Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün istifadə olunur. Adətən birinci və beşinci dəqiqələrdə qiymətləndirilir; ehtiyac olduqda davam etdirilir. Bu rəqəm uşağın gələcək zəkasını, məktəb uğurunu və ya bütün sağlamlıq perspektivini ölçmür.
Hansı xüsusiyyətlər qiymətləndirilir?
Ürək fəaliyyəti, tənəffüs, əzələ tonusu, refleks cavabı və rəng kimi əlamətlər bal sistemində nəzərə alınır. Bunlar uşağın uşaqlıqdan kənar həyata uyğunlaşmasını təsvir etməyə kömək edir. Qiymətləndirmə klinik müşahidənin hissəsidir. Xüsusən rəng kimi komponentləri bir fotoşəkildən valideynin dəqiq hesablaması mümkün deyil. Balın mənasını uşağı görən tibbi komanda izah etməlidir.
İlk bal niyə aşağı ola bilər?
Doğuşdan sonrakı uyğunlaşma, vaxtından əvvəl doğulma, bəzi dərmanlar və digər vəziyyətlər qiymətə təsir edə bilər. Balın aşağı olması səbəbi təkbaşına müəyyən etmir. Komanda tənəffüsü və ürək fəaliyyətini ayrıca qiymətləndirərək yardım göstərir. Yardıma başlamaq üçün beşinci dəqiqəni və ya yekun balı gözləmirlər. Təkrar qiymət uşağın gedişi haqqında əlavə məlumat verir.
Bal niyə təkbaşına diaqnoz deyil?
Aşağı nəticədən yalnız onun əsasında doğuş zamanı oksigen çatışmazlığı və ya beyin zədəsi nəticəsi çıxarmaq olmaz. Lazım gəldikdə qan qazları, nevroloji vəziyyət, tənəffüs və digər müayinələr nəzərə alınır. Eyni səbəbdən yüksək Apqar da bütün mümkün xəstəlikləri istisna etmir. Yenidoğulmuşun sonrakı müşahidəsi və müayinəsi ayrıca əhəmiyyət daşıyır.
Valideyn nəyi soruşa bilər?
Birinci və beşinci dəqiqə ballarını, körpəyə hansı yardımın göstərildiyini və əlavə nəzarətə niyə ehtiyac olduğunu soruşun. Xəstəxanadan çıxış sənədindəki məlumatı saxlamaq faydalıdır. Rəqəmləri digər uşaqlarla yarış göstəricisi kimi müqayisə etməyin. Əsas məsələ körpənin indi necə nəfəs alması, qidalanması və klinik vəziyyətidir. Aydın olmayan termini pediatrla dəqiqləşdirmək daha faydalıdır.
Balın dəyişməsi niyə məlumat verir?
Birinci dəqiqədən sonrakı qiymətləndirmədə yaxşılaşma körpənin uyğunlaşması və göstərilən yardıma cavabı barədə məlumat verə bilər. Lakin rəqəmlər yardımın bütün təfərrüatını göstərmir. Hansı komponentin aşağı olması və hansı dəstəyin verilməsi ayrıca qeyd edilir. Vaxtından əvvəl doğulan körpənin tonusu və tənəffüsü yetkin yenidoğulmuşla eyni olmaya bilər. Bu səbəbdən müxtəlif uşaqların ballarını bir yarış kimi müqayisə etmək doğru deyil.
Valideyn olaraq balı əzbərləməkdən çox çıxış planını anlamaq faydalıdır. Əlavə pediatrik nəzarət hansı səbəblə təyin edilib və nə zaman olmalıdır? Qidalanma, çəki və sarılıq üçün nəzarət lazımdırmı? Bu suallar gündəlik qayğıya təsir edir. Doğuşda aşağı bal barədə keçmiş qeyd varsa sonrakı inkişaf qiymətləndirilməsini həmin rəqəmə endirməyin. Pediatr uşağın hazırkı vəziyyətini və inkişafını digər məlumatlarla birlikdə izləyir.
Apqar reanimasiya qərarını gözlətmir
Yenidoğulmuşun nəfəs alması və ürək fəaliyyəti doğuşdan dərhal sonra qiymətləndirilir. Lazım olan yardım balın tam hesablanmasını gözləyərək gecikdirilmir. Apqar həmin vəziyyəti müəyyən vaxt nöqtələrində təsvir edən sistemdir. Yardım alan körpədə balın şərhi də göstərilən dəstəklə əlaqələndirilir. Tək rəqəm reanimasiyanın növünü və müddətini tam göstərmir. Valideynin doğuş sənədindən hansı müdaxilənin edildiyini öyrənməsi rəqəmi ayrıca müqayisə etməkdən daha faydalıdır. Gələcək nəzarət qərarı bütün neonatal məlumatla birlikdə verilir.
