Burun selikli qişasının anemizasiyası — damardaraldıcı vasitələrlə şişkinliyi azaldan otorinolarinqoloji prosedurdur. Məqalədə prosedurun nə üçün təyin edildiyi, necə aparıldığı və hansı hallarda əks göstərişlərin olduğu nəzərdən keçirilir.
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan damarlarını daraldan və qan axınının intensivliyini azaldan preparatların – püskürdülməsi və ya damızdırılması yolu ilə işləndiyi xüsusi manipulyasiyadır.
Burun selikli qişasının anemizasiyası – vazokonstriktorların qan damarlarına təsir etmək qabiliyyətinə əsaslanan yüksək effektiv və təhlükəsiz prosedurdur, bu da toxumaların ödemini maksimum azaltmağa imkan verir. Damardaraldıcı vasitələrin burun boşluğuna yeridilməsi damarların qısamüddətli spazmı effektini təmin edir ki, bu da arzuolunmaz qanaxmanın inkişaf riskini azaldır və xüsusilə invaziv cərrahi manipulyasiyalar, məsələn, haymor ciblərinin punksiyası zamanı aktualdır.
Belə üsulun üstünlükləri aşağıdakılardır:
- icra sürəti;
- nəticəlilik;
- arzuolunmaz və ya allergik reaksiyaların aşağı ehtimalı;
- burunla sərbəst tənəffüsün tez bərpası.
Burun boşluğunun selikli toxumalarının anemizasiyası digər, daha invaziv müalicə variantları ilə yanaşı ümumi terapiya kompleksinə daxil ola bilər.
Anemizasiya nədir və necə təsir edir
Burun selikli qişasının anemizasiyası burun boşluğuna damardaraldıcı (vazokonstriktor) preparatın tətbiq edilməsidir. Bu preparatlar selikli qişanın qan damarlarını qısa müddətə daraldır, nəticədə qan axını azalır, toxumanın şişkinliyi və selik ifrazı kiçilir. Burun yolları genişlənir, tənəffüs yüngülləşir və burun daxilində müayinə və manipulyasiya aparmaq asanlaşır.
Prosedurun təsiri müvəqqətidir və adətən bir neçə saat davam edir. Anemizasiya xəstəliyin səbəbini aradan qaldırmır, yalnız şişkinliyi və qanaxma riskini azaldır. Buna görə o, çox vaxt digər müayinə və müalicə üsullarına hazırlıq mərhələsi kimi tətbiq olunur.
Prosedura göstərişlər və əks-göstərişlər
Üsuldan istifadə etmək rasionaldır, əgər pasiyentdə aşağıdakılar varsa:
- kapilyar burun qanaxması;
- burun boşluğunun selikli qişasının virus və bakterial zədələnmələri (rinit, haymorit, rinosinusit və s.);
- burun-udlağın çətinləşmiş tənəffüs, selikli qişaların ödemi ilə müşayiət olunan xroniki xəstəlikləri;
- allergenlərin törətdiyi selikli qişa iltihabları;
- kəskin otit, evstaxiit.
Burun boşluğunun selikli qişasının anemizasiyası çox vaxt cərrahi və digər manipulyasiyalara hazırlıq zamanı təyin edilir, onların sırasında aşağıdakılar var:
- haymor cibinin deşilməsi;
- sinuslarda təzyiq fərqi ilə yuyulma (kateterizasiya);
- burun boşluğunun mayelərin yerdəyişməsi metodu ilə yuyulması.
Prosedur həmçinin digər üsullarla saxlanması mümkün olmayan burun qanaxmalarının profilaktikası və qarşısının alınması çərçivəsində istifadə olunur.
Ehtimal olunan əks-göstərişlər aşağıdakılar ola bilər:
- vazokonstriktorların komponentlərinə fərdi dözümsüzlük;
- pasiyentin ağır vəziyyəti;
- görmə sisteminin mürəkkəb patologiyaları;
- dekompensasiya olunmuş şəkərli diabet;
- atrofik rinit;
- tənəffüs və ürək-damar sisteminin ağır zədələnmələri;
- nəzərəçarpan qaraciyər çatışmazlığı;
- damarların güclü aterosklerotik zədələnməsi.
Mümkün əks-göstəriş kimi burun boşluğunda xoşxassəli və ya bədxassəli xarakterli törəmələrin olması da çıxış edə bilər.
