Eşitmənin yoxlanması və müayinəsi metodları

Eşitmənin müayinəsi metodları iki böyük qrupa bölünür – subyektiv və obyektiv metodlar.

Subyektiv və ya psixoakustik metodlar:

• eşitmənin nitq vasitəsilə yoxlanması;
• kamerton diaqnostikası;
• ton audiometriyası.

Obyektiv metodlar:

• kompüter audiometriyası;
• timpanometriya;
• akustik refleksometriya;
• otoakustik emissiya.

Eşitmənin müayinəsinin obyektiv üsullarına pasiyentin səslərə şərtsiz-refleks və şərti-refleks reaksiyalarını da aid etmək olar.

Eşitmənin yoxlanması aşağıdakı hallarda məsləhət görülür:

• eşitmənin azalmasına, qulaqda küyə və ya tutulma hissinə dair şikayətlər;
• uşağın səslərə reaksiyasının zəif olması, nitqin gec formalaşması;
• qulaq iltihabları, qulağa travma, baş travması keçirildikdən sonra;
• qulaq üçün zəhərli təsiri ola biləcək dərmanların qəbulu zamanı həkimin təyinatı ilə;
• yüksək səs-küylü şəraitdə uzun müddət işləyənlərdə profilaktik müayinə;
• yaşlı insanlarda eşitmənin müntəzəm yoxlanması;
• eşitmə cihazı seçilməzdən əvvəl.

İstifadəsi asandır, tez-tez həyatının ilk ilində olan uşaqlarda eşitmənin skrininq müayinəsi zamanı tətbiq olunur. Bunlar şərtsiz reflekslərdir və onların arasında ən informativləri aşağıdakılardır:

• bəbəyin genişlənməsi;
• göz qapaqlarının aktivliyi;
• gözhərəkət refleksi;
• gözlərin açılması;
• donub qalma və ya diksinmə;
• başın səs mənbəyi tərəfə çevrilməsi;
• oyanma;
• hərəkətlərin aktivləşməsi;
• tənəffüs hərəkətlərinin və ürək yığılmalarının tezliyinin dəyişməsi, aritmiya.

Eşitmə orqanının müayinəsinin bu metodlarının çatışmazlıqları da var:

• dəqiqliyi yüksək deyil (eyni yaşda olan uşaqlarda səs qıcıqlandırıcısına reaksiyaların geniş şəkildə fərqlənməsi mümkündür);
• səs təkrarlanarsa – refleksin sönməsi;
• yalnız nəzərəçarpan eşitmə pozğunluqlarına şübhə etməyə imkan verir.

Eşitmənin azalmasına şübhə olan körpələrə mütləq instrumental diaqnostika metodlarından istifadə etməklə əlavə müayinə təyin edilir.

Pediatrik praktikada da istifadə olunur, erkən yaşlı – birdən üç yaşadək uşaqlar üçün informativdir.

Bu metodların mahiyyəti müayinə olunanda həkimin yaratdığı səs stimuluna cavab olaraq çoxsaylı şərtsiz möhkəmləndirmə ilə şərti reflekslərin formalaşdırılmasından ibarətdir. Onlara müdafiə, operant, qida şərti reflekslərini, qırpma, bəbək və damar şərti-refleks reaksiyalarını aid edirlər.

Uşağın şərti-refleks reaksiyalarının qiymətləndirilməsi yolu ilə eşitmə pozğunluqlarının müayinəsinin nəticələri dəqiq deyil – onlar birbaşa müayinə olunanın psixoemosional vəziyyətindən asılıdır, psixi pozğunluqları olan pasiyentlərdə informativ deyil, eşitmə həddini dəqiq müəyyən etməyə imkan vermir. Təkrar diaqnostika zamanı bu reflekslər tez itir.

Onlar müayinə olunanın səsi qavrama keyfiyyətini özünün qiymətləndirməsinə əsaslanır. Bu metodların üstünlüyü onların sadəliyi və əlçatanlığı, diaqnostika üçün mürəkkəb aparatura tələb etməməsidir. Mənfi cəhəti isə nəticənin pasiyentin sözlərindən asılı olması və saxtalaşdırıla bilməsidir.