Bal necə hesablanır?
Apqar sistemində beş əlamətin hər biri 0, 1 və ya 2 bal ilə qiymətləndirilir, ümumi nəticə isə 0-dan 10-a qədər olur. Adı ingilis dilindəki beş göstəricinin baş hərflərini də xatırladır: görünüş (rəng), ürək döyüntüsü, refleks cavabı, əzələ tonusu və tənəffüs.
| Əlamət | 0 bal | 1 bal | 2 bal |
|---|---|---|---|
| Rəng | Solğun və ya göy | Bədən çəhrayı, əl-ayaq göyümtül | Bütün bədən çəhrayı |
| Ürək fəaliyyəti | Yoxdur | Dəqiqədə 100-dən az | Dəqiqədə 100 və daha çox |
| Refleks cavabı | Cavab yoxdur | Yüngül reaksiya | Güclü reaksiya (ağlama, öskürək) |
| Əzələ tonusu | Sallanmış | Əzalar bir qədər qatlanır | Aktiv hərəkət |
| Tənəffüs | Yoxdur | Zəif, nizamsız | Güclü ağlama |
Doğuş qeydlərində balın hansı dəqiqələrdə yazıldığını görmək olar; bu məlumatı çıxarış sənədində istəyin.
Hansı bal gözlənilən hesab olunur?
Bir çox sağlam yenidoğulmuşda birinci dəqiqədə bal 10-dan aşağı olur, çünki əl-ayağın rəngi ilk dəqiqələrdə hələ göyümtül görünə bilər. Bu, çox vaxt normal uyğunlaşma ilə bağlıdır. Beşinci dəqiqədə 7 və daha yuxarı bal ümumiyyətlə təsəlliverici hesab olunur, lakin bu, hər körpə üçün mütləq sərhəd deyil.
Aşağı bal alan körpəyə əlavə baxış və izləmə lazım ola bilər. Bu, hər dəfə problem olduğunu göstərmir, sadəcə komandanın daha diqqətli yoxlamasına əsas verir. Rəqəmin mənasını körpənin vəziyyəti, doğuş şəraiti və həftəsi ilə birlikdə neonatoloq və ya pediatr izah edir.
Bal subyektivlik elementi daşıyır, çünki rəngin və tonusun qiyməti müşahidəçinin gözünə bağlıdır. Buna görə o, kömək edici alətdir, dəqiq ölçü deyil.
Apqar və erkən doğulmuş körpələr
Vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrdə əzələ tonusu, refleks cavabı və tənəffüs güclü olmaya bilər, buna görə bal gözlənilməz dərəcədə aşağı çıxa bilər. Bu rəqəm tək başına əsas göstərici deyil: həmin körpələrdə həftə, çəki və tənəffüs dəstəyi ehtiyacı daha mühüm rol oynayır.
Əgər körpə tənəffüs və ya temperatur dəstəyi alırsa, bu, normaldır və komanda bunun səbəbini izah etməlidir. Erkən doğulmuş körpənin balı bu və ya digər olduğu üçün sonrakı inkişafı barədə nəticə çıxarılmamalıdır. İnkişafın izlənməsi ayrıca plan əsasında aparılır.
Beşinci dəqiqədə bal aşağıdırsa, qiymətləndirmə sonrakı dəqiqələrdə də davam etdirilə bilər.
Valideynlərə nəzarət əlamətləri
Həkimə müraciət edin
- Körpənin dərisi, dodaqları və ya dili göyərir.
- Nəfəs almada çətinlik, sürətli və ya səs-küylü tənəffüs, qabırğaarası çəkilmə.
- Yeməkdən imtina, həddindən artıq yuxululuq və ya oyatmaq çətindirsə.
- Qıcolma və ya qeyri-adi sallanma.
- Yüksək hərarət və ya aşağı bədən temperaturu.
Bu əlamətlər doğuşdakı bal nə olursa-olsun, təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Apqar doğuşdan sonra yenidən hesablanmır, sonrakı vəziyyət klinik müşahidə ilə izlənir.
Bu siyahı doğumxanadan çıxarkən komandadan alınan yazılı məsləhətləri əvəz etmir.
Kordon qanı analizi nə üçün götürülür?
