Timpanometriya orta qulağın səs rəqslərini nə dərəcədə yaxşı ötürdüyünü qiymətləndirən müayinədir. Məqalədə onun necə aparıldığı və nəticələrin hansı pozğunluqlardan xəbər verdiyi izah edilir.
Timpanometriya – otolarinqologiyada müayinə üsuludur; onun məqsədi qulaqda səs rəqslərinin keçiriciliyində mövcud pozuntuları müəyyən etməkdir. O, eşitmənin azalma dərəcəsini qiymətləndirmir, lakin həkimə patoloji prosesin eşitmə analizatorunun hansı hissəsində yerləşdiyini aydınlaşdırmağa və onun təbiəti barədə fərziyyə yürütməyə kömək edir.
Müayinənin nəticəsi eşitmə şikayətlərinin səbəbini aydınlaşdırmağa və müalicə taktikasını seçməyə kömək edir.
Metodun mahiyyəti
İnsanın eşitmə analizatoru üç şöbədən ibarətdir: xarici, orta, daxili qulaq. Xarici qulağa qulaq seyvanı və xarici qulaq keçəcəyi aiddir. Orta qulaq – içərisində üç eşitmə sümükcüyü – çəkic, zindan və üzəngi yerləşən təbil boşluğudur. Daxili qulaq – içərisində maye və eşitmə tükcükləri olan yarımdairəvi kanallarla birlikdə ilbizdir.
Səs qulaq seyvanı tərəfindən tutulur və xarici qulaq keçəcəyinə düşür, təbil pərdəsinə qədər yayılaraq onun rəqslərinə səbəb olur. Pərdə bu rəqslərin böyük hissəsini orta qulağa, eşitmə sümükcüklərinə – ardıcıl olaraq onların hər birinə, üzəngi isə daxili qulaq boşluğuna ötürür; burada səs rəqsləri sinir impulslarına çevrilir və beynə yönəldilir. İnsan beləcə eşidir.
Patologiya zamanı isə səs rəqslərinin keçirilmə mexanizmi pozulur, pasiyent bu zaman eşitmənin azalmasını qeyd edir, digər şikayətlər də irəli sürə bilər (qulaqda tıxanma hissi, ağrı, ağırlıq, başgicəllənmə).
Timpanometriya, qulağın müayinə üsulu kimi, həkimə təbil pərdəsinin hərəkətlilik dərəcəsini və səsin eşitmə analizatorunun digər şöbələri üzrə keçirilməsinin xüsusiyyətlərini qiymətləndirməyə imkan verir. Bu müayinənin nəticəsi əsasında diaqnozu verifikasiya etmək olmaz, o, mütəxəssis tərəfindən pasiyentin şikayətləri və digər diaqnostika üsullarının nəticələri ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Göstərişlər
Timpanometriya LOR-həkimin və ya audioloqun təyinatı ilə aşağıdakı hallarda tövsiyə oluna bilər:
- aydın səbəb olmadan və ya qulağın keçirilmiş infeksion-iltihabi xəstəliklərindən, kəllə-beyin travmasından sonra eşitmə itiliyinin azalması;
- təkrarlanan otitlər, rinitlər, sinusitlər;
- uşaqlarda adenoidit və qulaqda tıxanma şikayətləri;
- orta qulaqda maye toplanmasına şübhə (eksudativ otit);
- təbil boşluğunda polipoz artımlara və ya şiş törəmələrinə şübhə;
- otoskleroza və eşitmə sümükcüklərinin zəncirinin pozulmasına şübhə;
- eşitmə borusunun keçiriciliyinin pozulması şübhəsi;
- qulaq əməliyyatından sonra nəzarət.
Əks göstərişlər və kimə uyğun deyil
Diqqət!
Timpanometriya aşağıdakı hallarda aparılmır və ya təxirə salınır: qulağın kəskin iltihabi xəstəlikləri (mirinqit, kəskin irinli otit), qulağın təzə travması və ya əməliyyatı, xarici qulaq keçəcəyində kəskin iltihab, ağır ağrı. Təbil pərdəsinin bütövlüyü pozulubsa, müayinə texniki cəhətdən mümkün olsa da, adətən informativ olmur və qərarı həkim verir. Qulağın bu cür vəziyyəti müayinədən əvvəl həkimə bildirilməlidir.
Hazırlıq lazımdırmı?
Timpanometriya üsulu ilə eşitmənin yoxlanılmasına xüsusi hazırlıq tələb olunmur. Pasiyent adi rejimini davam etdirə bilər, yemək və dərmanlar məhdudlaşdırılmır. Müayinədən əvvəl yalnız aşağıdakıları nəzərə almaq tövsiyə olunur:
- qulaqda ağrı, ifrazat, soyuqdəymə və ya yüksək hərarət varsa, bunu həkimə bildirin;
- qulaqda kükürd tıxacı varsa, həkim əvvəlcə onu çıxara bilər;
- uşaqlara müayinənin gedişini evdə sakit izah etmək yaxşı olar;
- əvvəlki audioqramma və otolarinqoloq rəylərini özünüzlə götürün.
