Erkən doyma çox az miqdarda qidadan sonra toxluq hissinin yaranmasıdır; bu səbəbdən insan adi porsiyanı bitirə bilmir.
Erkən doymada mədənin dolğunluq hissi bir neçə tikədən və ya adi porsiyanın kiçik hissəsindən sonra yaranır. Bu, iştahanın azalması ilə eyni deyil: aclıq hiss olunur, amma çox yemək mümkün olmur. Simptom çox vaxt epiqastriumda ağırlıq, köp və ürəkbulanma ilə müşayiət olunur və həm funksional, həm də üzvi xəstəliyin əlaməti ola bilər.
Mümkün səbəblər
- Funksional dispepsiya — yeməkdən sonra mədənin yuxarı hissəsinin boşalmaması və divarının həssaslığının artması.
- Qastroparez — mədənin gec boşalması; çox vaxt şəkərli diabetdə, əməliyyatlardan sonra, bəzi dərmanların fonunda.
- Mədə çıxışının çapıqla daralması ilə gedən xora xəstəliyi.
- Mədə xərçəngi və ya mədəni xaricdən sıxan şişlər.
- Qaraciyər və ya dalağın böyüməsi, assit.
- Mədədə aparılmış əməliyyatlardan, o cümlədən bariatrik əməliyyatlardan sonrakı vəziyyətlər.
- Dərmanların əlavə təsiri (məsələn, QLP-1 aqonistləri), həyəcan və depressiya.
Nə ilə müşayiət olunur
Partlama hissi, gəyirmə, ürəkbulanma, bəzən bir neçə saat əvvəl yeyilmiş həzm olunmamış qidanın qusulması. İnsan doyma səbəbindən daim az yeyirsə, zamanla bədən çəkisi azalır.
Diaqnostika
Həkim simptomun müddəti, qida qəbulu ilə əlaqəsi, qəbul olunan dərmanlar və yanaşı xəstəliklər barədə soruşur, müayinə aparır. Adətən ümumi qan analizi, qlükoza, biokimyəvi analiz, qastroskopiya, Helicobacter pylori yoxlanışı, qarın boşluğunun ultrasəs müayinəsi təyin olunur. Qastroparezdən şübhələndikdə mədənin boşalmasının ssintiqrafiyası və ya tənəffüs testi aparılır.
Nə etmək olar
Müayinəyə qədər gündə 5–6 dəfə kiçik porsiyalarla qidalanmaq, yağlı və kobud lifli qidanı azaltmaq kömək edir. Müalicəni həkim aşkarlanan səbəbə görə seçir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Qanlı və ya “qəhvə çöküntüsü” rəngli qusma, qara nəcis, mayeni saxlaya bilməmək, şiddətli qarın ağrısı olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın. Arıqlama, anemiya, udmada çətinlik və ya simptomun 50 yaşdan sonra yaranması halında gecikmədən planlı müayinə olunmaq lazımdır.
Əlaqəli terminlər
- Qastroparez
- Funksional dispepsiya
- Mədə xərçəngi
- Xora xəstəliyi
- İştahanın itməsi
- Bədən çəkisinin azalması
- Qastroskopiya
- Qarında ağırlıq
