Audiometriya eşitmə itiliyini ölçən və eşitmə itkisinin dərəcəsini müəyyən edən müayinədir. Məqalədə onun necə aparıldığı, hansı növlərinin olduğu və nəticələrin nəyi göstərdiyi nəzərdən keçirilir.
Tam karlığa qədər eşitmə qabiliyyətinin azalması qulağın və sinir sisteminin bir sıra xəstəliklərinin nəticəsi ola bilər, bəzən isə anadangəlmə patologiyanın təzahürüdür. O, pasiyentin həyat keyfiyyətini aşağı salır, bəzən onun əlilliyinə gətirib çıxarır. Çox vaxt bu, geriyə dönən prosesdir, xüsusilə vaxtında diaqnostika və ondan sonra gələn adekvat müalicə aparıldıqda.
Audiometriya – otolarinqologiyada eşitmə itiliyini müəyyən etməyə imkan verən müayinə metodudur. Xüsusi avadanlığın olmasını tələb edir, lakin tez aparılır və pasiyentə ağrı vermir.
Müayinəyə əvvəlcədən qeydiyyatdan sonra gəlmək olar; vaxt və hazırlıq barədə təfərrüatları qeydiyyatdan dəqiqləşdirin.
Prosedurun mahiyyəti
Audiometriyanın əsasını eşitmə həddinin – konkret insanın qulağının tuta biləcəyi verilmiş tezlikli səsin minimal intensivliyinin müayinəsi təşkil edir. Bu kəmiyyətin normada orta göstəriciləri mövcuddur, patologiya zamanı isə onun qiymətləri əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir (adətən artır).
Eşitmə audiometriyasının nəticəsi audioqramdır – üfüqi oxda səsin tezliyinin, şaquli oxda isə pasiyentin qulağı tərəfindən eşidilən intensivliyin əks olunduğu qrafik.
Audiometriyanın növləri
Bu müayinənin bütün üsulları subyektiv və obyektiv olmaqla bölünür. Subyektiv üsullar pasiyentin hisslərinə əsaslanır. Onlar kifayət qədər sadə, eyni zamanda informativdir, lakin ümumi çatışmazlığa malikdir – müayinə olunan şəxsin simulyasiya etməsini istisna etmir. Onlara nitq və tonal audiometriya aiddir. Sonuncu isə öz növbəsində hədd və həddüstü audiometriyaya bölünür.
Obyektiv üsulların əsasında müəyyən səsə cavab olaraq orqanizmdə gedən fizioloji proseslərin qiymətləndirilməsi dayanır. Pasiyentin sözləri burada heç bir rol oynamır, ondan heç bir hərəkət tələb olunmur – cihazların datçikləri hər şeyi özləri müəyyən edəcək. Bu metodlardan istifadə etməklə eşitmənin pisləşməsini simulyasiya etmək mümkün olmayacaq. Nitq pozğunluğu olan, hərəkətsiz pasiyentləri, həmçinin erkən yaşlı uşaqları müayinə etmək olar. Bunlar kompüter audiometriyasının üsullarıdır – elektroensefaloaudiometriya və elektrokoxleoqrafiya.
| Qrup | Üsullar | Əsas xüsusiyyət |
|---|---|---|
| Subyektiv | Nitq audiometriyası, tonal hədd və həddüstü audiometriya | Pasiyentin cavablarına əsaslanır, simulyasiya imkanı var |
| Obyektiv | Kompüter audiometriyası, elektrokoxleoqrafiya | Pasiyentin fəal iştirakını tələb etmir, kiçik uşaqlar və hərəkətsiz pasiyentlər üçün uyğundur |
Müayinəyə göstərişlər və əks-göstərişlər
Eşitmə itiliyinin yoxlanılması eşitmənin azalmasını qeyd edən bütün pasiyentlərə göstərişdir. Bu simptom xüsusilə tez-tez aşağıdakı xəstəliklər zamanı yaranır:
- qulağın müxtəlif şöbələrində kəskin və ya xroniki infeksion-iltihabi proseslər (orta otit, labirintit, mastoidit);
- neyroinfeksiyalar (meningitlər, ensefalitlər);
- kəllə-beyin travmaları;
- baş beynin və ya qulağın törəmələri;
- eşitmə sinirinin nevriti;
- beyin qan dövranının kəskin pozulmaları;
- yenidoğulmuşlarda – eşitmə orqanının və ya sinir sisteminin anadangəlmə xəstəlikləri.