Eşitmənin müayinəsinin subyektiv metodları kimi aşağıdakılardan istifadə olunur:

• eşitmənin nitqlə diaqnostikası;
• eşitmə orqanının kamerton müayinəsi;
• ton audiometriyası.

Nitqlə müayinə

Diaqnost pasiyentin qulağından müxtəlif məsafədə, müxtəlif ucalıqda sadə sözlər və ya saylar deyir. Normal eşitmə pıçıltını bir neçə metr məsafədən eşitməyə imkan verir. Əgər pasiyent pıçıltılı nitqi bu məsafədən eşitmirsə, həkim bir qədər yaxınlaşır və deyilənləri təkrarlayır. Pasiyent eşitdiyini bildirdikdə həkim məsafəni eşitmə kartında qeyd edir. Əgər pasiyent pıçıltını eşitmirsə, danışıq nitqi ilə, sonra isə uca nitqlə diaqnostika aparılır. Müayinə olunmayan qulağı pasiyent kozelkinə basaraq özü bağlayır.

Kamerton müayinəsi

Eşitmənin keyfiyyətini kamertonların köməyi ilə müayinə edərkən dəstdəki səkkiz cihazdan əsasən ikisindən istifadə olunur və nəticə standartlar nəzərə alınmaqla qiymətləndirilir. Standartlar – normal eşitməyə malik pasiyentlərin kamertonun səsini eşitdiyi müddətdir.

Metod eşitmənin azalması faktını aşkar etməyə və bu pasiyentdə hansı növ eşitmə zəifliyinin – sensonevral, yoxsa konduktiv eşitmə zəifliyinin olduğunu müəyyən etməyə imkan verir.

Müayinənin nəticəsi eşitmə kartına yazılır.

Audiometriya

Subyektiv audiometriyanın ən geniş yayılmış metodları ton həddi və hədaşırı audiometriyadır.

Audiometrdən – müxtəlif intensivlikdə və tezlikdə səslər sintez edən, eşitmə həddini, yəni pasiyentin sağlam qulağının müəyyən etdiyi verilmiş tezlikli səsin minimal intensivliyini təyin etməyə imkan verən aparatdan istifadə olunur. Səsi eşitdikdə pasiyent pultun düyməsini basmalı və ya bu barədə deməlidir. Diaqnostikanın nəticəsi qrafik şəklindədir; orada üfüqi ox üzrə səsin intensivliyi, şaquli ox üzrə isə onun tezliyi qeyd olunur. Müayinə eşitmə zəifliyinin formasını dəqiqləşdirməyə – onun konduktiv, sensonevral, yoxsa qarışıq olduğunu müəyyən etməyə imkan verir.

Onlar daha çox uşaqlarda, həmçinin simulyasiyaya, eşitmənin azalmasının psixogen xarakterinə şübhə olan, qulaqda güclü küy şikayəti ilə müraciət edən böyüklərdə tətbiq olunur.

Kompüter audiometriyası

Metod müxtəlif intensivlikdə və tezlikdə eşitmə qıcıqlandırıcısının təsirinə cavab olaraq baş beyində eşitmə oyanma potensiallarının qeydə alınmasına əsaslanır. Bioelektrik impulslar pasiyentin başında yerləşdirilən elektrodların köməyi ilə – elektroensefaloqrafiya vasitəsilə qeydə alınır.

Eşitmənin obyektiv audioloji müayinəsinin qiyməti ton audiometriyasının qiymətindən yüksəkdir. Lakin bu diaqnostika metodu yüksək informativdir – eşitmə itiliyini müəyyən etməyə, azaldığı halda isə patoloji prosesin yerini aşkar etməyə kömək edir.

Timpanometriya

Metodun əsasında xarici qulaqda müxtəlif hava təzyiqi zamanı səsin eşitmə orqanı boyunca yayılarkən qarşılaşdığı müqavimətin qeydə alınması durur.