Prosedura hazırlıq
Pasiyentdən hər hansı spesifik hazırlıq tədbirləri tələb olunmur, xəstənin antidepressantlar və ya digər MAO inhibitorları qəbul etdiyi hallar istisna olmaqla. Ola bilsin ki, belə vasitələrlə müalicə kursunun qısamüddətli dayandırılması və ya onların təsirinə görə oxşar olan digər preparatlarla əvəz edilməsi lazım gələcək.
Mütəxəssislər tərəfindən mütləq qaydada aşağıdakıları özündə birləşdirən diaqnostika kompleksi aparılır:
- qanın laborator müayinələri, o cümlədən qan qrupu, rezus-faktor və laxtalanma faktoru üzrə analiz;
- elektrokardioqrafiya;
- arxa və ya ön rinoskopiya;
- dərman tərkiblərinə dözümlülük üzrə allerqoloji test.
Bilavasitə prosedurun başlanmasından əvvəl pasiyentin vəziyyətinin ümumi qiymətləndirilməsi yerinə yetirilir, pulsoksimetriya, ağciyərlərin və ürəyin auskultasiyası, arterial təzyiqin ölçülməsi aparılır.
Aparılma texnikası
Prosedur ambulator şəraitdə, əsasən tibbi yardım üçün müraciət olunan gün ambulator rejimdə icra olunur. Hospitalizasiya tələb olunmur.
Burun selikli qişasının anemizasiyası bir neçə mərhələni özündə birləşdirən müəyyən alqoritm üzrə keçir.
- Hazırlıq manipulyasiyaları. Pasiyenti stulda oturdurlar və başını bir qədər arxaya əyməyi xahiş edirlər. Burun boşluğu antiseptik vasitələrlə işlənir. Həmçinin alətlərin – lazımi preparatın yeridiləcəyi zondun hazırlanması yerinə yetirilir.
- Anemizasiya. Hazırlanmış nazal zonda təsiredici tərkiblərlə hopdurulmuş pambıq tampon bərkidilir, sonra o, burun boşluğuna dərin yeridilir və orada 1–2 dəqiqə ərzində saxlanılır.
- Yekunlaşdırma. Lazımi vaxt keçdikdən sonra nazal zond çıxarılır, burun boşluğu mümkün zədələnmələr baxımından müayinə olunur və pasiyentin cari vəziyyəti qiymətləndirilir.
Prosedur bitdikdən sonra xəstə bir müddət həkimlərin müşahidəsi altında qalır. Mütəxəssislər pasiyentə ətraflı tövsiyələr verir və zərurət yarandıqda təkrar vizit təyin edirlər.
Nəticə
Burun boşluğunun selikli qişalarının anemizasiyasının yekunları aşağıdakılar olacaq:
- ödemin azalması;
- sərbəst tənəffüsün bərpası;
- allergik təzahürlərin azalması;
- selik ifrazının azalması;
- selikli qişanın damarlarında qan axınının intensivliyinin azalması.
Prosedur icra edildikdən sonra qanaxma riski əhəmiyyətli dərəcədə azalır ki, bu da burun boşluğu vasitəsilə hətta mürəkkəb invaziv manipulyasiyalar və cərrahi əməliyyatlar aparmağa imkan verir.
Reabilitasiya
Selikli qişanın bərpası üçün müntəzəm müşahidə və hər hansı spesifik manipulyasiya tələb olunmur. Pasiyent klinikaya vizitdən dərhal sonra adi həyat tərzinə qayıda bilər.
Bəzi hallarda anemizasiyadan sonra selikli qişaların artmış quruluğu müşahidə oluna bilər. Belə situasiyalarda damardaraldıcı komponentləri olmayan nəmləndirici damcılardan müstəqil istifadəyə yol verilir.
Prosedurdan sonra vəziyyətinizdə hər hansı dəyişiklik olarsa, müalicə edən həkimə müraciət edin.
Mümkün yan təsirlər
Anemizasiya qısa müddətli və adətən yaxşı dözülən prosedurdur, lakin damardaraldıcı preparatlar bəzən arzuolunmaz təsirlər yarada bilər. Aşağıdakılar mümkündür:
- burunda yanma, qıcıqlanma, asqırma;
- selikli qişanın quruluğu və qabıqlanma;
- baş ağrısı, baş gicəllənməsi, ürək döyüntüsünün sürətlənməsi;
- qan təzyiqinin müvəqqəti yüksəlməsi;
- nadir hallarda preparata allergik reaksiya;
- prosedurdan sonra burun tutulmasının əvvəlkindən güclü şəkildə qayıtması.
Yan təsirlər preparatın növündən və pasiyentin fərdi həssaslığından asılıdır. Ürək-damar xəstəlikləri və yüksək təzyiqi olan pasiyentlərdə preparat seçimi ehtiyatla aparılmalıdır.