Qulaq xəstəliyi artıq diaqnostika olunduqda və koxlear implantasiyaya ehtiyac yarandıqda audiometriya eşitmə aparatının uyğun növünün seçilməsi və sonuncunun keyfiyyətli sazlanması məqsədilə aparılır. Qulaqda əməliyyatdan sonra bu müayinə müdaxilənin effektivliyini qiymətləndirməyə – eşitmənin yaxşılaşıb-yaxşılaşmadığını müəyyən etməyə imkan verir. Profilaktik müayinə qaydasında belə diaqnostika səs-küylü istehsalatlarda işləyən insanlara müntəzəm olaraq (ən azı ildə bir dəfə) lazımdır.
Qulağın audiometriyasına mütləq əks-göstərişlər yoxdur. Eyni zamanda onun bu və ya digər metodu pasiyentlərin bütün kateqoriyalarına uyğun gəlmir. Belə ki, yenidoğulmuşa və ya beyin qan dövranının kəskin pozulması nəticəsində iflic olmuş pasiyentə tonal hədd audiometriyası aparmaq mümkün deyil – onlar həkimin təlimatlarını yerinə yetirməyə qadir deyillər. Belə pasiyentlərə kompüter audiometriyası göstərişdir.
Hazırlıq lazımdırmı?
eşitmə audiometriyasına hazırlıq tələb olunmur. Yeganə məhdudiyyət – diaqnostikadan bir gün əvvəl qulaqlıqlardan istifadədən və səs-küylü tədbirlərə, şənliklərə, diskotekalara getməkdən imtinadır: qulağa intensiv səs-küy təsiri müayinənin informativliyini azalda, onun nəticəsini təhrif edə bilər.
Müayinə üsulu
Audiometriyanın üsulu müayinənin növündən asılı olaraq fərqlənir. Prosedurun istənilən növünün əvvəlində həkim eşitmə orqanına baxacaq, eşitmə keçəcəyini kükürddən təmizləyəcək, yad cisim olduqda isə onu çıxaracaq.
Nitq audiometriyası
Texniki cəhətdən ən sadə metod. Həkim pasiyentdən müəyyən məsafədə dayanır. Müxtəlif ucalıqda (pıçıltıdan adi danışıq nitqinə qədər) o, müxtəlif intellekt səviyyəsinə, müxtəlif peşəyə malik pasiyentlərin başa düşəcəyi sözlər və ya sadə ifadələr toplusunu deyir. Pasiyentin vəzifəsi onları təkrarlamaqdır. Pasiyentin cavabları əsasında həkim audioqramın qrafikini əl ilə qurur.
Bu diaqnostika növünün digər variantı sözlərin və ya sadə ifadələrin audiodaşıyıcıdan translyasiyasıdır. Çətinləşdirmək üçün fon səs-küyündən istifadə oluna bilər.
Eşitmənin azalması mənbəyinin verifikasiyası üçün nitq audiometriyası istifadə olunmur. Onun tətbiq sahəsi eşitmə aparatının seçilməsi və sazlanmasıdır.
Tonal audiometriya
Eşitmə itiliyinin yoxlanılmasının ən geniş yayılmış metodu hədd tonal audiometriyasıdır; o, səskeçirmə və səsqavrama xüsusiyyətlərini bir-birindən ayrı öyrənməyə imkan verir.
Prosedur zamanı pasiyent audiometrə qoşulmuş qulaqlıqlar başında oturmuş vəziyyətdə olur, əlində isə düyməsi olan pult saxlayır. Sol və sağ qulaq növbə ilə müayinə edilir.