Müayinənin nəticəsi qrafik – timpanoqram şəklində əks olunur və həkim bunun əsasında orta qulağın strukturlarının vəziyyəti barədə nəticə çıxarır.

Akustik refleksometriya

Təbil boşluğunun əzələləri gərilərək eşitmə sümükcüklərinin amplitudasını azaldır və bu, daxili qulağın akustik travmalardan qorunması üçün lazımdır.

Səslə intensiv stimulyasiya refleks impulsunun yaranmasına gətirib çıxarır – təbil boşluğunun əzələləri yığılır. Bu yığılma anını akustik refleksin həddi adlandırır və xüsusi cihazla qeydə alırlar. Normada o, pasiyentin eşitmə həddindən xeyli yüksək səviyyədə qeydə alınır. Akustik refleks həddinin instrumental yolla təyin edilməsi fərdi həssaslıq həddini hesablamağa imkan verir; eşitmə pozğunluğu zamanı bu hədd bir və ya hər iki tərəfdə olmur.

Otoakustik emissiya

Daxili qulaq tükcüklü hüceyrələrinin rəqsi hesabına səslər yaya bilər. Bu səslərin xüsusi həssas cihazla qeydə alınmasına otoakustik emissiyanın qeydiyyatı deyilir.

O, qulağın səslə stimulyasiyası ilə (oyadılmış otoakustik emissiya) və onsuz (spontan otoakustik emissiya) qeydə alına bilər. Müayinənin birinci növü daxili qulağın xarici qıcıqlandırıcılara nə dərəcədə reaksiya verə bildiyini əks etdirir, ikincisi isə Korti orqanının tükcüklü hüceyrələrinin özünün vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir.

Müayinənin gedişi seçilmiş üsuldan asılıdır. Ən çox rast gəlinən ardıcıllıq belədir:

1. Həkim baxışı. Otorinolarinqoloq şikayətləri dinləyir, qulağı otoskopla yoxlayır, kükürd tıxacı və ya iltihab əlamətlərini aşkarlayır.
2. Sadə yoxlama. Nitq və kamerton vasitəsilə eşitmənin ilkin vəziyyəti və eşitmə zəifliyinin növü təxmini qiymətləndirilir.
3. Audiometriya. Səs izolyasiya olunmuş otaqda qulaqlıqla müxtəlif tezlikli səslər verilir, pasiyent eşitdikdə düyməni basır. Nəticə qrafik şəklində qeydə alınır.
4. Orta qulağın yoxlanması. Timpanometriya və akustik refleksometriya orta qulaq strukturlarının vəziyyətini göstərir.
5. Obyektiv üsullar. Uşaqlarda və əməkdaşlıq edə bilməyən pasiyentlərdə otoakustik emissiya və kompüter audiometriyası tətbiq olunur.
6. Nəticənin şərhi. Həkim bütün məlumatları birləşdirir, eşitmə zəifliyinin növünü və dərəcəsini müəyyən edir, müalicə və ya eşitmə cihazı barədə tövsiyə verir.

Müayinələr ağrısızdır və adətən qısa vaxt çəkir.

Müayinə nəticələri eşitmə zəifliyinin hansı hissədə yarandığını göstərir. Bu, müalicə üsulunu seçmək üçün vacibdir.

Bəzi pasiyentlərdə hər iki növ birlikdə olur, bu halda qarışıq eşitmə zəifliyindən danışılır.

Uşaqlarda otoakustik emissiya və obyektiv audiometriya ən əlverişli üsullardır, çünki uşağın cavab verməsini tələb etmirlər. Daha böyük uşaqlarda oyun formasında audiometriya tətbiq oluna bilər. Nəticələr uşağın psixoemosional vəziyyətindən, yaşından və əməkdaşlığından asılı olduğu üçün lazım olduqda müayinə təkrarlanır.

Aşağıdakı hallarda gözləməyin, otorinolarinqoloqa və ya audioloqa müraciət edin: