müşahidə olunur. Əlamətlər olmadan birdəfəlik cüzi artım adətən panikaya deyil, təkrar analizə və həkim qiymətləndirməsinə əsasdır. Ən əsası dinamikadır: müalicə fonunda səviyyənin davamlı artması proqressiyaya dəlalət edə bilər. Nəticəni bütün məlumatları nəzərə alaraq onkoloq şərh etməlidir.