Səskeçirmə xüsusiyyətlərini müəyyən etmək üçün qulaqlıq vasitəsilə pasiyentə müəyyən tezlikli və intensivlikli səs verilir; pasiyent onu eşitdikdə pultun düyməsini basır və aparat audioqram qrafikinin lazımi yerində nöqtəni özü qeyd edir. Səsin tezliyi və intensivliyi verilmiş diapazonda tədricən dəyişir, audioqramda səskeçirməni xarakterizə edən fasiləsiz əyri vizuallaşır.
Səsqavramanı müayinə etmək (sümük keçiriciliyini qiymətləndirmək) üçün pasiyentin qulaq seyvanlarının arxasında yerləşən məməyəbənzər çıxıntılara xüsusi datçiklər qoyulur; pasiyent onlar vasitəsilə müəyyən intensivlikli vibrasiyanı hiss etməli və həmin anda pultun düyməsini basmalıdır. Müayinənin nəticəsində audioqramda ikinci əyri, bu dəfə nöqtəli əyri görünəcək və o, sümük keçiriciliyini xarakterizə edəcək.
Müayinə zamanı pasiyent qulağında müəyyən diskomfort hiss edə, istəsə eşitmənin azalmasını simulyasiya edə bilər ki, bu da eşitmə audiometriyasının bu növünün mühüm çatışmazlığıdır. Qulaqda kəskin iltihabi proseslər zamanı istifadə olunmur.
Eşitmə orqanının bəzi xəstəlikləri müəyyən tezlikli və intensivlikli səslərə qeyri-adekvat həssaslıqla müşayiət olunur – məsələn, pasiyentlər sakit səsləri heç eşitmir, lakin ucadan gələn səsləri yaxşı fərqləndirirlər. Bu pozğunluqları diaqnostika etmək üçün tonal həddüstü audiometriyadan istifadə olunur – qulaqlıqda müəyyən tezlikli səsin intensivliyi müayinə olunanda diskomfort yaranana qədər artırılır, sonra isə eşitmə həddi ilə xoşagəlməz hisslər həddi arasındakı interval qiymətləndirilir. Tonal həddüstü audiometriya çərçivəsində bu göstəriciləri müəyyən edən bəzi digər testlər də tətbiq oluna bilər.
Kompüter audiometriyası
Bu diaqnostika metodu pasiyentin fəal iştirakını tələb etmir, buna görə də həkimin təlimatlarını anlamayan psixi pozğunluqları olan şəxslərdə, hərəkətsiz pasiyentlərdə və ya verilən təlimatları yerinə yetirməyə qadir olmayan erkən yaşlı uşaqlarda istifadə oluna bilər. Zərurət yarandıqda pasiyent müayinə zamanı ümumi anesteziya altında – dərman yuxusu vəziyyətində ola bilər.
Pasiyentin başına kompüterə qoşulmuş elektrodlar quraşdırılır, qulaqlıqlar taxılır və onlar vasitəsilə müxtəlif tezlikli və intensivlikli səslər verilir. Baş beynin səsə reaksiyası əsasında kompüter elektroensefaloqram – qrafik təsvir yazır; həkim sonradan bu təsvirə əsasən eşitməyə təsir edən prosesin lokalizasiyasını müəyyən edəcək.
Kompüter audiometriyasının bir variantı elektrokoxleoqrafiyadır (eşitmə sinirinin elektrik stimullaşdırmasına reaksiyasının qeydə alınması).
Müayinə mərhələləri
Tonal audiometriya ən çox tətbiq olunan üsul olduğu üçün müayinənin ümumi gedişi əsasən onunla bağlı təsvir olunur. Konkret ardıcıllıq cihazdan və müayinənin növündən asılı olaraq dəyişə bilər:
- Baxış. Həkim qulaq keçəcəyinə baxır, kükürd tıxacı və ya yad cisim varsa, onu təmizləyir.
- Hazırlıq. Pasiyent səssiz kabinetdə oturur, başına qulaqlıq taxılır, əlinə düyməli pult verilir.
- Siqnalların verilməsi. Qulaqlıqdan müxtəlif tezlikli və intensivlikli səslər növbə ilə sağ və sol qulağa verilir.