Bəzi doğuşlarda göbək ciyəsindən qan nümunəsi götürülür və onun turşuluğu, yəni pH göstəricisi ölçülür. Bu analiz körpənin doğuş anındakı oksigen və turşu-qələvi vəziyyəti barədə daha obyektiv məlumat verir. Apqar balı isə müşahidəyə əsaslanan qiymətləndirmədir və bu analizi əvəz etmir.
Analiz xüsusilə bal aşağı olduqda, doğuş çətin keçdikdə, dölün ürək fəaliyyətində dəyişiklik olduqda və ya körpənin tənəffüsünə yardım göstərildikdə faydalı ola bilər. Hər doğuşda eyni qayda tətbiq edilmir; bu, müəssisə protokolundan asılıdır. Nəticə normaldırsa, ilk dəqiqələrdəki aşağı bal həmişə ciddi problem mənasına gəlmir. Nəticə anormaldırsa, komanda körpənin növbəti izləmə planını izah etməlidir. Rəqəmləri təkbaşına şərh etməyin və hansı göstəricinin nə demək olduğunu soruşun.
Körpə ilə ilk təmas və ilk saatlar
Vəziyyəti sabit olan körpənin doğuşdan dərhal sonra ananın dərisi ilə təmasda, yəni “dəri-dəriyə” vəziyyətdə saxlanılması ümumiyyətlə tövsiyə olunur. Bu təmas körpənin istiliyini saxlamağa, tənəffüsünün sakitləşməsinə və ilk əmizdirməyə kömək edə bilər. Bu zaman komanda körpənin rəngini, nəfəsini və aktivliyini izləməyə davam edir.
Əgər körpə qiymətləndirmə və ya yardım üçün başqa masaya aparılırsa, bunun səbəbini soruşa bilərsiniz. Bu, onun mütləq ağır vəziyyətdə olduğunu bildirmir; bəzən sadəcə qurulama, aspirasiya və ya əlavə müşahidə üçün edilir. Ana özünü pis hiss edirsə və ya əməliyyatdan sonra ayılma mərhələsindədirsə, təmas partnyor vasitəsilə təşkil edilə bilər. Əmizdirmədə çətinlik varsa, doğumxanada mama və ya laktasiya məsləhətçisindən kömək istəməkdən çəkinməyin.
Əlaqəli Xəstəliklər
Sarılıq
Sarılıq qanda bilirubinin artması nəticəsində dəri, selikli qişalar və göz skleralarının sarı rəng almasıdır. Hemolitik, qaraciyər və öd…
İstiqamət: Hepatologiya / İnfeksion xəstəliklər
Tez-tez Verilən Suallar
Bu nəticə təkbaşına xəstəlik hökmü deyil; komponentlər və ümumi vəziyyət əhəmiyyətlidir.
Gündəlik ev nəzarəti üçün nəzərdə tutulmayıb. Nəfəsalma çətinliyi, göyərmə və ağır halsızlıqda bal hesablamaq əvəzinə təcili yardım alınmalıdır.
Xeyr. Apqar yalnız doğuşdan sonrakı ilk dəqiqələrdəki vəziyyəti təsvir edir. Gələcək inkişaf, zəka və sağlamlıq barədə proqnoz vermək üçün istifadə olunmur. Ciddi problem şübhəsi olduqda isə əlavə müayinələr aparılır. Əgər qiymət aşağı olubsa, səbəbini və göstərilən yardımı soruşun.
Balı doğuşda iştirak edən tibbi işçi, adətən mama, neonatoloq və ya həkim verir. Qiymətləndirmə körpənin müşahidəsinə əsaslanır. Valideynlər balı soruşa və hansı əlamətlərin aşağı olduğunu aydınlaşdıra bilər. Əlavə suallarınız olsa, çıxarış sənədində yazılı məlumat istəyin.
Doğuş üsulu balı müəyyən edən yeganə amil deyil. Bəzi körpələrdə ilk dəqiqələrdə uyğunlaşma bir qədər yavaş ola bilər, çünki doğuş yolundan keçməmişlər. Bu, avtomatik problem demək deyil. Körpənin vəziyyətini komanda ayrıca qiymətləndirir. Hər halda körpənin vəziyyətini rəqəmə görə yox, klinik müşahidəyə görə qiymətləndirin.
Bəli, birinci dəqiqədə aşağı bal alan körpələrin çoxu yardımdan sonra sürətlə uyğunlaşır. Uzun müddət aşağı bal və əlavə tapıntılar olarsa, nəzarət daha ətraflı olur. Sonrakı inkişaf körpənin ümumi vəziyyətinə bağlıdır, buna görə yalnız balı yox, klinik gedişi də soruşun.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.