Prosedur necə keçir
Müayinə ambulator şəraitdə aparılır və adətən ağrı vermir. Əsas mərhələlər aşağıdakı kimidir:
- Baxış. Pasiyent oturur. Həkim otoskopiya aparır, xarici qulaq keçəcəyinə və təbil pərdəsinə baxır, lazım olduqda kükürd yığınını çıxarır.
- Zondun yerləşdirilməsi. Silikon uclu kiçik zond xarici qulaq keçəcəyinin girişində hermetik yerləşdirilir. Zond hava nasosu, səs generatoru və mikrofonla təchiz olunub.
- Təzyiqin dəyişdirilməsi. Cihaz keçəcəkdə havanın təzyiqini tədricən dəyişir. Bu zaman qulaqda təyyarədə uçuşa bənzər yüngül təzyiq və ya narahatlıq hissi ola bilər.
- Səsin verilməsi və qeydi. Müəyyən tezlikdə səs verilir, mikrofon pərdədən əks olunan səsi qeyd edir. Alınan məlumat qrafik şəklində (timpanoqram) ekrana çıxır.
- İkinci qulaq. Eyni manipulyasiya digər qulaqda təkrarlanır. Adətən əvvəlcə sağlam və ya daha yaxşı eşidən qulaq yoxlanılır.
Müayinə hər qulaq üçün qısa vaxt çəkir. Prosedur təhlükəsizdir və ağırlaşma yaratmır. Uşaqlarda prosedur eynidir, əsas şərt uşağın sakit olması, müayinə zamanı tərpənməməsidir. Kiçik pasiyenti qorxutmamaq üçün valideynlər evdə müayinənin gedişini «ana-bala» oyununda və ya oyuncaq üzərində nümayiş etdirə bilərlər.
Nəticənin şərhi
Timpanometriya nəticələri sağ və sol qulaq üçün ayrıca qrafik şəklindədir. Diaqnostik dəyər əyrinin formasında, zirvənin (pikin) olub-olmamasında, yerləşməsində və hündürlüyündədir. Aşağıda ən çox istifadə olunan tiplər göstərilir:
| Tip | Qrafikin xarakteri | Ehtimal olunan mənası |
|---|---|---|
| A | Mərkəzdə aydın bir zirvə | Norma: pərdə orta dərəcədə elastikdir, orta qulaqda təzyiq normaldır |
| As | Mərkəzdə, lakin aşağı zirvə | Pərdənin və ya eşitmə sümükcüklərinin hərəkətliliyinin azalması, məsələn, otoskleroz və ya çapıq |
| Ad | Çox yüksək, bəzən şkaladan çıxan zirvə | Pərdənin həddən artıq hərəkətliliyi, bəzən sümükcüklər arasındakı əlaqənin pozulması |
| B | Zirvəsiz düz əyri | Orta qulaqda maye, qalın selik və ya pərdənin perforasiyası, nadir hallarda törəmə |
| C | Zirvə mənfi təzyiq zonasına sürüşüb | Eşitmə borusunun keçiriciliyinin pozulması, soyuqdəymədən sonra və ya adenoiditdə |
Timpanometriyanın nəticəsini pasiyent müstəqil qiymətləndirməməlidir. O, tək başına diaqnoz qoymağa imkan vermir və yalnız LOR-həkim tərəfindən pasiyentin şikayətləri, baxış və audioqramma kimi digər müayinələrlə birgə şərh olunur.
Timpanometriya və audioqramma: fərq nədədir
Bu iki müayinə tez-tez birlikdə təyin edilir, lakin onlar müxtəlif suallara cavab verir. Audioqramma eşitmənin səviyyəsini ölçür: insan hansı tezlikdə və gücdə səsləri eşidir. Timpanometriya isə səsin qulaqda necə keçdiyini, yəni orta qulağın mexaniki vəziyyətini qiymətləndirir.
Timpanometriya
- pərdənin hərəkətliliyini göstərir;
- orta qulaqda təzyiq və mayenin olmasını qiymətləndirir;
- pasiyentin aktiv iştirakını az tələb edir, uşaqlar üçün əlverişlidir;
- eşitmə səviyyəsini ölçmür.
Audioqramma
- eşitmə qabiliyyətini və itkinin dərəcəsini göstərir;
- keçirici və sinir tipli itkini ayırd etməyə kömək edir;
- pasiyentin siqnallara cavab verməsini tələb edir;
- qulaq pərdəsinin hərəkətliliyini birbaşa ölçmür.