- Cavab. Səsi eşidən kimi pasiyent düyməni basır, cihaz nöqtəni audioqramda qeyd edir.
- Sümük keçiriciliyi. Lazım olduqda qulağın arxasına xüsusi vibrator yerləşdirilir və səsqavrama ayrıca yoxlanılır.
- Nəticənin izahı. Həkim audioqramı qiymətləndirir, nəticəni pasiyentə izah edir və sonrakı addımları müəyyən edir.
Audioqramın qiymətləndirilməsi
Audioqram eşitmənin hansı tezliklərdə və hansı səviyyədə dəyişdiyini göstərir. Əyrilərin müqayisəsi eşitmə pozğunluğunun xarakterini müəyyən etməyə kömək edir. Nəticəni yalnız həkim şərh edir, çünki eyni audioqram müxtəlif səbəblərdən ola bilər.
| Nəticə tipi | Nəyi göstərir | Mümkün səbəblər |
|---|---|---|
| Normaya uyğun | Hava və sümük keçiriciliyi eşitmənin qorunduğunu göstərir | Pozğunluq aşkarlanmayıb |
| Səskeçirmə pozğunluğu | Səs orta və xarici qulaqda çətin ötürülür | Kükürd tıxacı, otit, orta qulaqda maye, nağara pərdəsinin dəyişiklikləri |
| Səsqavrama pozğunluğu | Daxili qulaq və ya eşitmə sinirində problem | Səs-küy təsiri, yaşa bağlı dəyişikliklər, nevrit, travma |
| Qarışıq tip | Hər iki mexanizmin birgə olması | Xroniki otit, uzunmüddətli xəstəliklər |
Qeyd
Müayinəyə mütləq əks göstəriş yoxdur, lakin qulaqda kəskin iltihab olduqda bəzi üsullar uyğun gəlmir. Bu halda həkim müayinənin vaxtını və növünü fərdi seçir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Eşitmənin dəyişməsini gözləmək olmaz, çünki vaxtında diaqnostika geriyə dönən pozğunluqlarda nəticəni yaxşılaşdırır.
Həkimə müraciət edin
- eşitmə qəfil azalıb və ya bir qulaqda pisləşib;
- qulaqda daimi küy, cingilti və ya dolğunluq hissi var;
- qulaqdan ifrazat və ya ağrı müşahidə olunur;
- uşaq çağırışa reaksiya vermir və ya nitqi gecikir;
- səs-küylü şəraitdə işləyirsiniz və müntəzəm yoxlanış lazımdır.
Əlaqəli Xidmətlər
Audiometriya
Audiometriya eşitmə itiliyini ölçür və hər qulağın müxtəlif tezlikli səsləri nə dərəcədə eşitdiyini göstərir. Otolarinqoloq onu eşitmə azaldıqda,…
İstiqamət: Surdologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Xeyr, müayinə ağrısızdır. Pasiyent qulaqlıq taxır və səsi eşidəndə düyməni basır. Yalnız bəzən qulaqlıqdan və ya vibratordan yüngül narahatlıq hissi ola bilər.
Müayinənin müddəti üsuldan və cavabların sürətindən asılıdır. Tonal audiometriya adətən qısa vaxt aparır, kompüter üsulları isə daha uzun ola bilər. Dəqiq müddəti həkim bildirir.
Bəli. Kiçik uşaqlarda və təlimata əməl edə bilməyən pasiyentlərdə pasiyentin fəal iştirakını tələb etməyən obyektiv üsullardan, yaşlı uşaqlarda isə oyun formasında tonal müayinədən istifadə olunur.
Xüsusi hazırlıq tələb olunmur. Müayinədən əvvəl yüksək səs-küydən, qulaqlıqla ucadan musiqi dinləməkdən və səs-küylü tədbirlərdən çəkinmək tövsiyə olunur, çünki bu, nəticəni təhrif edə bilər.
Həkim səbəbi müəyyən edir və müalicə, eşitmə aparatı və ya əlavə müayinələr barədə qərar verir. Bəzi hallarda eşitmə vaxtında müalicə ilə bərpa oluna bilər.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.