Damcıların uzun müddət istifadəsi təhlükəsi
Həkim nəzarətində aparılan anemizasiya ilə evdə özbaşına, uzun müddət damardaraldıcı damcı və spreylərdən istifadə etmək eyni şey deyil. Bu preparatların bir neçə gündən artıq istifadəsi selikli qişanın damarlarının ardıcıl genişlənməsinə və daimi burun tutulmasına səbəb ola bilər. Bu hal dərman rinitinə, yəni preparatdan asılılığa gətirir.
Burun tutulması davam edərsə, damcının dozasını artırmaq və ya müddətini uzatmaq düzgün deyil. Preparatın növünü, istifadə müddətini və dozasını yalnız həkim təyin edir. Burun tutulmasının səbəbi, məsələn allergiya, iltihab və ya arakəsmə əyriliyi, ayrıca müəyyən edilməli və müalicə olunmalıdır.
Haymorit və digər xəstəliklərin müalicəsində yeri
Anemizasiya təkbaşına xəstəliyi müalicə etmir, lakin müalicə kompleksinin tərkib hissəsi ola bilər. Haymorit, rinosinusit və ya allergik rinit zamanı burun yollarının və sinus ağızlarının şişkinliyi aradan qalxdıqda sinusların drenajı yaxşılaşır, dərman maddələrinin selikli qişaya çatması asanlaşır.
Cərrahi və invaziv müdaxilələrdən əvvəl, məsələn sinusun punksiyasından əvvəl, anemizasiya qanaxma riskini azaldır və manipulyasiyanı təhlükəsiz edir. Bütün hallarda otorinolarinqoloq prosedurun lazım olub-olmadığını və hansı preparatın seçiləcəyini müəyyən edir.
Kimə uyğun deyil
Aşağıdakı hallarda anemizasiya aparılmır və ya xüsusi ehtiyatla və həkimin qərarı ilə aparılır:
Ehtiyatla yanaşılmalı hallar
- preparatın tərkibinə fərdi dözümsüzlük və ya allergiya;
- nəzarət olunmayan yüksək qan təzyiqi, ağır ürək ritmi pozğunluğu;
- dekompensasiya olunmuş şəkərli diabet;
- atrofik rinit və selikli qişanın quruluğu;
- hamiləlik və ana südü ilə qidalandırma dövrü;
- antidepressant və ya MAO inhibitorları qəbul edən pasiyentlər;
- burun boşluğunda törəmələr.
Bu məlumatı həkimə əvvəlcədən bildirmək vacibdir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Burun tutulması və ya qanaxması davamlı olarsa, özbaşına müalicəni uzatmaq düzgün deyil. Aşağıdakı hallarda otorinolarinqoloqa müraciət edin:
Həkimə müraciət edin
- burun tutulması bir həftədən çox davam edərsə;
- təkrarlanan və ya dayanmayan burun qanaxması olarsa;
- üzdə ağrı, təzyiq hissi, irinli axıntı və yüksək hərarət müşahidə edilərsə;
- prosedurdan sonra güclü baş ağrısı, ürək döyüntüsü və ya nəfəs darlığı yaranarsa;
- damardaraldıcı damcı olmadan burun tənəffüs edə bilmirsinizsə.
Tez-tez Verilən Suallar
Xeyr. Prosedur ağrısızdır. Pasiyent yalnız burunda yüngül narahatlıq, bəzən yanma və ya asqırma hiss edə bilər.
Damardaraldıcı təsir adətən bir neçə saat davam edir. Müddət preparatın növündən və selikli qişanın vəziyyətindən asılıdır.
Həkim nəzarəti olmadan damardaraldıcı preparatlardan uzun müddət istifadə etmək təhlükəlidir. Həkim lazım bilərsə, evdə istifadə qaydasını və müddətini izah edir.
Çox hallarda bəli, çünki prosedur qısadır və ümumi anesteziya tələb etmir. Baş gicəllənməsi olarsa, bir müddət dincəlmək məsləhətdir.
Uşaqlarda bu prosedur yalnız uşaq otorinolarinqoloqunun göstərişi ilə və uşağa uyğun preparatla aparılır. Özbaşına damcı istifadə etməyin.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün telefon nömrənizi təsdiqləyin.
Nömrənizə birdəfəlik SMS kodu göndəriləcək. Parol lazım deyil, şəxsi kabinetiniz avtomatik yaradılır.
Nömrəni təsdiqlə