İnsulinin sələfi olan molekulun insulinlə birlikdə ifraz olunan hissəsi; onun səviyyəsinə görə mədəaltı vəzinin özünün nə qədər insulin hasil etdiyi qiymətləndirilir.
C-peptid mədəaltı vəzinin beta-hüceyrələrində proinsulindən hazır insulin ayrılarkən yaranır: qana daxil olan hər insulin molekuluna bir C-peptid molekulu düşür. İnsulindən fərqli olaraq, C-peptid qaraciyərdə demək olar ki, tutulmur və qanda daha uzun dövr edir, ən əsası isə insulin preparatlarında olmur. Buna görə analiz insan artıq insulinoterapiya alsa belə, məhz orqanizmin öz insulin ifrazını göstərir.
Nə üçün təyin edilir
- 1-ci və 2-ci tip şəkərli diabeti ayırmaq, böyüklərin latent autoimmun diabetini (LADA) və monogen formaları tanımaq;
- uzunmüddətli diabetdə öz insulin ifrazının qalıb-qalmadığını qiymətləndirmək — bu, müalicənin seçiminə təsir edir;
- təkrarlanan hipoqlikemiyanın səbəbini aydınlaşdırmaq: insulinoma, sulfonilsidik cövhəri preparatlarının qəbulu və ya insulinin xaricdən yeridilməsi;
- mədəaltı vəzi əməliyyatlarından sonra onun funksiyasını qiymətləndirmək.
Hazırlıq
Qan 8–12 saatlıq aclıqdan sonra verilir, su içmək olar. Bəzən həkim stimullaşdırılmış test təyin edir — standart səhər yeməyindən və ya qlükaqon yeridildikdən sonra qan götürülür. Hipoqlikemiya epizodu zamanı müayinədə qan eyni vaxtda qlükoza, insulin və C-peptid üçün götürülür. Qəbul etdiyiniz şəkərsalıcı dərmanlar barədə mütləq xəbər verin.
Normalar
Böyüklərdə acqarına təxminən 0,37–1,47 nmol/l (1,1–4,4 nq/ml); bəzi laboratoriyalar nəticəni pmol/l ilə verir. İstinad dəyərləri metoddan və laboratoriyadan asılıdır, yeməkdən sonra isə səviyyə fizioloji olaraq yüksəkdir. Nəticə eyni anda götürülmüş qlükoza ilə birlikdə şərh olunmalıdır.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Artma: insulinrezistentlik və 2-ci tip diabetin erkən mərhələləri, piylənmə, insulinoma, insulin ifrazını stimullaşdıran dərmanlar, xroniki böyrək xəstəliyi (C-peptid böyrəklərlə xaric olunur və onların çatışmazlığında toplanır).
Azalma: 1-ci tip şəkərli diabet, beta-hüceyrələrin tükəndiyi uzunmüddətli 2-ci tip diabet, mədəaltı vəzinin çıxarılması. Hipoqlikemiya zamanı aşağı C-peptidin yüksək insulinlə birləşməsi insulinin xaricdən yeridildiyini göstərir.
Tək göstərici diaqnoz qoymur: diabetin tipi autoanticisimlər, klinik mənzərə və dinamika nəzərə alınmaqla müəyyən edilir.
Əlaqəli terminlər
- İnsulin
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- İnsulinoma
- Hipoqlikemiya
- Acqarına insulin
- HOMA-IR indeksi
- Mədəaltı vəzi