Həkim hər iki müayinənin nəticəsini birlikdə qiymətləndirərək eşitmənin azalmasının səbəbinin orta qulaqda, yoxsa daxili qulaqda olduğunu müəyyən edir. Bu, düzgün müalicə seçmək üçün vacibdir.
Uşaqlarda timpanometriya
Uşaqlarda eşitmənin pisləşməsi çox vaxt orta qulaqda maye toplanması ilə bağlı olur və valideynlər bunu dərhal fərq etməyə bilərlər. Uşaq televizoru yüksək səslə dinləyir, çağırışa reaksiya vermir, qulağını tutur, diqqətsiz görünür. Belə hallarda timpanometriya sürətli və təhlükəsiz müayinə üsuludur.
Müayinə zamanı uşağın sakit olması vacibdir. Kiçik yaşlı uşaqlarda valideyn uşağı qucağında saxlaya bilər. Nəticə uşağın yaşına və cihaza görə fərqli şərh oluna bilər, buna görə qiymətləndirməni uşaq otorinolarinqoloqu və ya audioloq aparır. Uşaqda şübhəli nəticə olduqda təkrar müayinə və əlavə testlər təyin olunur.
Müayinə zamanı hisslər və təhlükəsizlik
Timpanometriya ağrısız müayinədir, lakin bəzi pasiyentlər qısa müddətli narahatlıq hiss edə bilər: qulaqda təzyiq, doluluq, yüngül uğultu. Bu hisslər müayinə bitdikdən dərhal sonra keçir. Prosedur zamanı pasiyentə tərpənməmək, danışmamaq və yutqunmamağa çalışmaq məsləhət görülür, çünki hərəkət nəticələrin dəqiqliyini azaldır.
Müayinənin üstünlüyü onun sürətli, təhlükəsiz və təkrarlana bilən olmasıdır. Buna görə uşaqlarda və eşitmə şikayətləri olan hər yaşda pasiyentlərdə geniş istifadə olunur. Nəticələrin etibarlılığı pasiyentin əməkdaşlığından, zondun düzgün yerləşdirilməsindən və qulağın vəziyyətindən asılıdır. Təkrar müayinə lazım gələ bilər.
Müayinədən sonra nə olur
- DərhalMüayinə bitdikdən sonra pasiyent adi fəaliyyətinə qayıda bilər, məhdudiyyət tələb olunmur.
- Həmin günHəkim timpanoqramı audioqramma, otoskopiya və şikayətlərlə birlikdə qiymətləndirir, rəy verir.
- Sonrakı mərhələLazım olarsa, əlavə müayinə, müalicə və ya təkrar timpanometriya təyin olunur.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Həkimə müraciət edin
- eşitmə pisləşib, qulaqda tıxanma hissi və ya uğultu davam edirsə;
- qulaqda ağrı, irinli ifrazat və ya hərarət yaranıbsa;
- uşaq tez-tez qulağını tutur, çağırışlara reaksiya vermir və ya nitq inkişafında gecikmə şübhəsi varsa;
- başgicəllənmə, yeriş pozğunluğu və ya üz əzələlərində zəiflik əlavə olunarsa, gecikmədən müraciət edin;
- timpanometriya nəticəsi qeyri-normal olub, həkim əlavə müayinə təyin edibsə.
Əlaqəli Xidmətlər
Timpanometriya
Timpanometriya təbil pərdəsinin hərəkətliliyini və orta qulaqdakı təzyiqi ölçən qısa müayinədir. O, orta qulaqda maye toplandıqda, eşitmə borusu…
İstiqamət: Surdologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Xeyr, müayinə ağrı vermir. Bəzən qulaqda təzyiq və ya təyyarədə uçuşa bənzər narahatlıq hissi olur, bu qısa müddətdə keçir.
Timpanometriya eşitmənin səviyyəsini ölçmür. O, orta qulağın və pərdənin vəziyyətini qiymətləndirir. Eşitmə səviyyəsini audioqramma göstərir. Bu iki müayinə tez-tez birlikdə aparılır.
Bəli, uşaqlarda geniş istifadə olunur, xüsusilə təkrarlanan otit və ya adenoid şikayətlərində. Uşağın sakit olması nəticənin dəqiqliyi üçün vacibdir.
Pərdənin bütövlüyü pozulubsa, cihaz təzyiqi saxlaya bilmir və nəticə informativ olmur. Həkim bu halda başqa üsulları seçir.
Tək başına yox. Nəticə yalnız şikayətlər, otoskopiya və audioqramma ilə birlikdə həkim tərəfindən şərh olunur.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.